E150d - Sulfiet-ammoniakkaramel
De veiligheidsscore geeft aan hoe veilig dit E-nummer is op een schaal van 0 tot 100, op basis van wetenschappelijk onderzoek.
- ● 60–100: Geen bezwaar — Veilig bevonden in onderzoek
- ● 40–59: Beperk gebruik — Mogelijk risico, nader onderzoek nodig
- ● 0–39: Zo min mogelijk — Risico’s vastgesteld in onderzoek
De vergelijking laat zien hoe dit E-nummer scoort ten opzichte van alle andere E-nummers die wij beoordeeld hebben.
Dit E-nummer scoort beter dan 23% en slechter dan 77% van alle E-nummers. Hoe hoger het percentage, hoe veiliger.
De herkomst geeft aan waar dit E-nummer vandaan komt en hoe het geproduceerd wordt:
- Natuurlijk — Komt voor in de natuur en wordt daaruit gewonnen
- Halfnatuurlijk — Natuurlijke grondstof, chemisch gewonnen of gezuiverd
- Synthetisch — Volledig kunstmatig geproduceerd in een fabriek
- Mineraal — Gewonnen uit minerale bronnen (gesteente, zout)
- Gemodificeerd — Natuurlijke stof waarvan de molecuulstructuur is veranderd
- Ook bekend als
- Sulfite ammonia caramel, Caramel class IV, Caramel klasse IV, Karamelkleur E150d, Ammonia sulphite caramel, Sulfiet-ammoniak karamel, Karamelkleurstof klasse IV
- Komt voor in
- Cola, Frisdranken, Sojasaus, Barbecuesaus, Snoep, Koekjes, Kant-en-klaarmaaltijden, Bier (donker), Azijn (balsamico), Chips
- ADI
- De ADI is 300 mg per kilogram lichaamsgewicht per dag, vastgesteld door EFSA. Voor een volwassene van 70 kg betekent dat een maximum van 21.000 mg (21 gram) per dag. Dat lijkt veel, maar doordat E150d in zeer veel producten tegelijk wordt gebruikt (cola, sauzen, snoep, koekjes), kan de cumulatieve dagelijkse inname fors oplopen. EFSA heeft vastgesteld dat zowel kinderen als volwassenen deze grens kunnen overschrijden, vooral bij regelmatige consumptie van frisdranken.
- EU-status
- Goedgekeurd
- Dieetinfo
- E150d is geschikt voor vegetarische en veganistische voeding, aangezien het wordt gemaakt uit suikers en chemische verbindingen zonder dierlijke ingrediënten. Over het algemeen wordt het als halal en kosher beschouwd, maar dit kan per fabrikant verschillen.
Volgens EFSA kan de ADI bij zowel kinderen als volwassenen worden overschreden, vooral door het wijdverbreide gebruik in frisdranken. Bevat bijproducten zoals 4-MEI en furan, waarvan furan door IARC als mogelijk kankerverwekkend (Groep 2B) is geclassificeerd. De enige studie die E150d als overwegend veilig beoordeelt is industrie-gefinancierd. Californië verplicht een waarschuwingslabel bij producten met een hoog 4-MEI-gehalte, de EU doet dat niet.
E150d is goedgekeurd door de EU en EFSA heeft een ADI vastgesteld van 300 mg/kg lichaamsgewicht per dag. Bij normale consumptieniveaus en gevarieerde voeding wordt de groeps-ADI voor karamelkleuren als geheel niet overschreden volgens een verfijnde EFSA-blootstellingsstudie.
E150d, ook bekend als sulfiet-ammoniakkaramel of karamelkleur klasse IV, is een synthetische kleurstof die wordt gemaakt door suikers te verhitten met zowel sulfiet- als ammoniumverbindingen. Het is de meest gebruikte karamelkleur ter wereld en geeft producten hun kenmerkende donkerbruine kleur. Je vindt E150d vooral in cola en andere frisdranken, sauzen zoals sojasaus en barbecuesaus, snoep, koekjes en kant-en-klaarmaaltijden. Doordat het in zoveel producten tegelijk wordt gebruikt, kan je dagelijkse blootstelling flink oplopen zonder dat je het doorhebt.
Bij de productie van E150d ontstaan bijproducten, waaronder 4-methylimidazool (4-MEI) en furan. Dat is niet onbelangrijk: furan is door het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) geclassificeerd als Groep 2B, wat betekent dat het mogelijk kankerverwekkend is voor de mens. In Californië moeten producten met een hoog 4-MEI-gehalte een waarschuwingslabel dragen. De EU heeft dat beleid niet overgenomen.
