E153 - Koolstof
De veiligheidsscore geeft aan hoe veilig dit E-nummer is op een schaal van 0 tot 100, op basis van wetenschappelijk onderzoek.
- ● 60–100: Geen bezwaar — Veilig bevonden in onderzoek
- ● 40–59: Beperk gebruik — Mogelijk risico, nader onderzoek nodig
- ● 0–39: Zo min mogelijk — Risico’s vastgesteld in onderzoek
De vergelijking laat zien hoe dit E-nummer scoort ten opzichte van alle andere E-nummers die wij beoordeeld hebben.
Dit E-nummer scoort beter dan 60% en slechter dan 40% van alle E-nummers. Hoe hoger het percentage, hoe veiliger.
De herkomst geeft aan waar dit E-nummer vandaan komt en hoe het geproduceerd wordt:
- Natuurlijk — Komt voor in de natuur en wordt daaruit gewonnen
- Halfnatuurlijk — Natuurlijke grondstof, chemisch gewonnen of gezuiverd
- Synthetisch — Volledig kunstmatig geproduceerd in een fabriek
- Mineraal — Gewonnen uit minerale bronnen (gesteente, zout)
- Gemodificeerd — Natuurlijke stof waarvan de molecuulstructuur is veranderd
- Ook bekend als
- Plantaardig koolstof, Vegetable carbon, Houtskool, Actieve kool, Norit, CI 77266, Carbon black, Koolstofzwart, Geactiveerde koolstof
- Komt voor in
- Drop, Snoep, Kauwgom, Kaas met zwarte korst, Morbier-kaas, Likeur, Chocoladeproducten, Decoraties op gebak, Zwart brood, Zwarte pasta
- ADI
- Er is geen ADI (aanvaardbare dagelijkse inname) vastgesteld voor E153. EFSA achtte het niet nodig of mogelijk om een numerieke ADI te bepalen, omdat er te weinig toxicologische langetermijndata beschikbaar was. Dit betekent niet dat de stof gevaarlijk is, maar wel dat er onzekerheden bestaan over de exacte veilige grens bij langdurig gebruik.
- EU-status
- Goedgekeurd
- Dieetinfo
- E153 is geschikt voor alle dieten: halal, kosher, vegetarisch en veganistisch. De stof wordt gemaakt uit plantaardig materiaal en bevat geen dierlijke bestanddelen.
EFSA kon geen ADI vaststellen door beperkte toxicologische data, wat een onzekerheidssignaal is. De veiligheid hangt af van het gehalte aan PAK-verontreinigingen (benzo[a]pyreen moet onder 1 µg/kg blijven). EFSA signaleert dat de aanwezigheid van nanodeeltjes in E153 nog niet volledig beoordeeld is. Verboden als voedselkleurstof in de VS vanwege zorgen over verontreinigingen. Er zijn geen specifieke studies naar effecten bij kinderen.
Bij orale inname als voedselkleurstof zijn geen schadelijke effecten aangetoond. De IARC-classificatie als 'mogelijk kankerverwekkend' is gebaseerd op inademing in industriële omgevingen, niet op consumptie via voeding. Geactiveerde koolstof (vergelijkbare stof) wordt al decennialang medicinaal gebruikt in doses die honderden keren hoger zijn dan wat je via voedselkleurstof binnenkrijgt. Alle onafhankelijk gefinancierde studies wijzen op veiligheid bij normaal gebruik.
E153, ook wel plantaardig koolstof of vegetable carbon genoemd, is een zwarte kleurstof die wordt gemaakt door plantaardig materiaal te verbranden, zoals hout of kokosnootdoppen. Het is in wezen dezelfde stof als geactiveerde koolstof, beter bekend als Norit of medicinale houtskool. Je komt E153 tegen in producten als drop, snoep, kauwgom, kaas met een zwarte korst (zoals Morbier-kaas), likeur, chocoladeproducten en decoraties op gebak. De stof is niet oplosbaar in water en wordt in relatief kleine hoeveelheden gebruikt.
E153 is goedgekeurd in de EU, maar verboden als voedselkleurstof in de Verenigde Staten. Dat verbod gaat niet zozeer over koolstof zelf, maar over mogelijke verontreinigingen met PAK's (polycyclische aromatische koolwaterstoffen) die bij bepaalde productiemethoden kunnen ontstaan. In de EU gelden strenge zuiverheidseisen: het gehalte aan benzo[a]pyreen moet onder 1 µg/kg blijven. Zolang aan die eisen wordt voldaan, beschouwt EFSA de stof als veilig voor gebruik in voeding.
Een belangrijk punt om te weten: de IARC (het kankeronderzoeksagentschap van de WHO) classificeert koolstofzwart als groep 2B, wat 'mogelijk kankerverwekkend' betekent. Die classificatie is gebaseerd op dierproeven waarbij ratten langdurig koolstofzwart inademden en longtumoren ontwikkelden. Bij het eten van E153 als voedselkleurstof is de situatie totaal anders. De stof gaat door je spijsverteringskanaal en wordt uitgescheiden zonder dat het longmechanisme een rol speelt. Er is geen aanwijzing dat het eten van koolstofzwart als kleurstof een kankerrisico oplevert.
