E124 - Cochenillerood A

Wat zegt de wetenschap?

We vonden 21 relevante studies over cochenillerood a als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 20 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 2 industrie-gefinancierd, zijn er 8 onafhankelijk gefinancierd en bij 10 studies was de financieringsbron onbekend.

Het meest opvallende in het onderzoek naar E124 zijn de genotoxische effecten. Meerdere onafhankelijke studies, zowel in dierproeven als in laboratoriumstudies met menselijke bloedcellen, tonen aan dat Ponceau 4R chromosoomschade kan veroorzaken. Een in vivo cytogenetische studie uit 1993 vond chromosoomafwijkingen bij muizen bij doses die overeenkomen met de ADI. Een recente studie uit 2025 met menselijk bloed bevestigde genotoxische effecten bij of onder de ADI-waarde. Een andere dierstudie uit 2023 toonde genotoxiciteit bij alle geteste doses. Deze bevindingen zijn de belangrijkste reden waarom de EFSA de ADI zo fors heeft verlaagd.

Daarnaast zijn er zorgen over effecten op het zenuwstelsel, vooral bij ongeboren kinderen. Dierstudies naar prenatale blootstelling laten gedragsveranderingen zien bij ratten en verstoring van hersenreceptoren. Een modelleringsstudie uit 2025 suggereert dat afbraakproducten van Ponceau 4R de bloed-hersenbarrière kunnen passeren, wat relevant is voor het verband met ADHD-achtige symptomen. Een studie naar neurobehaviorale toxiciteit bij muizen vond dat dieren bij hoge doses langer nodig hadden om een waterdoolhof te doorlopen, wat wijst op verminderde cognitieve functie. Daarnaast toonde een dierstudie aan dat een combinatie met E124 destructieve longschade veroorzaakte bij ratten.

De blootstellingsstudies geven een gemengd beeld. Een Braziliaanse studie concludeerde dat de blootstelling in dat land ruim onder de ADI bleef, maar een Indiaas onderzoek liet zien dat de ADI bij kinderen tot 90% verzadigd kan raken. De EFSA zelf concludeerde in 2009 dat bij maximale gebruiksniveaus de ADI wordt overschreden bij zowel kinderen als volwassenen. Na aanscherping van de EU-regelgeving in 2013 daalde de blootstelling en bleef deze in alle onderzochte populaties onder de ADI, maar de marges zijn smal.

Het is belangrijk om op te merken dat de twee studies die E124 als veilig bestempelen, beide zijn uitgevoerd door het British Industrial Biological Research Association (BIBRA), een contractonderzoeksinstituut met sterke banden met de voedingsindustrie. Deze studies vonden geen schadelijke effecten, zelfs bij zeer hoge doses (500-1250 mg/kg/dag). Dat staat in schril contrast met de onafhankelijke studies die genotoxische effecten aantonen bij veel lagere doses. Dit patroon van funding-bias verdient extra scepticisme. De bekende Southampton-studie van McCann et al. (2007), een gerandomiseerde gecontroleerde trial die aantoonde dat mengsels van azokleurstoffen (waaronder E124) in combinatie met benzoaten hyperactiviteit bij kinderen kunnen verergeren, leidde tot de verplichte EU-waarschuwingslabels.

Bredere context

Regelgeving en bredere context

Cochenillerood A heeft een opvallende regulatoire geschiedenis. De EFSA verlaagde in 2009 de ADI van 4,0 naar 0,7 mg/kg lichaamsgewicht per dag, een verlaging met een factor 5,7. Dit gebeurde op basis van genotoxiciteitsbevindingen die de eerdere, ruimere ADI niet meer rechtvaardigden. In de VS en Canada is E124 helemaal niet toegelaten als voedingskleurstof. Ook in Noorwegen en Finland gold eerder een verbod.

In de EU is E124 nog toegestaan, maar met beperkingen. Producten die E124 bevatten moeten het waarschuwingslabel dragen: "Kan de activiteit en oplettendheid bij kinderen nadelig beïnvloeden." Dit label is het gevolg van de Southampton-studie (McCann et al., 2007), die aantoonde dat mengsels van azokleurstoffen en benzoaten hyperactiviteit bij kinderen kunnen verergeren.

• Kinderen zijn extra kwetsbaar: blootstellingsonderzoek toont aan dat de ADI bij kinderen tot 90% verzadigd kan raken, en bij maximale gebruiksniveaus zelfs wordt overschreden.
• Dierstudies wijzen op neurobehaviorale effecten en verstoring van hersenreceptoren bij prenatale blootstelling.
• Mensen met aspirine-intolerantie of astma kunnen kruisreacties vertonen met azokleurstoffen waaronder E124.
• E124 wordt vaak gecombineerd met andere azokleurstoffen (E102, E110, E122, E129) in dezelfde producten, waardoor de cumulatieve blootstelling kan oplopen.

Omdat E124 uitsluitend een cosmetische functie heeft (het maakt producten roder) en geen enkele bijdrage levert aan smaak, houdbaarheid of voedingswaarde, is het de vraag of de risico's opwegen tegen het nut. Er bestaan natuurlijke alternatieven voor rode kleuring, zoals bietensap, karmijn (E120) of paprika-extract (E160c).

Bijwerkingen

Bij gevoelige personen kunnen overgevoeligheidsreacties optreden, waaronder netelroos en huiduitslag. Mensen met aspirine-intolerantie of astma lopen extra risico op kruisreacties. Azokleurstoffen zoals E124 worden in verband gebracht met hyperactiviteit bij kinderen, vooral in combinatie met benzoaten. Daarnaast tonen meerdere studies genotoxische effecten aan (chromosoomschade) bij doses rond of onder de ADI. Maag- en darmklachten zijn ook gerapporteerd.

Financiering van het onderzoek

Onderzochte studies