E123 - Amaranth

Zo min mogelijk Synthetisch

Ook bekend als: Amaranth, Food Red 9, CI 16185, FD&C Red No. 2, Acid Red 27, Azorubin S, INS 123
Komt voor in: Likeur, Kaviaarsubstituten, Zoetwaren, Vruchtenconserven, Jam, IJs, Bepaalde desserts, Gearomatiseerde dranken
ADI: De ADI is 0,15 mg/kg lichaamsgewicht per dag, vastgesteld door EFSA. Voor een volwassene van 70 kg betekent dit een maximum van slechts 10,5 mg per dag. Dit is een van de laagste ADI-waarden voor azokleurstoffen. Blootstellingsstudies tonen aan dat deze limiet bij normale voedselconsumptie regelmatig wordt overschreden, zowel door kinderen (tot vier keer de ADI) als door volwassenen (tot zes keer de ADI bij het 97,5e percentiel).
EU-status: Goedgekeurd
Dieetinfo: Geschikt voor vegetariërs, veganisten, halal en kosher. Amaranth is volledig synthetisch en bevat geen dierlijke bestanddelen.

Aandachtspunten

Amaranth is verboden in de VS, Rusland, Noorwegen, Finland, Oostenrijk en Griekenland vanwege veiligheidszorgen. De ADI is extreem laag (0,15 mg/kg) en wordt volgens meerdere studies regelmatig overschreden, vooral door kinderen en peuters (tot vier keer de ADI). Dierstudies tonen nierschade bij alle geteste doseringen, onderdrukking van het immuunsysteem en beschadiging van de darmwand. Bij gevoelige personen zijn overgevoeligheidsreacties zoals netelroos en astma gerapporteerd.

Positieve bevindingen

IARC classificeert Amaranth in groep 3 (niet classificeerbaar als kankerverwekkend voor de mens). Er is geen bewijs voor kankerverwekkendheid bij mensen. Geen van de studies is door de industrie gefinancierd, wat de onafhankelijkheid van het onderzoek versterkt.

Amaranth (E123) is een synthetische rode kleurstof die behoort tot de groep van azokleurstoffen. Het wordt gemaakt uit aardolieproducten en heeft een diep donkerrode kleur die goed oplost in water. Je vindt het vooral in sterk bewerkte producten zoals likeur, kaviaarsubstituten, bepaalde zoetwaren, vruchtenconserven, jam en ijs. Het is belangrijk om te weten dat deze kleurstof puur cosmetisch is: het voegt niets toe aan smaak of houdbaarheid, alleen aan het uiterlijk van een product.

Amaranth heeft internationaal een beladen reputatie. In de Verenigde Staten is het al sinds 1976 volledig verboden als voedingskleurstof. Ook in Rusland, Noorwegen, Finland, Oostenrijk en Griekenland mag het niet worden gebruikt. In de EU is het nog wel toegestaan, maar het gebruik is sterk beperkt tot een klein aantal productcategorieën, voornamelijk bepaalde alcoholische dranken. De ADI (aanvaardbare dagelijkse inname) die EFSA heeft vastgesteld is slechts 0,15 mg per kilogram lichaamsgewicht per dag. Dat is een van de laagste limieten voor alle azokleurstoffen, wat aangeeft dat er weinig ruimte is voordat je in een risicogebied komt.

Er zijn serieuze zorgen over deze kleurstof. Dierstudies laten nierschade zien bij alle geteste doseringen, onderdrukking van het immuunsysteem en beschadiging van de darmwand. Bij mensen zijn overgevoeligheidsreacties gerapporteerd, waaronder netelroos en astma, vooral bij personen die ook gevoelig zijn voor salicylaten. Blootstellingsstudies tonen aan dat zowel kinderen als volwassenen de zeer lage ADI regelmatig overschrijden bij normale voedselconsumptie. Vooral voor jonge kinderen is dit zorgwekkend: peuters kunnen tot vier keer de ADI binnenkrijgen. Ouders wordt aangeraden producten met E123 te vermijden voor jonge kinderen.

Voor een volwassene van 70 kg betekent de ADI van 0,15 mg/kg een maximum van slechts 10,5 mg per dag. Dat is een heel kleine hoeveelheid. Zelfs beperkte consumptie uit meerdere bronnen kan al snel tot overschrijding leiden. Gezien het feit dat er natuurlijke rode kleurstoffen bestaan en Amaranth puur een cosmetische functie heeft, is het de vraag waarom deze stof überhaupt nog wordt gebruikt.