EFSA heeft geen ADI (aanvaardbare dagelijkse inname) vastgesteld voor E153. Dat klinkt misschien zorgwekkend, maar de reden is dat er te weinig toxicologische data beschikbaar was om een getal te berekenen, niet dat de stof per se gevaarlijk is. Wel is het een signaal dat er nog onzekerheden bestaan. Interessant is dat geactiveerde koolstof al decennialang medicinaal wordt voorgeschreven bij vergiftigingen, in doses van 25 tot 50 gram per keer. Dat is honderden keren meer dan je ooit via voedselkleurstof zou binnenkrijgen. Er zijn geen specifieke studies naar de effecten van E153 bij kinderen. Gezien het ontbreken van een ADI en de onzekerheid rond nanodeeltjes is voorzichtigheid bij jonge kinderen raadzaam, vooral bij regelmatige consumptie van producten met deze kleurstof.
Wat zegt de wetenschap?
We vonden 8 relevante studies over koolstof als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 7 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 4 onafhankelijk gefinancierd en bij 3 studies was de financieringsbron onbekend.
De EFSA heeft E153 in 2012 opnieuw beoordeeld en concludeerde dat plantaardig koolstof veilig is als voedselkleurstof, mits het gehalte aan benzo[a]pyreen onder 1 µg/kg blijft. Tegelijkertijd kon EFSA geen numerieke ADI vaststellen omdat er te weinig toxicologische langetermijndata beschikbaar was. Die twee uitspraken staan op gespannen voet: de stof wordt veilig verklaard, maar er is onvoldoende bewijs om een veilige dagelijkse grens te bepalen. Dit maakt de veiligheidsconclusie voorwaardelijk. Een latere EFSA-opinie over aanpassing van de specificaties voor E153 benadrukt dat aanvullende data nodig is over de aanwezigheid van nanodeeltjes en PAK-verontreinigingen, wat de eerdere conclusie verder relativeert.
Een dierstudie uit 2015 onderzocht bamboehoutskool bij ratten gedurende 90 dagen en vond geen schadelijke effecten of genotoxiciteit, zelfs niet bij hoge doses. Een kritische review uit 2018 naar de genotoxiciteit van koolstofzwart concludeerde dat er geen directe genotoxische effecten zijn. De effecten die in sommige studies werden gevonden, traden alleen op bij zeer hoge longblootstelling en waren het gevolg van chronische ontsteking, niet van de stof zelf. Een klinische trial uit 2022 gaf gezonde vrijwilligers geactiveerde koolstof en vond dat de stof goed werd verdragen zonder nadelige effecten.
Het is belangrijk om te benoemen dat de bamboehoutskoolstudie en de trial met geactiveerde koolstof strikt genomen andere vormen van koolstof betreffen dan E153 als voedselkleurstof. De extrapolatie van die resultaten naar E153 is daarom beperkt. Er zijn geen langetermijn orale carcinogeniteitsstudies beschikbaar die specifiek E153 als voedselkleurstof hebben onderzocht. Dat is een hiaat in het onderzoek.
Wat betreft de IARC-classificatie als groep 2B: deze is gebaseerd op studies waarbij ratten langdurig koolstofzwart inademden in industriële omstandigheden. Bij orale inname via voeding is de blootstellingsroute fundamenteel anders. De stof passeert het maag-darmkanaal en wordt grotendeels uitgescheiden. Toxiciteitsstudies hebben bij doseringen die relevant zijn voor voedingsgebruik geen kankerverwekkende of genotoxische effecten aangetoond. De IARC-classificatie is dus niet direct van toepassing op consumenten die E153 via voeding binnenkrijgen.
Bredere context
Regelgeving en bijzonderheden
E153 is goedgekeurd als voedselkleurstof in de Europese Unie, maar is niet toegelaten in de Verenigde Staten. Het Amerikaanse verbod heeft te maken met zorgen over mogelijke verontreinigingen met PAK's (polycyclische aromatische koolwaterstoffen) die bij het productieproces kunnen ontstaan. In de EU gelden strenge zuiverheidseisen: het gehalte aan benzo[a]pyreen moet onder 1 µg/kg blijven.
De IARC classificeert koolstofzwart als groep 2B ('mogelijk kankerverwekkend'), maar die classificatie is gebaseerd op langdurige inademing in industriële omgevingen. Bij orale inname als voedselkleurstof is er geen bewijs voor kankerverwekkendheid. EFSA heeft de stof specifiek beoordeeld voor gebruik in voeding en toegelaten, maar signaleert wel dat er nog onvoldoende data is over nanodeeltjes in E153.
