E122 - Azorubine

Wat zegt de wetenschap?

We vonden 18 relevante studies over azorubine als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 15 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 6 onafhankelijk gefinancierd en bij 9 studies was de financieringsbron onbekend.

De meest gezaghebbende bron is de EFSA-evaluatie uit 2009, die concludeert dat azorubine voor de meeste volwassenen veilig is bij de huidige ADI van 4 mg/kg/dag. Tegelijkertijd laat de verfijnde blootstellingsschatting uit 2015 zien dat kinderen in het 95e percentiel (de grootste consumenten) deze grens wel degelijk kunnen overschrijden. Dat is een belangrijk signaal, want het betekent dat de veiligheidsmarge voor jonge kinderen smal is. Een aparte EFSA-opinie over intolerantie concludeert dat overgevoeligheidsreacties "onwaarschijnlijk" zijn, maar geeft tegelijk aan dat er simpelweg geen specifieke data voor azorubine beschikbaar zijn. Afwezigheid van bewijs is niet hetzelfde als bewijs van afwezigheid, dus die conclusie verdient nuance.

Uit meerdere dierstudies komt een consistent patroon naar voren. Een studie uit 2010 bij ratten toonde lever- en nierschade bij zowel lage als hoge doses azorubine. Onderzoek uit 2016 liet zien dat azorubine de expressie van genen die betrokken zijn bij apoptose (geprogrammeerde celdood) in leverweefsel beïnvloedt. Een studie uit 2024 bij fruitvliegjes vond oxidatieve stress en enzymschade. In vitro-onderzoek toont aan dat azorubine pro-inflammatoire markers verhoogt en eiwitstructuren kan destabiliseren, met concentratieafhankelijke celtoxiciteit als gevolg. Een oudere voedingsstudie uit 1978 bij ratten rapporteerde het product als "overwegend veilig", maar noteerde wel milde luchtwegeffecten en focale nefrose bij de hoogste dosis. Dat maakt het label "overwegend veilig" enigszins misleidend.

Een moleculaire modelleringsstudie uit 2025 suggereert dat metabolieten van azorubine in theorie milde ADHD-gerelateerde effecten zouden kunnen veroorzaken. Dit sluit aan bij de bredere discussie over azokleurstoffen en hyperactiviteit bij kinderen, die vooral bekend werd door de Southampton-studie van McCann et al. (2007). Hoewel die studie niet specifiek in onze lijst zit, vormt het signaal een terugkerend thema in het onderzoek naar azokleurstoffen. Een genotoxiciteitsstudie bij muizen uit 2023 vond een zwak genotoxisch signaal bij hoge doses, maar het resultaat was niet eenduidig.

IARC classificeert azorubine als groep 3, wat betekent dat er onvoldoende bewijs is om het als kankerverwekkend voor mensen te bestempelen. Dat is geen vrijbrief voor veiligheid, maar geeft aan dat er te weinig humane data zijn om een uitspraak te doen. Blootstellingsstudies uit Brazilië en Saudi-Arabië laten zien dat de gemiddelde inname in die landen onder de ADI blijft, maar geven geen specifieke veiligheidsdata voor azorubine zelf.

Bredere context

Azorubine is binnen de EU goedgekeurd, maar producten die het bevatten moeten verplicht de waarschuwing dragen: "Kan de activiteit of oplettendheid van kinderen nadelig beïnvloeden." Deze verplichting geldt voor alle zes de azokleurstoffen die in de Southampton-studie werden onderzocht. EFSA handhaaft de ADI van 4 mg/kg/dag, maar erkent dat jonge kinderen bij hoge consumptie deze grens kunnen overschrijden.

Buiten de EU is de situatie anders. In de Verenigde Staten, Canada en Japan is azorubine niet toegelaten als voedingskleurstof. Dat verschil in regulering weerspiegelt niet per se een verschil in wetenschappelijk bewijs, maar wel een andere benadering van het voorzorgsprincipe. IARC classificeert azorubine als groep 3 (niet classificeerbaar als kankerverwekkend), wat betekent dat er onvoldoende humane data zijn voor een oordeel.

Waar moet je op letten?

• Azorubine komt in veel verschillende productcategorieën voor. De cumulatieve blootstelling kan daardoor hoger uitvallen dan je verwacht, vooral bij kinderen.
• Ouders wordt aangeraden producten met E122 bij jonge kinderen te beperken, gezien de mogelijke overschrijding van de ADI en de aanwijzingen voor gedragseffecten.
• Mensen met een gevoeligheid voor salicylaten kunnen versterkte reacties ervaren.
• Er bestaan natuurlijke alternatieven (zoals bietensap of karmijn) die dezelfde rode kleur kunnen geven.

Bijwerkingen

Bij gevoelige personen zijn overgevoeligheidsreacties gerapporteerd, waaronder netelroos en astma-achtige klachten. Azorubine kan reacties versterken bij mensen die intolerant zijn voor salicylaten. In dierstudies zijn lever- en nierschade, oxidatieve stress en ontstekingsreacties waargenomen. Er zijn aanwijzingen dat azokleurstoffen in combinatie met benzoaten hyperactiviteit bij kinderen kunnen bevorderen.

Financiering van het onderzoek

Onderzochte studies