Wat zegt de wetenschap?

We vonden 21 relevante studies over amaranth als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 18 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 10 onafhankelijk gefinancierd en bij 8 studies was de financieringsbron onbekend.

De dierstudies in het onderzoek schetsen een verontrustend beeld. Een studie uit 2010 bij ratten toonde aan dat Amaranth bij een dosering van 10 keer de ADI de cellulaire immuunrespons onderdrukte. Een oudere studie uit 1983 liet zien dat Amaranth de darmwand beschadigt door afstoting van het borstelzoomvlies bij ratten. Bijzonder zorgwekkend is een langetermijnstudie uit 1987 waarbij nierschade werd gevonden bij vrouwelijke ratten bij alle geteste doseringen. De onderzoekers konden geen veilige dosering vaststellen, wat een fundamenteel toxicologisch probleem is. Een studie bij muizen uit 1993 rapporteerde neurobehaviorale effecten en verlaagde overleving na blootstelling. Daarnaast toonde een studie uit 2013 aan dat een mengsel met Amaranth hersenreceptoren verstoorde bij nakomelingen van blootgestelde ratten, en een andere studie uit hetzelfde jaar vond verhoogde locomotorische activiteit bij nakomelingen.

De blootstellingsstudies zijn minstens zo verontrustend. Een Braziliaanse studie uit 2022 concludeerde dat de ADI werd overschreden bij alle onderzochte bevolkingsgroepen, waarbij adolescenten tot drie keer de ADI binnenkrijgen. Een studie uit 2023 bij Braziliaanse peuters vond overschrijdingen tot vier keer de ADI bij realistische voedselconsumptie. De EFSA-herbeoordeling uit 2010 stelde vast dat volwassenen bij het 97,5e percentiel tot zes keer de ADI kunnen overschrijden. Dit zijn geen theoretische scenario's maar berekeningen op basis van werkelijke voedingspatronen.

Bij mensen zijn er twee klinische studies die overgevoeligheidsreacties bevestigen. Een studie uit 2017 vond dat 25% van de patiënten met terugkerende aften (RAS) positief reageerde op Amaranth in een patchtest. Een oudere studie uit 1978 toonde aan dat 9% van de patiënten met chronische netelroos reageerde op Amaranth bij een orale provocatietest. Dit bevestigt dat gevoelige personen extra risico lopen.

EFSA heeft in 2013 een verklaring uitgebracht over azokleurstoffen als groep, waarin een gedeeld zorgpatroon werd geïdentificeerd en verder genotoxiciteitsonderzoek werd aanbevolen. Een in-vitrostudie uit 2009 toonde aan dat Amaranth de proliferatie van neurale voorlopercellen vermindert, wat vragen oproept over mogelijke effecten op de hersenontwikkeling. Een moleculaire modelleringsstudie uit 2025 suggereerde dat metabolieten van Amaranth het sterkste effect hadden op dopaminereceptoren in verband met ADHD, al betreft het hier een computersimulatie en geen klinisch bewijs. Een zebravisembryo-studie uit 2020 rapporteerde ontwikkelingstoxiciteit, waaronder problemen bij het uitkomen en ontwikkelingsafwijkingen, hoewel dit bij concentraties ver boven menselijke blootstelling was. De veiligheidsmarge was met een ratio van 1,25 opvallend smal.

Bredere context

Internationale status en regulering

Amaranth (E123) is een van de meest controversiële voedingskleurstoffen ter wereld. In de Verenigde Staten is het sinds 1976 volledig verboden als voedingskleurstof na zorgen over mogelijke kankerverwekkendheid in dierstudies. Ook in Rusland, Noorwegen, Finland, Oostenrijk en Griekenland is het verboden. In de EU is het nog toegestaan, maar het gebruik is sterk beperkt tot een klein aantal productcategorieën. IARC (het internationale kankeronderzoeksagentschap) classificeert Amaranth in groep 3, wat betekent dat het niet classificeerbaar is als kankerverwekkend voor de mens vanwege onvoldoende bewijs.

De EFSA heeft in 2010 de ADI vastgesteld op 0,15 mg per kilogram lichaamsgewicht per dag. Dit is een van de laagste ADI-waarden voor alle azokleurstoffen en weerspiegelt de beperkte veiligheidsmarge. EFSA heeft in 2013 ook een bredere verklaring uitgebracht over azokleurstoffen als groep, waarin een gedeeld zorgpatroon werd geïdentificeerd en aanvullend genotoxiciteitsonderzoek werd aanbevolen.