- Verboden als voedselkleurstof in de VS vanwege mogelijke PAK-verontreinigingen
- IARC groep 2B classificatie geldt voor inademing, niet voor consumptie via voeding
- Geen ADI vastgesteld door EFSA wegens beperkte toxicologische data
- EFSA vraagt om aanvullend onderzoek naar nanodeeltjes in E153
- Er zijn geen specifieke studies naar effecten bij kinderen. Voorzichtigheid is raadzaam bij jonge kinderen, vooral bij regelmatige consumptie van producten met deze kleurstof
Bijwerkingen
Bij de doseringen die in voeding worden gebruikt, zijn geen bijwerkingen bekend. Geactiveerde koolstof (een verwante stof) kan bij hogere medicinale doses obstipatie veroorzaken en de opname van medicijnen en voedingsstoffen verminderen. Dit is bij de zeer kleine hoeveelheden in voedselkleurstof niet relevant.
Financiering van het onderzoek
Van de 7 meegenomen studies zijn er 4 onafhankelijk gefinancierd (waaronder twee EFSA-evaluaties en een studie gefinancierd door de Chinese overheid) en bij 3 studies was de financieringsbron onbekend. Er zijn geen studies gevonden die door de voedingsindustrie zijn gefinancierd. Dat is een positief punt voor de betrouwbaarheid van het beschikbare bewijs.
Wel is het totale aantal studies beperkt en ontbreken er langetermijn orale carcinogeniteitsstudies die specifiek E153 als voedselkleurstof onderzoeken. Sommige studies betreffen verwante vormen van koolstof (bamboehoutskool, geactiveerde koolstof) en zijn niet één-op-één te vertalen naar E153. De onafhankelijke financiering is geruststellend, maar het beperkte aantal studies en de hiaten in het onderzoek blijven een aandachtspunt.
Beoordeling medische literatuur
De veiligheidsconclusie voor E153 is voorwaardelijk en bevat enkele tegenstrijdigheden. EFSA verklaart de stof veilig als voedselkleurstof, maar kon tegelijkertijd geen ADI vaststellen door gebrek aan toxicologische data. Dat betekent dat er onvoldoende bewijs is om een veilige dagelijkse grens te berekenen. Daarnaast signaleert EFSA dat de aanwezigheid van nanodeeltjes in E153 nog niet volledig is beoordeeld en dat aanvullend onderzoek nodig is.
Veel van de beschikbare studies betreffen verwante vormen van koolstof (bamboehoutskool, geactiveerde koolstof) en zijn niet rechtstreeks te vertalen naar E153 als voedselkleurstof. Er zijn geen langetermijn orale carcinogeniteitsstudies specifiek voor E153 beschikbaar. De IARC-classificatie als 'mogelijk kankerverwekkend' klinkt alarmerend, maar is gebaseerd op inademing in industriële omgevingen en niet op consumptie via voeding. Het totaalbeeld is dat E153 bij normaal gebruik waarschijnlijk veilig is, maar dat er meer onderzoek nodig is om die conclusie stevig te onderbouwen.
Onderzochte studies
| Studie | Type | Conclusie | Bewijskracht | Financiering |
|---|---|---|---|---|
|
Castle et al. (2026)
Nanodeeltjes en PAH-verontreinigingen vereisen aanvullende veiligheidsbeoordeling E153
|
EFSA/WHO-evaluatie | Gemengd | 95% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door european commission
|
|
2012
Geactiveerde koolstof veilig in zuurstofabsorbeerders bij droge voedingsmiddelen
|
EFSA/WHO-evaluatie | Overwegend veilig | 68% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door efsa
|
|
Rashidi et al. (2022)
Geactiveerde koolstof veilig en goed verdragen bij gezonde vrijwilligers
|
Klinische trial | Veilig | 42% | Onbekend |
|
Zhenchao et al. (2015)
Geen schadelijke effecten of genotoxiciteit bij hoge doses bamboehoutskool
|
Dierstudie | Veilig | 39% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door National Natural Science Foundation of China, Ministry of Education of the People's Republic of China
|
|
2012
Veilig bij gebruik met PAH-gehalte onder 1 µg/kg benzo[a]pyreen
|
EFSA/WHO-evaluatie | Overwegend veilig | 27% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door efsa
|
|
Evaluating the evidence on genotoxicity and reproductive toxicity of carbon black: a critical review
Chaudhuri et al. (2018)
Geen directe genotoxiciteit; secundaire effecten alleen bij zeer hoge longblootstelling
|
Review | Overwegend veilig | 7% | Onbekend |
|
Hoegberg et al. (2021)
Studie gaat over medicinale actieve kool bij vergiftiging, niet E153
|
Systematisch review | — | 0% | Onbekend |
Verantwoording
Algoritme versie: v1.7. Analyse uitgevoerd op: 11 maart 2026. Lees meer over onze methodologie.
De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Scores worden algoritmisch berekend op basis van de onderliggende studies. Elke pagina wordt met de hand gecontroleerd door de redactie. Deze informatie vervangt geen professioneel voedings- of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of diëtist. Mocht er onverhoopt een fout staan, laat het ons weten via info@ahealthylife.nl.