EFSA heeft voor E150d een ADI (aanvaardbare dagelijkse inname) vastgesteld van 300 mg per kilogram lichaamsgewicht per dag. Dat klinkt als een ruime marge, maar uit EFSA's eigen evaluatie blijkt dat zowel kinderen als volwassenen deze grens kunnen overschrijden. Dat komt doordat E150d in zoveel alledaagse producten zit. Vooral voor peuters en jonge kinderen is dat een zorgpunt. Ouders doen er verstandig aan om producten met E150d bij jonge kinderen te beperken.
Hoewel E150d zelf geen smaak toevoegt, zitten de producten waarin het voorkomt doorgaans vol suiker of zoetstoffen. Het is een typisch voorbeeld van een additief dat je vooral aantreft in ultrabewerkte voeding. Als je bewust met je voeding omgaat, is het goed om te weten dat de bruine kleur van je cola of saus niet vanzelf komt, maar het resultaat is van een chemisch proces met bijproducten waar vragen over bestaan.
Wat zegt de wetenschap?
We vonden 6 relevante studies over sulfiet-ammoniakkaramel als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 5 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan is er één industrie-gefinancierd, zijn er 3 onafhankelijk gefinancierd en bij 1 studie was de financieringsbron onbekend.
De belangrijkste bron is de EFSA-evaluatie uit 2011, die alle vier de klassen karamelkleuren (E150a t/m E150d) onder de loep nam. De conclusie voor E150d was verontrustend: de ADI van 300 mg/kg lichaamsgewicht per dag kan bij zowel kinderen als volwassenen worden overschreden. Daarnaast signaleerde EFSA dat bestanddelen zoals 5-hydroxymethylfurfural (5-HMF) en furan op niveaus aanwezig kunnen zijn die bezorgdheid wekken. Een verfijnde EFSA-blootstellingsstudie uit 2012 bevestigde dat de individuele ADI voor E150d eerder wordt overschreden dan die van andere karamelkleuren, al werd de gecombineerde groeps-ADI voor alle karamelkleuren samen niet overschreden. Dit nuanceverschil is belangrijk: als je alleen naar de groeps-ADI kijkt, lijkt het mee te vallen, maar specifiek voor E150d is de situatie minder rooskleurig.
Een grote Franse cohortstudie met ruim 106.000 deelnemers uit 2021 liet zien dat sulfiet-ammoniakkaramel door bijna 29% van de deelnemers werd geconsumeerd. De studie bracht de brede blootstelling aan voedingsadditieven in kaart, maar kon nog geen definitieve conclusies trekken over gezondheidsrisico's. Wel onderstreepte het onderzoek hoe wijdverbreid E150d is in het dagelijkse voedingspatroon. Een Belgische blootstellingsstudie uit 2018 mat de niveaus van de bijproducten THI en 4-MEI in voedingsmiddelen, maar trok geen veiligheidsconclusie.
De enige studie die E150d als overwegend veilig beoordeelt, is een review uit 2018 die concludeert dat karamelkleuren niet genotoxisch of kankerverwekkend zijn bij normale blootstelling. Deze review is industrie-gefinancierd, wat de bewijskracht aanzienlijk verzwakt. Het is opvallend dat deze conclusie moeilijk te rijmen is met de bevindingen van de onafhankelijke EFSA-evaluatie, die juist waarschuwt voor bezorgwekkende niveaus van bijproducten in dezelfde karamelkleuren.
Samenvattend is er een duidelijke spanning in het beschikbare bewijs. De onafhankelijke studies en evaluaties wijzen op reële zorgen rond ADI-overschrijding en bijproducten, terwijl de industrie-gefinancierde review een geruststellender beeld schetst. Bij dit soort tegenstrijdigheden is het verstandig om de onafhankelijke bronnen zwaarder te laten wegen.
Bredere context
Regulering en bijzondere aandachtspunten
E150d is goedgekeurd in de EU, maar de beoordeling is niet zonder kanttekeningen. EFSA heeft in 2011 vastgesteld dat de ADI kan worden overschreden, met name bij kinderen en volwassenen die regelmatig frisdranken en andere producten met E150d consumeren. Furan, een van de bijproducten die bij de productie van E150d kunnen ontstaan, is door IARC geclassificeerd als Groep 2B (mogelijk kankerverwekkend). In Californië geldt een verplicht waarschuwingslabel voor producten met een hoog gehalte aan 4-MEI, een ander bijproduct. De EU heeft geen vergelijkbare maatregel ingevoerd.
Peuters en jonge kinderen vormen een specifieke risicogroep. Zowel de EFSA-evaluatie als de verfijnde blootstellingsstudie geven aan dat deze groep de ADI kan overschrijden. Ouders wordt aangeraden om producten met E150d, zoals cola, bepaalde sauzen en snoep, bij jonge kinderen te beperken. E150d komt vrijwel uitsluitend voor in ultrabewerkte producten. Een natuurlijk alternatief voor de bruine kleur bestaat in de vorm van E150a (gewone karamel), dat zonder sulfiet- of ammoniumverbindingen wordt geproduceerd en minder omstreden bijproducten bevat.
