E120 - Cochenille

Wat zegt de wetenschap?

We vonden 20 relevante studies over cochenille als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 19 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 11 onafhankelijk gefinancierd en bij 8 studies was de financieringsbron onbekend.

De dierstudies laten een consistent beeld zien: cochenille is niet kankerverwekkend en veroorzaakt geen systemische toxiciteit, zelfs niet bij hoge doseringen. Een twee jaar durende studie bij muizen toonde geen carcinogeniteit aan. Een chronische toxiciteits- en carcinogeniteitsstudie bij ratten vond een NOAEL (no observed adverse effect level) van 500 mg/kg/dag, wat ver boven de menselijke blootstelling ligt. Een drie-generatie voortplantingsstudie bij ratten liet evenmin schadelijke effecten zien tot 500 mg/kg/dag. Een genotoxiciteitstest uit 2022 bevestigde dat cochenille-extract geen mutageniteit of chromosomale afwijkingen veroorzaakt in vitro.

Het belangrijkste veiligheidssignaal komt uit de allergieliteratuur. Een Japanse review uit 2018 beschrijft meerdere gevallen van anafylaxie door cochenille, vooral bij volwassen vrouwen. De EFSA-herevaluatie uit 2015 concludeerde dat het allergierisico samenhangt met eiwitverontreinigingen in cochenillepreparaten, niet met karmijnzuur zelf. Een Franse kinderstudie uit 2020 vond dat 97,8% van de uitdagingstests met voedingsadditieven negatief was, wat bevestigt dat allergische reacties op cochenille zeldzaam zijn, maar ze kunnen wel ernstig zijn wanneer ze optreden.

Een blootstellingsstudie naar gekleurde yoghurt uit 2021 liet zien dat het risico voor de algemene bevolking laag is, maar dat kinderen de meest kwetsbare groep vormen. In 27% van de onderzochte monsters lag het cochenillegehalte boven de EU-limiet. Een Braziliaanse blootstellingsstudie uit 1998 berekende dat de ADI voor cochenille bij maximaal kleurstofgebruik overschreden zou kunnen worden. Het is belangrijk om op te merken dat deze studies blootstellingsschattingen zijn en geen directe gezondheidseffecten meten. Er is ook een casusrapport uit 2023 over ernstige hartritmestoornissen na cochenilleconsumptie, maar dit betrof een vergiftigingscasus met excessieve hoeveelheden, niet normaal voedingsgebruik.

De EFSA heeft in 2015 cochenille opnieuw beoordeeld en de ADI vastgesteld op 2,5 mg/kg lichaamsgewicht per dag. De autoriteit bevestigde dat cochenille bij normale blootstelling veilig is, maar benadrukte het allergierisico en adviseerde om eiwitverontreinigingen in cochenillepreparaten te minimaliseren. Cochenille heeft geen IARC-classificatie als kankerverwekkende stof, wat in lijn is met de negatieve carcinogeniteitsstudies.

Bredere context

Regelgeving en status

Cochenille (E120) is goedgekeurd als voedingskleurstof in de EU, de VS (waar het als "cochineal extract" of "carmine" op het etiket moet staan) en veel andere landen. De EFSA heeft de stof in 2015 opnieuw beoordeeld en een ADI van 2,5 mg/kg lichaamsgewicht per dag vastgesteld. In de VS heeft de FDA sinds 2009 verplicht gesteld dat cochenille expliciet op het etiket wordt vermeld, juist vanwege het allergierisico. Cochenille is niet geclassificeerd door het IARC (Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek), wat consistent is met het ontbreken van kankerverwekkende eigenschappen in dierstudies.

Kinderwaarschuwing

Kinderen zijn kwetsbaarder voor ADI-overschrijding van cochenille door hun lagere lichaamsgewicht en relatief hogere inname van gekleurde producten zoals yoghurt en snoep. Een studie naar gekleurde yoghurt toonde aan dat bij maximaal toegestaan gebruik de blootstelling bij kinderen dicht bij of boven de ADI kan komen. Allergische reacties op cochenille kunnen ook bij kinderen voorkomen, al is dit zeldzaam. Ouders van kinderen met bekende allergieën voor insecten of cochenille doen er goed aan etiketten zorgvuldig te controleren.

Dierlijke herkomst

• Cochenille wordt gewonnen uit gedroogde schildluizen en is daardoor niet geschikt voor veganisten.
• Omdat er resten van het insect in het eindproduct aanwezig kunnen zijn, is het ook niet altijd geschikt voor vegetariërs.
• Voor mensen die halal of kosher eten kan cochenille eveneens problematisch zijn. Controleer bij twijfel het etiket of neem contact op met de fabrikant.

Bijwerkingen

Bij gevoelige personen kan cochenille allergische reacties veroorzaken, variërend van netelroos en huiduitslag tot ernstige anafylaxie. Dit risico hangt samen met eiwitverontreinigingen in het preparaat. Vooral personen die eerder gesensibiliseerd zijn (bijvoorbeeld via cosmetica) lopen risico. In zeer zeldzame gevallen is contactallergie op de huid beschreven bij gebruik in cosmetica. Bij excessieve consumptie (vergiftiging, niet normaal voedingsgebruik) zijn hartritmestoornissen gerapporteerd.

Financiering van het onderzoek

Onderzochte studies