E102 - Tartrazine

Wat zegt de wetenschap?

We vonden 40 relevante studies over tartrazine als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 31 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan is er één industrie-gefinancierd, zijn er 14 onafhankelijk gefinancierd en bij 16 studies was de financieringsbron onbekend.

Het beeld dat uit de dierstudies naar voren komt is vrij consistent: tartrazine veroorzaakt bij ratten schade aan de lever, nieren, hersenen en voortplantingsorganen. Meerdere onafhankelijke studies rapporteren oxidatieve stress, verhoogde leverenzymen en weefselbeschadiging. Opvallend is dat sommige van deze effecten al optreden bij doseringen rond de ADI van 7,5 mg/kg lichaamsgewicht per dag. Een studie uit 2025 (Sewelam et al.) toonde aan dat jonge ratten hersenschade en neurotoxiciteit ontwikkelden wanneer hun moeder tartrazine kreeg toegediend op ADI-niveau tijdens de lactatieperiode. Een andere studie (Rodrigues et al., 2025) vond dat langdurige inname binnen de ADI het langetermijngeheugen significant verslechterde bij ratten. Een studie van Zand et al. (2023) toonde aan dat tartrazine op ADI-niveau de activiteit van bepaalde genen verstoorde die gelinkt worden aan kanker en neurologische aandoeningen.

Op het gebied van genotoxiciteit is er een opvallende tegenstrijdigheid. De enige industrie-gefinancierde studie in onze analyse, uitgevoerd door onderzoekers geaffilieerd aan The Coca-Cola Company (Bastaki et al., 2017), concludeerde dat tartrazine geen genotoxiciteit vertoont in vivo. Deze studie gebruikte alleen een beenmerg-micronucleustest, wat een relatief beperkte testmethode is. Daartegenover staat een onafhankelijke in-vitro studie (Nikitina et al., 2023) die wél genotoxische activiteit aantoonde in menselijke lymfocyten, zelfs bij lage doseringen. Daarnaast toonde een studie van Pay et al. (2023) aan dat de darmmetabolieten van tartrazine matig toxisch zijn voor menselijke cellen.

Wat betreft menselijk onderzoek zijn er twee RCT's met tegengestelde uitkomsten. Een dubbelblinde placebogecontroleerde studie (Pestana et al., 2010) vond geen reacties bij atopische patiënten na inname van 35 mg tartrazine. Een oudere RCT (Neuman et al., 1978) toonde daarentegen allergische reacties en immunologische stoornissen aan bij patiënten die al allergisch waren. Het verschil in uitkomst wordt deels verklaard door de verschillende onderzoekspopulaties: de ene studie keek naar atopische patiënten, de andere naar personen met bekende allergieën. Dit laat zien dat de veiligheid van tartrazine sterk afhangt van de gevoeligheid van de persoon.

De EFSA heeft tartrazine meerdere keren beoordeeld. In de herevaluatie van 2009 concludeerde EFSA dat tartrazine veilig is bij normale blootstelling, maar erkende dat intolerantiereacties kunnen optreden bij gevoelige personen, zelfs binnen de ADI. Een recentere EFSA-evaluatie uit 2024, gericht op het gebruik als diervoederadditief, bevestigde de veiligheid voor consumenten maar wees op risico's voor gebruikers via huidcontact en inademing. Een uitgebreide review (Amin en Al-Shehri, 2018) vatte het beschikbare bewijs samen en concludeerde dat er schadelijke effecten zijn op lever, nieren, gedrag en mogelijk kankerrisico. Een recentere review (Amchova et al., 2024) bevestigde dat tartrazine binnen de ADI als veilig wordt beschouwd, maar uitte zorgen over effecten bij realistische lage blootstelling.

Bredere context

Regelgeving en waarschuwingen

Tartrazine is goedgekeurd in de EU, de Verenigde Staten (als FD&C Yellow 5) en de meeste andere landen. In de EU is sinds 2010 een waarschuwingsetiket verplicht op alle producten die tartrazine bevatten: "Kan de activiteit en oplettendheid bij kinderen nadelig beïnvloeden." Deze verplichting kwam voort uit de Southampton-studie (2007) die een verband vond tussen bepaalde kleurstoffen (waaronder tartrazine) in combinatie met benzoaten en hyperactiviteit bij kinderen. In de Verenigde Staten is geen vergelijkbare waarschuwing verplicht.

Tartrazine is een van de zes zogeheten Southampton-kleurstoffen waarvoor in de EU een waarschuwing op het etiket kan gelden vanwege mogelijke effecten op het gedrag van kinderen. Sommige Europese fabrikanten hebben de stof vrijwillig vervangen door natuurlijke alternatieven zoals kurkuma of bètacaroteen, mede door consumentendruk. Tartrazine heeft geen IARC-classificatie voor kankerverwekkendheid.

• In de EU is een waarschuwingsetiket verplicht voor producten met tartrazine vanwege mogelijke gedragseffecten bij kinderen.
• De EFSA-ADI is vastgesteld op 7,5 mg/kg lichaamsgewicht per dag, maar EFSA erkent dat gevoelige personen al binnen deze grens kunnen reageren.
• Kwetsbare groepen zijn onder meer kinderen, personen met aspirine-intolerantie, mensen met astma en personen met chronische urticaria of angio-oedeem.
• Ouders wordt aangeraden producten met tartrazine bij jonge kinderen te beperken.
• Natuurlijke alternatieven zoals kurkuma (E100) zijn in veel toepassingen beschikbaar.

Bijwerkingen

Bij gevoelige personen kunnen intolerantiereacties optreden, vergelijkbaar met salicylaat-intolerantie. Tartrazine is een bekende histaminevrijmaker en kan klachten veroorzaken bij mensen met astma, waaronder benauwdheid. Bij personen met chronische urticaria of angio-oedeem kunnen huidreacties optreden. In combinatie met benzoaten (E210-215) wordt tartrazine in verband gebracht met hyperactiviteit bij kinderen. Dierstudies rapporteren schade aan lever, nieren, hersenen en voortplantingsorganen bij doseringen rond de ADI.

Financiering van het onderzoek

Onderzochte studies