Verboden in de VS (sinds 1976), Rusland, Noorwegen, Finland, Oostenrijk en Griekenland
In de EU alleen toegestaan in een beperkt aantal productcategorieën
Extreem lage ADI van 0,15 mg/kg lichaamsgewicht/dag
Meerdere studies tonen ADI-overschrijding bij kinderen en volwassenen bij normale consumptie
Ouders wordt aangeraden producten met E123 te vermijden voor jonge kinderen vanwege het risico op ADI-overschrijding en aanwijzingen voor effecten op de hersenontwikkeling uit dierstudies

Bijwerkingen

Bij gevoelige personen zijn overgevoeligheidsreacties gerapporteerd, waaronder netelroos (urticaria) en astma. In klinische studies reageerde 9% van de urticaria-patiënten op Amaranth bij orale provocatie en 25% van de patiënten met terugkerende aften (RAS) bij een patchtest. Amaranth kan reacties versterken bij mensen die intolerant zijn voor salicylaten. In combinatie met benzoaten wordt het in verband gebracht met hyperactiviteit bij kinderen.

Financiering van het onderzoek

Onafhankelijk (10) Industrie (0) Mogelijk industrie (0) Onbekend (8)

Van de 18 meegenomen studies zijn er 10 onafhankelijk gefinancierd, voornamelijk door universiteiten en overheidsinstanties zoals EFSA en de Europese Commissie. Bij 8 studies was de financieringsbron onbekend. Opvallend is dat geen enkele studie door de voedingsindustrie is gefinancierd. Dit is ongebruikelijk en versterkt de geloofwaardigheid van de bevindingen, omdat er geen directe financiële belangen van producenten meespelen in de conclusies.

De studies met onbekende financiering zijn voornamelijk oudere publicaties uit de jaren '70, '80 en '90, toen transparantie over financiering minder gebruikelijk was. De meer recente studies (vanaf 2009) zijn vrijwel allemaal duidelijk onafhankelijk gefinancierd. Het totaalbeeld is dat het beschikbare onderzoek overwegend onafhankelijk is, wat het gewicht van de negatieve bevindingen versterkt.

Beoordeling medische literatuur

Bij het interpreteren van het onderzoek naar Amaranth zijn er een paar belangrijke nuances om in gedachten te houden. Ten eerste kon een langetermijnstudie bij ratten geen veilige dosering vaststellen vanwege nierschade bij alle geteste doseringen. Dit is een fundamenteel probleem dat de basis van de ADI-vaststelling raakt. Ten tweede tonen meerdere onafhankelijke blootstellingsstudies aan dat de ADI in de praktijk regelmatig wordt overschreden, wat de relevantie van de dierstudies vergroot.

Een zebravisembryo-studie werd in de oorspronkelijke analyse als 'overwegend veilig' beoordeeld, maar rapporteerde tegelijk ontwikkelingsafwijkingen en een zeer smalle veiligheidsmarge. Dit geeft een rooskleuriger beeld dan de data rechtvaardigen. Ook werd een in-vitrostudie over neurale voorlopercellen als positief gelabeld, terwijl Amaranth daarin juist de celproliferatie verminderde. De EFSA-opinie over azokleurstoffen als groep beveelt verder genotoxiciteitsonderzoek aan, wat aangeeft dat ook de Europese toezichthouder de veiligheid niet als volledig afgerond beschouwt.

Let op bij kinderen: Meerdere studies tonen aan dat kinderen en peuters de veiligheidsgrens (ADI) van Amaranth tot vier keer kunnen overschrijden bij normale voedselconsumptie. Daarnaast zijn er aanwijzingen uit dierstudies dat blootstelling tijdens de ontwikkeling kan leiden tot verstoorde hersenreceptoren en veranderd gedrag bij nakomelingen. Ouders wordt aangeraden producten met E123 te vermijden voor jonge kinderen.

