Alzheimer treft wereldwijd bijna vijftig miljoen mensen. Het is een ziekte die niet alleen de patiënt raakt, maar ook de naasten. Al jarenlang richten wetenschappers zich op de hersenen zelf: wat gaat er mis in het brein, welke genen spelen een rol, hoe stapelen schadelijke eiwitten zich op? Maar er groeit ook een andere stroming binnen het onderzoek. Een die niet begint bij de hersenen, maar bij de darmen. De gedachte daarachter is dat wat er in je buik gebeurt, verder reikt dan spijsvertering alleen.
Een groep onderzoekers heeft 58 studies bij mensen onder de loep genomen om te kijken of er een verband bestaat tussen de samenstelling van darmbacteriën en het ontstaan of verloop van Alzheimer. De bevindingen zijn gepubliceerd in het tijdschrift Alzheimer’s & Dementia. Wat opvalt is dat mensen met milde cognitieve achteruitgang of Alzheimer keer op keer een andere bacteriepopulatie in hun darmen hadden dan gezonde leeftijdsgenoten. Het gaat daarbij om het zogeheten microbioom: het samenspel van miljarden bacteriën, schimmels en andere micro-organismen die je darmen bewonen.
Wat er precies anders is
Bij mensen met Alzheimer zagen de onderzoekers vaker een afname van de zogenoemde bacteriële diversiteit. Simpel gezegd: hoe meer verschillende soorten bacteriën er in je darmen leven, hoe gezonder dat doorgaans is. Bij Alzheimer-patiënten was die variatie kleiner. Tegelijkertijd doken bacteriesoorten op die in verband worden gebracht met ontstekingsprocessen in het lichaam. Eén soort sprong er telkens uit: Escherichia coli, een bacterie die bij meerdere studies verhoogd aanwezig was bij mensen met Alzheimer. Aan de andere kant waren bepaalde bacteriën (bijvoorbeeld Ruminococcus, Parabacteroides en Butyricicoccus) die gunstige stofjes aanmaken, zoals butyraat, juist minder aanwezig bij mensen met cognitieve klachten. Butyraat is een vetzuur dat een beschermende werking heeft op de darmwand en mogelijk ook op de hersenen.
Al zichtbaar voor de diagnose
Wat het geheel nog intrigerender maakt, is dat sommige veranderingen in het microbioom al te zien waren in een vroeg stadium, nog voordat er sprake was van duidelijke geheugenproblemen. Dat wijst erop dat de darmen mogelijk een vroeger signaal afgeven dan de hersenen zelf. Of dat ook echt een oorzaak-gevolgrelatie is, durven de onderzoekers nog niet te zeggen. Daarvoor is meer en langduriger onderzoek nodig. Maar het idee dat darmbacteriën al vroeg in het ziekteproces een rol spelen, is op zijn minst de moeite waard om verder te onderzoeken.
Probiotica en voeding: voorzichtig positief
De onderzoekers keken ook naar wat er gebeurt als je het microbioom actief probeert te beïnvloeden. Een aantal studies gebruikte probiotica, supplementen met levende bacteriestammen zoals Lactobacillus en Bifidobacterium. De resultaten waren wisselend, maar in een deel van de studies zagen deelnemers verbeteringen in geheugen, aandacht of uitvoerende functies. Ook een mediterraan eetpatroon, rijk aan groenten, peulvruchten, olijfolie en vis, liet positieve effecten zien op de samenstelling van het microbioom. De onderzoekers benadrukken dat dit geen harde bewijzen zijn dat zulke aanpassingen Alzheimer voorkomen. De studies waren vaak klein en van korte duur. Maar de richting die ze aanwijzen is wel degelijk de moeite waard.
Praktische lessen
Het microbioom is, in tegenstelling tot je genen, iets wat je tot op zekere hoogte kunt beïnvloeden. Voeding speelt daarin de grootste rol. Vezels uit groenten, fruit, volkoren producten en peulvruchten voeden de gunstige bacteriën in je darmen. Gefermenteerde producten zoals yoghurt, kefir en zuurkool leveren van nature bacteriën aan. Beweging, voldoende slaap en minder stress dragen ook bij aan een gezonder darmmilieu. Als je daar al voor zorgt, doe je iets goeds voor je darmen en mogelijk voor je brein op de lange termijn. Probeer eens om gedurende een week 30 verschillende plantaardige producten te eten. Dat hoeven geen grote porties te zijn, kruiden, noten en zaden tellen ook mee. Het vergroot de diversiteit van je darmbacteriën en die diversiteit lijkt er wel degelijk toe te doen.
Slotwoord
Dit onderzoek levert geen definitief antwoord op de vraag of je Alzheimer kunt voorkomen via je darmen, daarvoor is de wetenschap nog niet ver genoeg. Wat het wel laat zien, is dat de verbinding tussen darmen en hersenen serieuzer is dan we lang dachten en dat de keuzes die je elke dag maakt aan tafel verder reiken dan je zou verwachten (bron: News-Medical.Net).
