E151 - Briljantzwart BN

Beperk gebruik Synthetisch

Ook bekend als: Brilliant Black BN, Black PN, Food Black 1, CI 28440, E151
Komt voor in: Snoep, Sauzen, Viskuit, Vruchten, Waslaag voor kaas, Frisdrank, Zoetigheden
ADI: De ADI is 5 mg/kg lichaamsgewicht per dag, vastgesteld door EFSA. Voor een volwassene van 70 kg betekent dat een maximum van 350 mg per dag. Voor een kind van 20 kg is dat slechts 100 mg per dag. Uit EFSA-onderzoek blijkt dat kinderen onder de 10 jaar bij hoge consumptie van gekleurde producten deze grens kunnen overschrijden, met innames tot 6,9 mg/kg lichaamsgewicht per dag.
EU-status: Goedgekeurd
Dieetinfo: E151 is geschikt voor alle diëten: vegetarisch, veganistisch, halal en kosher. Het is volledig synthetisch en bevat geen dierlijke bestanddelen.

Aandachtspunten

Kinderen onder de 10 jaar kunnen de veilige dagelijkse inname (ADI) overschrijden, vooral bij producten met maximale toegestane gehaltes. Eén laboratoriumstudie toont genotoxische effecten aan in celkweken. Verboden in de VS, Canada, Japan, Noorwegen en Finland. Azokleurstoffen als groep worden in verband gebracht met hyperactiviteit bij kinderen, vooral in combinatie met benzoaten.

Positieve bevindingen

EFSA beschouwt E151 als veilig voor volwassenen bij normale consumptieniveaus. Het overgrote deel van het beschikbare onderzoek is onafhankelijk gefinancierd. Geschikt voor alle diëten, inclusief veganistisch, vegetarisch, halal en kosher.

Briljantzwart BN (E151) is een volledig synthetische zwarte azokleurstof die wordt afgeleid van aardolie. Het wordt gebruikt om voedingsmiddelen een donkere, zwartblauwe kleur te geven. Je vindt het terug in producten als snoep, sauzen, viskuit, vruchten en de waslaag van kaas. Het heeft geen smaak of voedingswaarde, maar maakt ultrabewerkte producten visueel aantrekkelijker.

Hoewel E151 in de Europese Unie is goedgekeurd, is het verboden in de Verenigde Staten, Canada, Japan, Noorwegen en Finland. Dat verschil in beoordeling is opvallend en geeft aan dat niet alle voedselautoriteiten dezelfde conclusie trekken over de veiligheid. In de EU heeft EFSA een ADI (aanvaardbare dagelijkse inname) vastgesteld van 5 mg per kilogram lichaamsgewicht per dag. Die ADI is relatief laag, wat samenhangt met het feit dat de stof in de darm door darmbacteriën wordt omgezet in mogelijk schadelijke afbraakproducten.

Een belangrijk aandachtspunt is de blootstelling bij kinderen. Uit de EFSA-evaluatie blijkt dat kinderen onder de 10 jaar de ADI kunnen overschrijden, vooral als ze regelmatig producten eten die het maximaal toegestane gehalte aan E151 bevatten. Daarnaast wordt E151, net als andere azokleurstoffen, in verband gebracht met hyperactiviteit bij kinderen (vooral in combinatie met benzoaten) en kan het overgevoeligheidsreacties uitlokken zoals netelroos, huiduitslag en maag-darmklachten. Mensen die gevoelig zijn voor salicylaten lopen extra risico. Ouders wordt aangeraden de inname van producten met E151 bij jonge kinderen te beperken.

Als je kijkt naar de functie van deze stof, dan is die puur cosmetisch. Het maakt producten donkerder, maar voegt niets toe aan smaak of houdbaarheid. Dat maakt het een typisch voorbeeld van een additief dat je in principe kunt missen. Er bestaan natuurlijke alternatieven voor zwarte kleuring, zoals plantaardig koolstof (E153), al worden die niet altijd als directe vervanging ingezet.

Wat zegt de wetenschap?

We vonden 7 relevante studies over briljantzwart bn als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 6 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 5 onafhankelijk gefinancierd en bij 1 studie was de financieringsbron onbekend.

De belangrijkste bron is de EFSA-evaluatie uit 2010, die concludeert dat E151 voor volwassenen bij normaal gebruik binnen veilige grenzen valt. Tegelijkertijd laat deze evaluatie zien dat kinderen onder de 10 jaar bij het 95e percentiel van blootstelling tot 6,9 mg/kg lichaamsgewicht per dag kunnen bereiken. Dat overschrijdt de ADI van 5 mg/kg lichaamsgewicht per dag. Een verfijnde blootstellingsstudie van EFSA uit 2015 bevestigt dit beeld: bij verfijnde scenario's blijft de inname voor de meeste groepen onder de ADI, maar bij maximale gebruiksniveaus is overschrijding bij kinderen reëel. De conclusie dat E151 "veilig" is, hangt dus sterk af van welke bevolkingsgroep en welk blootstellingsscenario je bekijkt.