Onderzochte studies

Studie	Type	Conclusie	Bewijskracht	Financiering
Statement on Allura Red AC and other sulphonated mono azo dyes ... 2013 Gedeeld zorgpatroon bij azo-kleurstoffen; verder onderzoek aanbevolen Deze EFSA-verklaring onderzocht azokleurstoffen als groep en identificeerde een gedeeld zorgpatroon. Er werd verder genotoxiciteitsonderzoek aanbevolen. Dit geeft aan dat EFSA de veiligheid van deze groep kleurstoffen niet als volledig afgerond beschouwt.	EFSA/WHO-evaluatie	Gemengd	70%	Onafhankelijk Gefinancierd door efsa
Dietary exposure to food azo-colours in a sample of pre-school children from Southern Brazil Monteiro et al. (2023) Peuters overschrijden ADI voor Amaranth tot viermaal bij realistische blootstelling Deze studie onderzocht de blootstelling van Braziliaanse peuters aan azokleurstoffen via hun voeding. Voor Amaranth werd de ADI tot vier keer overschreden bij realistische consumptiepatronen. De onderzoekers benadrukten het risico voor jonge kinderen.	Blootstellingsstudie	Schadelijk	58%	Onafhankelijk Auteur werkzaam bij Universidade Federal do Parana (Brazil)
Is there a role of food additives in recurrent aphthous stomatitis? A ... Gülseren et al. (2017) Amaranth veroorzaakte positieve patchtestreacties bij 25% van RAS-patiënten	Klinische trial	Schadelijk	49%	Onbekend
Can the intake of synthetic food colour Amaranth (INS 123) put the health of Brazilian consumers at risk? Rodrigues et al. (2022) ADI overschreden bij alle bevolkingsgroepen; adolescenten tot 3× ADI Deze Braziliaanse blootstellingsstudie berekende de inname van Amaranth bij verschillende bevolkingsgroepen. De ADI werd overschreden bij alle onderzochte groepen, waarbij adolescenten tot drie keer de ADI binnenkrijgen. De onderzoekers concludeerden dat de gezondheid van consumenten in gevaar kan komen.	Blootstellingsstudie	Schadelijk	48%	Onafhankelijk Auteur werkzaam bij Universidade Federal do Rio Grande do Sul (Brazil)
Toxicity Assessment of 4 Azo Dyes in Zebrafish Embryos Jiang et al. (2020) Ontwikkelingstoxiciteit bij zebravis, maar ver boven menselijke blootstelling Deze studie testte de toxiciteit van vier azokleurstoffen bij zebravisembryo's. Bij Amaranth werden problemen bij het uitkomen en ontwikkelingsafwijkingen waargenomen, maar bij concentraties ver boven menselijke blootstelling. De veiligheidsmarge was met een ratio van 1,25 opvallend smal.	Dierstudie	Overwegend veilig	44%	Onafhankelijk Auteur werkzaam bij Nanjing Medical University (China)
Immunological studies on Amaranth, Sunset Yellow and Curcumin as food colouring agents in albino rats Hashem et al. (2010) Amaranth onderdrukt cellulaire immuunrespons bij 10× ADI in ratten Deze dierstudie onderzocht het effect van Amaranth op het immuunsysteem van ratten. Bij een dosering van 10 keer de ADI werd de cellulaire immuunrespons onderdrukt. Dit wijst op een negatief effect op de afweer bij hogere blootstelling.	Dierstudie	Schadelijk	34%	Onafhankelijk Auteur werkzaam bij Qassim University (Saudi Arabia)
Risk assessment for the combinational effects of food color additives: neural progenitor cells and hippocampal neurogenesis Park et al. (2009) Amaranth vermindert NPC-proliferatie in vitro; combinaties vereisen verder onderzoek Deze in-vitrostudie onderzocht het effect van voedingskleurstoffen op neurale voorlopercellen. Amaranth verminderde de proliferatie en levensvatbaarheid van deze cellen. De onderzoekers benadrukten dat combinaties van kleurstoffen verder onderzoek vereisen.	Dierstudie	Gemengd	33%	Onafhankelijk Auteur werkzaam bij Sungkyunkwan University (South Korea)
Molecular modeling of azo-food dye metabolites in the brain and their effects on attention deficit and hyperactivity disorder (ADHD) using ArgusLab software Verma, K., Prasad, R. (2025) Moleculaire modellering: Amaranth-metabolieten sterkste ADHD-effect via dopaminereceptoren Deze studie gebruikte moleculaire modellering om het effect van azokleurstoffen op ADHD te onderzoeken. Metabolieten van Amaranth lieten het sterkste effect zien op dopaminereceptoren. Het betreft een computersimulatie, geen klinisch bewijs.	In vitro	Schadelijk	31%	Onbekend
