E160a - Caroteen
De veiligheidsscore geeft aan hoe veilig dit E-nummer is op een schaal van 0 tot 100, op basis van wetenschappelijk onderzoek.
- ● 60–100: Geen bezwaar — Veilig bevonden in onderzoek
- ● 40–59: Beperk gebruik — Mogelijk risico, nader onderzoek nodig
- ● 0–39: Zo min mogelijk — Risico’s vastgesteld in onderzoek
De vergelijking laat zien hoe dit E-nummer scoort ten opzichte van alle andere E-nummers die wij beoordeeld hebben.
Dit E-nummer scoort beter dan 27% en slechter dan 73% van alle E-nummers. Hoe hoger het percentage, hoe veiliger.
De herkomst geeft aan waar dit E-nummer vandaan komt en hoe het geproduceerd wordt:
- Natuurlijk — Komt voor in de natuur en wordt daaruit gewonnen
- Halfnatuurlijk — Natuurlijke grondstof, chemisch gewonnen of gezuiverd
- Synthetisch — Volledig kunstmatig geproduceerd in een fabriek
- Mineraal — Gewonnen uit minerale bronnen (gesteente, zout)
- Gemodificeerd — Natuurlijke stof waarvan de molecuulstructuur is veranderd
- Ook bekend als
- Bètacaroteen, Beta-caroteen, β-caroteen, Provitamine A, Carotenen, Gemengde carotenen, CI 75130, E160a(i), E160a(ii)
- Komt voor in
- Margarine, Boter, Kaas, Sauzen, Gebak, IJs, Frisdranken, Snoep, Zuivelproducten, Soepen, Vruchtensappen
- ADI
- Voor carotenen (E160a) heeft de EFSA geen ADI kunnen vaststellen vanwege onvoldoende beschikbare data. Wel concludeert de EFSA dat het gebruik als voedingskleurstof geen veiligheidsprobleem oplevert, zolang de totale inname onder de 15 mg per dag blijft. De hoeveelheden die als kleurstof in voeding worden gebruikt liggen doorgaans ver onder die grens.
- EU-status
- Goedgekeurd
- Dieetinfo
- Geschikt voor alle religies, vegetariërs en veganisten. Geen dierlijke bestanddelen.
Twee grote klinische trials (ATBC en CARET) werden voortijdig gestopt omdat bèta-caroteen-supplementen (≥20 mg/dag) het longkankerrisico bij rokers significant verhoogden. Een cohortstudie vond bij langdurig supplementgebruik (>10 jaar) een hazard ratio van 3,22 voor kleincellige longkanker. EFSA heeft voor gemengde carotenen geen ADI kunnen vaststellen, wat op onvoldoende veiligheidsdata wijst. De twee industrie-gefinancierde studies concluderen beide 'veilig', terwijl onafhankelijke RCT's juist ernstige risico's aantonen bij hogere doses.
Als kleurstof in voeding wordt bèta-caroteen in lage hoeveelheden gebruikt die ver onder de risicodrempel liggen. Meta-analyses tonen een verband tussen hogere caroteenspiegels in het bloed en een lager risico op hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en totale sterfte. Het is een natuurlijke stof die van nature in veel groenten en fruit zit. EFSA, JECFA en FDA beschouwen het als veilig bij gebruik als kleurstof in normale voedingshoeveelheden.
Caroteen (E160a) is een natuurlijke oranje-gele kleurstof die je lichaam kan omzetten in vitamine A. Het komt van nature voor in wortels, pompoen, zoete aardappel en veel andere groenten en fruit. Als voedingsadditief wordt het gebruikt om producten een aantrekkelijke gele tot oranje kleur te geven. Je vindt het in margarine, boter, kaas, sauzen, gebak, ijs, dranken en snoep. Het zit in zowel minder bewerkte als in sterk bewerkte producten, waardoor je er in de dagelijkse voeding regelmatig mee in aanraking komt.
Commercieel wordt caroteen gewonnen uit planten (vooral wortels) of synthetisch geproduceerd. Er bestaan verschillende varianten: E160a(i) zijn gemengde carotenen uit natuurlijke bronnen en E160a(ii) is zuiver bèta-caroteen. De verhouding tussen de verschillende isomeren verschilt per plantenbron. Als kleurstof in voeding worden doorgaans kleine hoeveelheden gebruikt, typisch minder dan 5 mg per dag.