Een laboratoriumstudie uit 2004 (Macioszek en Kononowicz) toonde genotoxische effecten aan van Briljantzwart BN in celkweken. Dat betekent dat de stof in een gecontroleerde laboratoriumomgeving DNA-schade kan veroorzaken. Dit is een zorgwekkend signaal, al is de bewijskracht van deze studie beperkt (het betreft een in-vitrostudie) en is de vertaling naar effecten in het menselijk lichaam onzeker. De EFSA-evaluatie beschouwt E151 desondanks als acceptabel, maar dit genotoxiciteitssignaal mag niet genegeerd worden.

Twee reviews (Amchova et al., 2015 en 2024) bespreken synthetische voedselkleurstoffen in bredere zin. Beide noemen Briljantzwart BN, maar geven geen specifieke nieuwe bevindingen over E151. Een blootstellingsstudie uit Saudi-Arabië (Ahmed et al., 2020) mat E151 in voedsel dat door schoolkinderen werd geconsumeerd, maar rapporteerde evenmin specifieke veiligheidsconclusies over deze stof. Het totale bewijs blijft dus beperkt: er zijn slechts 6 bruikbare studies en sterke conclusies over langetermijnveiligheid zijn op basis hiervan niet mogelijk.

Wat opvalt is dat er geen IARC-classificatie bestaat voor E151. Dat betekent niet dat het veilig is, maar wel dat het niet formeel is beoordeeld op kankerverwekkendheid door het internationale kankeronderzoeksinstituut. Gezien de genotoxiciteitsdata en het beperkte aantal studies is meer onderzoek wenselijk, vooral naar langetermijneffecten en cumulatieve blootstelling bij kinderen die meerdere producten met azokleurstoffen consumeren.

Bredere context

Regelgeving en kinderwaarschuwing

Briljantzwart BN is goedgekeurd in de Europese Unie, maar verboden in de Verenigde Staten, Canada, Japan, Noorwegen en Finland. Dit verschil in regelgeving laat zien dat er internationaal geen consensus is over de veiligheid van deze stof. In de EU geldt een ADI van 5 mg/kg lichaamsgewicht per dag, vastgesteld door EFSA.

Uit zowel de EFSA-evaluatie (2010) als de verfijnde blootstellingsstudie (2015) blijkt dat kinderen onder de 10 jaar de ADI kunnen overschrijden, vooral bij consumptie van producten met maximale toegestane gehaltes. Omdat E151 in meerdere productcategorieën tegelijk kan voorkomen (snoep, sauzen, dranken), is cumulatieve blootstelling een reëel risico. Azokleurstoffen als groep worden daarnaast in verband gebracht met hyperactiviteit bij kinderen, vooral in combinatie met benzoaten. Voor zes specifieke andere azokleurstoffen geldt in de EU een verplichte waarschuwing op het etiket ("kan de activiteit en oplettendheid bij kinderen nadelig beïnvloeden"), maar voor E151 is dit niet wettelijk verplicht. Ouders wordt aangeraden de inname van producten met E151 bij jonge kinderen te beperken.

Verboden in: VS, Canada, Japan, Noorwegen en Finland
Goedgekeurd in: EU (met ADI van 5 mg/kg lg/dag)
Kinderwaarschuwing: ADI-overschrijding mogelijk bij kinderen onder 10 jaar
Geen verplichte EU-waarschuwing voor hyperactiviteit (in tegenstelling tot sommige andere azokleurstoffen)

Bijwerkingen

Bij gevoelige personen kunnen overgevoeligheidsreacties optreden, waaronder netelroos en huiduitslag. Maag-darmklachten zijn gerapporteerd. Mensen met een intolerantie voor salicylaten lopen extra risico op versterkte reacties. Azokleurstoffen als groep worden in verband gebracht met hyperactiviteit bij kinderen, vooral in combinatie met benzoaten.

Financiering van het onderzoek

Onafhankelijk (5) Industrie (0) Mogelijk industrie (0) Onbekend (1)

Van de 6 meegenomen studies zijn er 5 onafhankelijk gefinancierd en bij 1 studie was de financieringsbron onbekend. Er zijn geen studies gevonden die door de voedingsindustrie zijn gefinancierd. Dit is een positief punt: het betekent dat de beschikbare kennis niet gekleurd is door commerciële belangen. De EFSA-evaluaties zijn gefinancierd door de Europese Commissie en de WHO, wat als onafhankelijk geldt.

Tegelijkertijd is het totale aantal studies beperkt (6 stuks), waarvan slechts twee direct relevante veiligheidsconclusies opleveren. Het ontbreken van industriegefinancierd onderzoek kan er ook op wijzen dat er simpelweg weinig commercieel belang is bij het verder onderzoeken van deze stof. Meer onafhankelijk onderzoek naar langetermijneffecten zou welkom zijn.