Hypersensitivity reactions to food colours with special reference to ... Mikkelsen et al. (1978) 9% van urticaria-patiënten reageerde op Amaranth bij orale provocatie	Klinische trial	Schadelijk	30%	Onbekend
Long-term toxicity study of amaranth in rats using animals exposed ... Clode et al. (1987) Geen kankereffect, maar nierschade bij vrouwelijke ratten alle doseringen	Dierstudie	Gemengd	28%	Onbekend
Scientific Opinion on the appropriateness of the food azo‐colours ... 2010 Zeldzame intolerantiereacties bij gevoelige personen; geen ernstige effecten verwacht Deze EFSA-opinie beoordeelde de geschiktheid van azokleurstoffen als groep. Er werden zeldzame intolerantiereacties bij gevoelige personen vastgesteld, maar er werden geen ernstige effecten verwacht bij normale consumptie. Wel werd opgemerkt dat orale consumptie waarschijnlijk niet schadelijk is voor de meeste mensen.	EFSA/WHO-evaluatie	Gemengd	26%	Onafhankelijk Gefinancierd door european commission
Mechanisms of adverse effect of amaranth feeding in the rat. Kimura et al. (1983) Amaranth beschadigt darmwand via exfoliatie van borstelzoomvlies bij ratten Deze studie bij ratten onderzocht hoe Amaranth de darm beïnvloedt. De onderzoekers vonden dat Amaranth de darmwand beschadigt door afstoting van het borstelzoomvlies. Dit kan de opname van voedingsstoffen verstoren.	Dierstudie	Schadelijk	25%	Onafhankelijk Auteur werkzaam bij Nagoya University (Japan)
Reproductive and neurobehavioral effects of amaranth administered ... Tanaka, T (1993) Neurobehaviorale effecten en verlaagde overleving bij muizen na blootstelling	Dierstudie	Gemengd	23%	Onbekend
Potential weekly intake of artificial food colours by 3-14-year-old children in Brazil Toledo et al. (1992) Amaranth-inname kinderen slechts 24% van ADI; ruim onder veiligheidslimiet	Blootstellingsstudie	Veilig	19%	Onbekend
Effects of maternally exposed colouring food additives on cognitive performance in rats Doguc et al. (2013) Geen geheugeneffecten, maar verhoogde locomotorische activiteit bij nakomelingen Deze dierstudie onderzocht de effecten van voedingskleurstoffen op het gedrag van nakomelingen van blootgestelde ratten. Er werden geen geheugeneffecten gevonden, maar wel verhoogde locomotorische activiteit. Dit wijst op mogelijke gedragsveranderingen door blootstelling tijdens de ontwikkeling.	Dierstudie	Gemengd	15%	Onafhankelijk Auteur werkzaam bij Süleyman Demirel University, Faculty of Medicine (Turkey)
Effects of maternally exposed coloring food additives on receptor ... Ceyhan et al. (2013) Mengsel met Amaranth verstoort hersenreceptoren bij nakomelingen van ratten	Dierstudie	Schadelijk	13%	Onbekend
Scientific Opinion on the re‐evaluation of Amaranth (E 123 ... - EFSA 2010 ADI overschreden bij volwassenen; kinderen zitten ruim onder de limiet Deze EFSA-herbeoordeling van Amaranth stelde de ADI vast op 0,15 mg/kg lichaamsgewicht per dag. De evaluatie concludeerde dat volwassenen de ADI kunnen overschrijden, terwijl kinderen er ruim onder zaten. Bij het 97,5e percentiel konden volwassenen tot zes keer de ADI overschrijden.	EFSA/WHO-evaluatie	Gemengd	13%	Onafhankelijk Gefinancierd door efsa
The reduction of azo dyes by the intestinal microflora Chung et al. (1992) Review beschrijft metabolisme tot aromatische amines, geen veiligheidsconclusie	Review	—	0%	Onbekend

Verantwoording

Algoritme versie: v1.7. Analyse uitgevoerd op: 8 maart 2026. Lees meer over onze methodologie.

De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Scores worden algoritmisch berekend op basis van de onderliggende studies. Elke pagina wordt met de hand gecontroleerd door de redactie. Deze informatie vervangt geen professioneel voedings- of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of diëtist. Mocht er onverhoopt een fout staan, laat het ons weten via info@ahealthylife.nl.