Wie regelmatig boodschappen doet bij Albert Heijn, heeft de hamsteraanbiedingen zeker voorbij zien komen. De tweede gratis of koop er twee en krijg er twee cadeau. Het klinkt aantrekkelijk, maar volgens de Consumentenbond is het dat vaak niet. De belangenorganisatie onderzocht wekenlang de aanbiedingen van grote supermarktketens en de conclusie is duidelijk. Dit soort stapelacties leidt tot meer uitgaven, meer verspilling en meer ongezond eten. De oproep aan Albert Heijn is dan ook helder: stop ermee, te beginnen bij de ongezonde producten.
De Consumentenbond bekeek acht weken lang de aanbiedingen van acht supermarktketens, waaronder Albert Heijn, Jumbo, Plus, Poiesz, Dirk en Hoogvliet. In totaal ging het om zo’n 44.000 acties. Daarvan bleek 57 procent een zogenaamde bulkaanbieding: een korting die je alleen krijgt als je meer dan één product koopt. Albert Heijn sprong er met kop en schouders bovenuit. De keten had gemiddeld meer dan duizend van dit soort acties per week. Ter vergelijking: Jumbo, Plus en Poiesz kwamen op ongeveer vijfhonderd. Ketens als Lidl en Dirk zijn al eerder gestopt met dit model.
Meer kopen dan je van plan was
Uit het onderzoek blijkt dat klanten door stapelkortingen gemiddeld 27 procent meer kopen dan ze eigenlijk wilden. Dat is geen toeval. Dit soort acties speelt in op voorspelbaar koopgedrag. Niemand laat graag een deal liggen, zeker niet als het voelt alsof je iets mist. Maar op de langere termijn levert het hamsteren weinig op. Zodra de actie voorbij is, betaal je gewoon weer de ‘normale’ prijs die in werkelijkheid te hoog ligt. De extra producten die mensen in huis halen blijken lang niet altijd te worden opgegeten.
Donuts en junkfood in de schijnwerpers
Wat het extra wrang maakt, is dat veel van deze acties betrekking hebben op ongezonde producten. Denk aan donuts, chips en andere snacks. Sommige acties gaan ver: koop twee, krijg er drie gratis. Dat is geen aanbieding meer, maar een gedragsprikkel die aanzet tot overconsumptie. Bovendien staan sommige producten bijna permanent in de aanbieding, acht van de tien weken. Dan kun je je afvragen of het nog een echte aanbieding is, of dat de consument op het verkeerde been wordt gezet.
Oneerlijk voor kleinere portemonnees
De Consumentenbond wijst er ook op dat dit systeem niet eerlijk uitpakt voor iedereen. Huishoudens met een kleiner budget kunnen niet altijd meerdere producten tegelijk kopen. Zij profiteren dus niet van de korting en betalen vaker de te hoge prijs. Tegelijkertijd worden mensen met wat meer ruimte in het huishoudbudget verleid om meer uit te geven dan nodig. Het resultaat is meer verspilling, hogere uitgaven en een groeiende kloof tussen wat supermarkten beloven en wat ze in de praktijk doen. Dit is opvallend, want Albert Heijn zegt als missie te hebben dat het beter eten bereikbaar wil maken voor iedereen. Betaalbaar en smaakvol, zo luidt de belofte. Maar de nadruk op bulkacties met junkfood staat daar lijnrecht tegenover. Het moederbedrijf Ahold Delhaize verdedigde de kortingen eerder nog door te stellen dat klanten slim genoeg zijn om zelf te beslissen. Experts denken daar anders over. Koopgedrag is goed te sturen en supermarkten weten dat.
Wat betekent dit in de praktijk?
Als consument kun je jezelf beschermen door bewuster met aanbiedingen om te gaan. Vraag jezelf af of je een product ook zou kopen zonder de korting. Heb je echt vijf zakken chips nodig? Of koop je ze alleen omdat het goedkoper lijkt? Let ook op hoe vaak een product in de aanbieding staat. Als iets bijna altijd afgeprijsd is, zegt die korting weinig over de werkelijke waarde. Het helpt om vooraf een boodschappenlijstje te maken en je daar zoveel mogelijk aan te houden. Zo voorkom je dat je met een volle kar naar huis gaat terwijl je eigenlijk maar een paar dingen nodig had.
Slotwoord
De Consumentenbond heeft een punt. Hamsterkortingen zijn niet de onschuldige aanbiedingen die ze lijken te zijn. Ze sturen koopgedrag, bevorderen verspilling en pakken het minst gunstig uit voor mensen die het financieel al krap hebben. Lidl en Dirk bewezen dat het anders kan. Nu is het aan Albert Heijn om als grootste supermarktketen van Nederland verantwoordelijkheid te nemen. Op 15 april bespreekt de Tweede Kamer het onderwerp. Of dat tot concrete maatregelen leidt, is nog afwachten, maar de druk neemt toe.