Beoordeling medische literatuur

Het onderzoek naar Briljantzwart BN is beperkt: er zijn slechts 6 bruikbare studies beschikbaar. De EFSA concludeert dat de stof veilig is voor volwassenen bij normaal gebruik, maar benoemt tegelijk dat kinderen onder de 10 jaar de veilige dagelijkse inname kunnen overschrijden. Dat is een belangrijk verschil dat in de algemene conclusie "veilig" makkelijk over het hoofd wordt gezien.

Daarnaast toont één laboratoriumstudie genotoxische effecten aan in celkweken. Hoewel dit niet direct vertaalbaar is naar effecten in het menselijk lichaam, is het een signaal dat niet genegeerd mag worden. Het feit dat E151 in meerdere landen buiten de EU verboden is, onderstreept dat er internationaal geen eenduidige consensus bestaat over de veiligheid. Voor een stof die puur cosmetisch is en geen bijdrage levert aan smaak of houdbaarheid, is het de vraag of de mogelijke risico's opwegen tegen het gebruik.

Let op bij kinderen: Uit zowel de EFSA-evaluatie als een onafhankelijke blootstellingsstudie blijkt dat kinderen onder de 10 jaar de veilige dagelijkse inname (ADI) van Briljantzwart BN kunnen overschrijden, vooral bij consumptie van producten met maximale toegestane gehaltes. Ouders wordt aangeraden de inname van producten met E151 bij jonge kinderen te beperken.

Onderzochte studies

Studie	Type	Conclusie	Bewijskracht	Financiering
evaluation of Brilliant Black BN (E 151) as a food additive 2010 Veilig voor volwassenen, maar kinderen overschrijden ADI-limiet De EFSA-evaluatie concludeert dat E151 veilig is voor volwassenen bij normaal gebruik. Tegelijkertijd werd vastgesteld dat kinderen de ADI-limiet van 5 mg/kg lichaamsgewicht per dag kunnen overschrijden, met innames tot 6,9 mg/kg lichaamsgewicht per dag bij het 95e percentiel.	EFSA/WHO-evaluatie	Gemengd	65%	Onafhankelijk Gefinancierd door who
Refined exposure assessment for Brilliant Black BN (E 151) - - 2015 2015 ADI-overschrijding bij kinderen bij maximale niveaus, veilig bij verfijnde scenario's EFSA voerde een verfijnde blootstellingsanalyse uit voor E151. Bij verfijnde scenario's bleef de inname voor de meeste groepen onder de ADI. Bij maximale gebruiksniveaus bleek de ADI bij kinderen onder de 10 jaar overschreden te kunnen worden.	Blootstellingsstudie	Gemengd	54%	Onafhankelijk Gefinancierd door european commission
The evaluation of the genotoxicity of two commonly used food colors: Quinoline Yellow (E 104) and Brilliant Black BN (E 151) Macioszek, V. K., Kononowicz, A. K. (2004) Studie toont genotoxische effecten van Briljantzwart BN (E151) aan	In vitro	Bewezen schadelijk	18%	Onbekend
Health safety issues of synthetic food colorants. Amchova et al. (2015) Alleen abstract beschikbaar; geen resultaten of conclusies over E151. Deze review bespreekt de veiligheid van synthetische voedselkleurstoffen in het algemeen. Over Briljantzwart BN specifiek worden geen resultaten of conclusies gepresenteerd. Alleen het abstract was beschikbaar.	Review	—	0%	Onafhankelijk Auteur werkzaam bij Masaryk University (Czech Republic)
Food Safety and Health Concerns of Synthetic Food Colors: An Update Amchova et al. (2024) Review noemt Briljantzwart BN, maar geeft geen specifieke bevindingen Een update-review over voedselveiligheid en synthetische kleurstoffen. Briljantzwart BN wordt genoemd, maar er worden geen specifieke nieuwe bevindingen over E151 gerapporteerd.	Review	—	0%	Onafhankelijk Auteur werkzaam bij Masaryk University (Czech Republic)
Dietary intake of artificial food color additives containing food products by school-going children Ahmed et al. (2020) E151 gemeten in voedsel, maar geen specifieke veiligheidsbevindingen gerapporteerd Deze studie mat de inname van kunstmatige kleurstoffen bij schoolkinderen in Saudi-Arabië. E151 werd aangetroffen in voedselproducten, maar er werden geen specifieke veiligheidsconclusies over deze stof gerapporteerd.	Blootstellingsstudie	—	0%	Onafhankelijk Auteur werkzaam bij King Saud University (Saudi Arabia)

Verantwoording

Algoritme versie: v1.7. Analyse uitgevoerd op: 8 maart 2026. Lees meer over onze methodologie.

De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Scores worden algoritmisch berekend op basis van de onderliggende studies. Elke pagina wordt met de hand gecontroleerd door de redactie. Deze informatie vervangt geen professioneel voedings- of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of diëtist. Mocht er onverhoopt een fout staan, laat het ons weten via info@ahealthylife.nl.