Veel mensen worden moedeloos van alles wat er mis zou zijn met ons eten en onze leefomgeving. BPA, PFAS, microplastic, bestrijdingsmiddelen, de lijst is lang en ik snap goed dat je daar niet vrolijk van wordt. Maar dat is maar een deel van het verhaal. Er zijn namelijk ook flink wat dingen die juist beter zijn geworden. In dit artikel kijk ik bewust eens naar die andere kant en zet ik op een rijtje wat er de afgelopen decennia is verbeterd, met de nadruk op Nederland en onze gezondheid. Want als je 1990 naast 2024 legt, valt er meer vooruitgang te zien dan de dagelijkse stroom berichten doet vermoeden.
Steeds meer mensen overleven kanker
De afgelopen 30 jaar zijn er grote stappen gezet in de strijd tegen kanker. Vier jaar na een kankerdiagnose is nu ongeveer 72% van de mensen nog in leven, dertig jaar geleden was dat nog 51% (1). Betere diagnostiek en behandelingen zorgen ervoor dat een diagnose lang niet meer hetzelfde betekent als vroeger. Wel met een kanttekening, want niet bij elke soort is de winst even groot. Bij alvleesklierkanker bijvoorbeeld blijft de overleving helaas nog altijd laag.
We eten een stukje gezonder
Ook op ons bord is iets veranderd. Uit de Voedselconsumptiepeiling blijkt dat we meer groente en fruit zijn gaan eten. De groente ging van 128 gram per dag rond 2007 naar 163 gram in de meest recente meting en fruit van 103 naar 129 gram (2). Tegelijk daalde het drinken van suikerhoudende dranken stevig en aten we ruim 20 procent minder rood en bewerkt vlees. Waar vroeger slechts 10% van de Nederlanders aan de aanbevolen hoeveelheid groenten kwam, is dat nu bij 30% het geval (3). Dus we zijn er nog lang niet, maar de richting is duidelijk de goede kant op.
We worden gemiddeld ouder
In 1990 lag de levensverwachting bij de geboorte op zo’n 77 jaar, inmiddels is dat ruim 81 jaar en daarmee zitten we boven het gemiddelde van de Europese Unie (4). Dat we langer leven heeft veel te maken met betere zorg en gezondere gewoontes. Opvallend is dat de levensverwachting in Noord-Holland en Utrecht het hoogst is.
Minder rokers, vooral onder jongeren
Roken is flink op z’n retour. Het aandeel volwassenen dat dagelijks rookt is enorm gedaald, van ruim 30 procent in 1990 naar zo’n 12 procent in 2024 (5). Bij jongeren is de verandering nog opvallender. Waar in 2003 nog 44% van de jongeren rookte, is dat nu gestabiliseerd op ongeveer 16% (6). Ervaring met alcohol is in diezelfde periode gedaald van 84% naar 40% (7). Roken en drinken zijn veel minder normaal geworden en dat scheelt op termijn enorm in hart- en longziekten, maar ook in nieuwe gevallen van kanker.
Veel minder sterfte aan hart- en vaatziekten
Het sterftecijfer aan een hartinfarct is sinds 1980 sterk gedaald. Per 100.000 inwoners liep het bij mannen terug van 180 naar 33 en bij vrouwen van 108 naar 23, een daling die ook overeind blijft als je corrigeert voor de vergrijzing (8). Dat komt door snellere hulpverlening, betere behandelingen zoals dotteren en een betere aanpak van hoge bloeddruk. Waar een hartinfarct vroeger vaak dodelijk was, overleven nu veel meer mensen het. Wel is er een kanttekening, want sinds het coronajaar 2020 stijgt de sterfte aan hart- en vaatziekten voor het eerst in jaren weer (9). De grote winst van de afgelopen decennia blijft staan.
De lucht is schoner geworden
Schonere lucht is misschien minder zichtbaar, maar je longen merken het. De hoeveelheid fijnstof in de lucht daalde van zo’n 40 microgram per kubieke meter in de jaren negentig naar ongeveer 15 microgram nu, ruim onder de grenswaarde (10). Ook andere vervuilende stoffen namen sterk af, zoals stikstofoxiden van het verkeer, die met ongeveer 70 procent daalden ten opzichte van 2005 (11). Dat is dus goed nieuws voor je longen en je hart- en bloedvaten. Voor de volledigheid: ook kleinere fijnstofdeeltjes zoals PM2.5 zijn flink gedaald, maar nog altijd te hoog (12).
Nergens wordt zoveel gefietst
Fietsen is iets wat zo gewoon is dat we niet doorhebben dat er in Nederland uitzonderlijk veel wordt gefietst. Het is enorm verweven in het dagelijks leven, zelfs de minister-president komt op de fiets naar z’n werk (13). Nederland is het enige land ter wereld met meer fietsen dan inwoners, ongeveer 1,3 per persoon (14). Internationaal blijft ons land daarmee het fietsland nummer een, ver voor landen als Denemarken en Japan (15). Gemiddeld fietst een Nederlander zo’n 1065 kilometer per jaar en ruim een kwart van al onze verplaatsingen gaat fietsend (16). En dat levert zeker gezondheidswinst op! Uit een groot Brits onderzoek waarin ruim 300.000 mensen 25 jaar lang werden gevolgd, blijkt dat wie naar het werk fietst minder vaak vroeg overlijdt en minder kans heeft op hart- en vaatziekten en kanker (17). De fietsers hadden ongeveer een vijfde minder kans om vroeg te overlijden dan de mensen die met de auto naar hun werk gingen. Naar je werk fietsen voelt misschien niet als sporten, maar dat telt wel degelijk mee voor je dagelijkse portie beweging.