Bijwerkingen
Er zijn geen directe acute bijwerkingen van E150d zelf gerapporteerd bij normale consumptie. De zorgen richten zich op de bijproducten die bij de productie ontstaan: 4-MEI en furan. Furan is door IARC geclassificeerd als mogelijk kankerverwekkend (Groep 2B). EFSA waarschuwt dat de niveaus van 5-HMF en furan in E150d bezorgwekkend kunnen zijn, en dat de ADI bij kinderen en volwassenen kan worden overschreden bij regelmatige consumptie van producten met E150d.
Financiering van het onderzoek
Van de 5 meegenomen studies is er 1 industrie-gefinancierd, zijn er 3 onafhankelijk gefinancierd (waarvan 2 door EFSA) en bij 1 studie was de financieringsbron onbekend. De industrie-gefinancierde review is de enige studie die E150d als overwegend veilig beoordeelt. De drie onafhankelijke studies en evaluaties geven juist een gemengd of bezorgd beeld, met waarschuwingen over ADI-overschrijding en bijproducten.
Dit patroon is relevant: wanneer de enige geruststellende conclusie afkomstig is van een industrie-gefinancierde bron, terwijl alle onafhankelijke bronnen zorgen uiten, is voorzichtigheid op zijn plaats. Het betekent niet automatisch dat de industrie-review onjuist is, maar het maakt het bewijs voor veiligheid minder overtuigend. Bij de beoordeling van E150d wegen de onafhankelijke EFSA-evaluaties daarom zwaarder.
Beoordeling medische literatuur
Bij de beoordeling van E150d valt op dat de enige studie die het additief als overwegend veilig beoordeelt, industrie-gefinancierd is. De onafhankelijke EFSA-evaluatie waarschuwt juist dat bijproducten zoals furan en 5-HMF op bezorgwekkende niveaus aanwezig kunnen zijn. Dat is een tegenstrijdigheid die je als lezer moet meewegen.
Daarnaast is er een belangrijk nuanceverschil in de blootstellingsstudies: de gecombineerde groeps-ADI voor alle karamelkleuren samen wordt niet overschreden, maar de individuele ADI voor E150d wél. Als je alleen de groeps-ADI ziet, lijkt het veiliger dan het is. Tot slot is furan, een bijproduct van E150d, door IARC geclassificeerd als mogelijk kankerverwekkend (Groep 2B). Dit wordt in de industrie-gefinancierde review niet als zorgpunt benoemd, maar is wel een relevante factor bij de beoordeling.
Onderzochte studies
| Studie | Type | Conclusie | Bewijskracht | Financiering |
|---|---|---|---|---|
|
Chazelas et al. (2021)
Sulfiet-ammoniakkaramel geconsumeerd door 28,8%; gezondheidsrisico's nog onduidelijk
|
Cohort | Gemengd | 95% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door University Sorbonne Paris Nord - Galilée Doctoral School, World Health Organization
|
|
2011
ADI voor E150d overschreden bij kinderen en volwassenen; bestanddelen bezorgend
|
EFSA/WHO-evaluatie | Gemengd | 67% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door efsa
|
|
2012
ADI E150d eerder overschreden; gecombineerde groeps-ADI niet overschreden
|
Blootstellingsstudie | Gemengd | 36% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door efsa
|
|
Vollmuth, T. A. (2018)
Review concludeert: karamelkleur niet genotoxisch of kankerverwekkend bij normale blootstelling
|
Review | Overwegend veilig | 18% |
Industrie
Geen expliciete funding-vermelding in de tekst, maar het betreft een review die de veiligheid van karamelkleur verdedigt; auteurs-affiliaties en mogelijke industriebelangen zijn niet uit de tekst op te maken, maar het genre en de conclusies zijn consistent met industrie-gesponsord werk.
|
|
Fierens et al. (2018)
Blootstellingsstudie meet THI en 4-MEI, geen veiligheidsconclusie getrokken
|
Blootstellingsstudie | — | 0% | Onbekend |
Verantwoording
Algoritme versie: v1.7. Analyse uitgevoerd op: 8 maart 2026. Lees meer over onze methodologie.
De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Scores worden algoritmisch berekend op basis van de onderliggende studies. Elke pagina wordt met de hand gecontroleerd door de redactie. Deze informatie vervangt geen professioneel voedings- of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of diëtist. Mocht er onverhoopt een fout staan, laat het ons weten via info@ahealthylife.nl.