Tevredenheid scoort hoog
Ondanks al het gemopper horen we al jaren bij de gelukkigste mensen ter wereld. In het meest recente World Happiness Report staat Nederland op plek zeven en geven we ons eigen leven gemiddeld een 7,2 (18). Nederlandse kinderen scoorden in een groot internationaal onderzoek onder rijke landen zelfs het hoogst op algemeen welbevinden (19). Al staat ook hier het welzijn van jongeren onder druk, iets wat onderzoekers in verband brengen met het veelvuldig gebruik van sociale media. Ik sprak onlangs een Braziliaan die mij vertelde dat hij zijn kinderen in Brazilië niet alleen op straat kan laten spelen in verband met de veiligheid (risico op ontvoering etc). Dat is hier in Nederland wel anders zei hij, hij laat zijn kinderen hier met een gerust hart op straat spelen. Je staat er niet bij stil omdat het zo gewoon is, maar Nederland is een van de veiligste landen ter wereld (20).
Meer positieve ontwikkelingen
Er is meer dat stilletjes de goede kant op gaat. Zo is het begin van een mensenleven een stuk veiliger geworden. Rond 2000 haalde ongeveer 5,1 op de 1.000 baby’s het eerste jaar niet, nu is dat gedaald naar 3,3 (21). Ook overlijden er veel minder vrouwen aan de gevolgen van zwangerschap en bevalling, een aantal dat in de afgelopen decennia is gehalveerd (22). Verder ligt de geregistreerde criminaliteit ongeveer een kwart lager dan tien jaar geleden (23), met vooral een sterke daling van woninginbraken, van ruim 100.000 in 2010 naar zo’n 33.000 nu (24). En waar onze stroom in 1990 nog vrijwel volledig uit fossiele bronnen kwam, is inmiddels ongeveer de helft hernieuwbaar (25).
Waarom het nieuws vaak negatief is
Het is toch vreemd dat het nieuws vaak zo negatief is. Dat is eigenlijk helemaal niet zo gek, als je bedenkt dat nieuws gewoon business is. Nieuws is een product dat verkocht moet worden en negativiteit verkoopt nu eenmaal beter. Een bericht over een kat die uit een put wordt gered of een geslaagde inzamelingsactie levert weinig kijkers op, terwijl een ramp, een schandaal of een dreiging onze aandacht meteen vastgrijpt. Psychologen noemen dat de negativiteitsbias, de neiging om sterker te reageren op negatieve dan op positieve prikkels (26). Die neiging zit diep, want al bij baby’s is hij te zien. Onderzoekers lieten zelfs zien dat elk negatief woord in een nieuwskop de kans dat mensen erop klikken meetbaar vergroot (27). Het gevolg is dat we vooral de narigheid voorgeschoteld krijgen en dat berichten nogal eens uit hun verband worden gerukt. Positief nieuws krijgt hierdoor minder aandacht dan het eigenlijk verdient.
Bewust eenzijdig
Je kunt op dit artikel zeker kritisch kijken en er gaten in schieten. Maar ik heb het met opzet een beetje eenzijdig gehouden. Dat is namelijk precies wat het nieuws zelf ook vaak doet, alleen dan de andere kant op. Zie het dus als tegenwicht. Een hart onder de riem voor als je je even moedeloos voelt. Ik wil hiermee laten zien dat er ook een andere kant is. De wereld is nu eenmaal dualistisch, yin en yang. Vaak kun je, als je goed kijkt, in negatieve ontwikkelingen ook wel iets positiefs vinden. Al moet je daar soms lang voor zoeken (moet ik toegeven). Dit stuk is dus niet bedoeld als een uiterst genuanceerd verhaal over beide kanten. We kijken nu even bewust naar de positieve dingen. En de negatieve kant benoem ik heus wel, vaak genoeg zelfs, zoals je van me gewend bent. Dus maak je geen zorgen, het wordt vanaf nu echt niet elke week een zoetsappig verhaal. Ik blijf kritisch onderzoeken en durf gewoon te benoemen wat niet goed gaat of beter kan.
Slotwoord
Er is een hoop aan de hand op de wereld en ik weet dat veel mensen zich zorgen maken, maar dat betekent niet dat het alleen maar kommer en kwel is. In vergelijking met dertig jaar geleden is de wereld in sommige opzichten een stuk beter geworden. Helemaal als we nog verder uitzoomen wordt het verschil nog groter. Een paar eeuwen geleden was het op straat veel onveiliger, zat de lucht in de stad vol roet, kon een gewone infectie je zomaar fataal worden en was het niet zeker of je morgen wel te eten zou hebben. Je was je leven bepaald niet zeker. Vergeleken daarmee is het moderne leven nog niet eens zo beroerd. Lang niet alles gaat goed, maar het gaat op sommige vlakken beter dan je denkt. Toch een fijne gedachte om vast te houden als je het even wat minder ziet zitten!