In de hoeveelheden die je via voeding binnenkrijgt, wordt caroteen als veilig beschouwd. Het belangrijkste aandachtspunt zit niet in de kleurstof zelf, maar in supplementen. Twee grote klinische onderzoeken bij rokers werden voortijdig gestopt omdat bèta-caroteen-supplementen (20 mg per dag of meer) het risico op longkanker significant verhoogden. Voor rokers geldt daarom een duidelijke waarschuwing: vermijd bèta-caroteen-supplementen. Bij hoge inname kan de stof ook geelverkleuring van de huid veroorzaken en bij zeer hoge doses kunnen symptomen van vitamine A-vergiftiging optreden.
EFSA heeft voor gemengde carotenen (E160a(i)) geen ADI kunnen vaststellen. Dat betekent dat er onvoldoende gegevens waren om een veilige bovengrens te bepalen. Wel concludeert EFSA dat het gebruik als voedingskleurstof geen veiligheidsprobleem oplevert, mits de totale inname onder de 15 mg per dag blijft. Dat is een hoeveelheid die je via normale voeding vrijwel nooit bereikt. Het ontbreken van een ADI is op zich al een signaal om bewust om te gaan met hoge doses.
Wat zegt de wetenschap?
We vonden 24 relevante studies over caroteen als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 19 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 2 industrie-gefinancierd, zijn er 10 onafhankelijk gefinancierd en bij 7 studies was de financieringsbron onbekend.
De twee meest opvallende studies in dit dossier zijn de ATBC-trial uit 1994 en de CARET-trial uit 1996. Beide zijn grote, onafhankelijk gefinancierde gerandomiseerde klinische onderzoeken bij rokers en mensen die waren blootgesteld aan asbest. In beide gevallen werd het onderzoek voortijdig gestopt omdat de deelnemers die bèta-caroteen-supplementen kregen (20-30 mg per dag) een significant hoger risico op longkanker en totale sterfte hadden dan de controlegroep. Een aanvullende cohortstudie uit 2009 bevestigde dit beeld: langdurig supplementgebruik (meer dan 4 jaar) was geassocieerd met een hazard ratio van 3,22 voor kleincellige longkanker. Dit zijn sterke en consistente signalen die niet genegeerd kunnen worden.
Aan de andere kant laten meerdere meta-analyses een ander beeld zien voor caroteen uit de voeding. Hogere bloedspiegels van bèta-caroteen werden in verband gebracht met een lager risico op sterfte door hart- en vaatziekten, een lager risico op diabetes type 2 en een verlaagd risico op colorectaal kanker. Een meta-analyse vond zelfs een 37-40% lagere totale sterfte bij hogere caroteenspiegels. Het gaat hier steeds om observationele studies, dus oorzakelijk verband is niet bewezen. Het kan ook zijn dat mensen met hogere caroteenspiegels simpelweg gezonder eten.
Een review uit 1999 biedt een mogelijke verklaring voor deze tegenstelling: bij normale voedingsinname werkt bèta-caroteen beschermend, maar bij hoge supplementdoses kunnen oxidatieve afbraakproducten juist schadelijk zijn. Dit effect lijkt versterkt te worden door roken en alcoholgebruik. Een Cochrane-review bevestigt dat bèta-caroteen het longkankerrisico verhoogt, maar ook dat het de progressie van leeftijdsgebonden maculadegeneratie (AMD) kan vertragen in combinatie met andere antioxidanten.
De EFSA-herbeoordeling uit 2012 concludeerde dat gemengde carotenen (E160a(i)) bij lage doses in voeding veilig zijn, maar dat er onvoldoende gegevens beschikbaar waren om een volledige veiligheidsbeoordeling af te ronden. EFSA kon voor sommige varianten geen ADI vaststellen. Dit betekent niet dat de stof gevaarlijk is bij normaal gebruik, maar wel dat er wetenschappelijke onzekerheid blijft bestaan over de veiligheid bij hogere innames.
Bredere context
Regulering en status
Bèta-caroteen (E160a) is goedgekeurd als kleurstof in de EU, de VS (FDA) en wereldwijd door JECFA. EFSA heeft in 2012 een herbeoordeling uitgevoerd en concludeerde dat het gebruik als kleurstof in voeding bij de huidige niveaus geen risico vormt voor de algemene bevolking. Voor zuiver bèta-caroteen geldt een ADI van 5 mg/kg lichaamsgewicht per dag. Voor gemengde carotenen (E160a(i)) heeft EFSA geen ADI kunnen vaststellen vanwege onvoldoende data.
Bèta-caroteen is niet door het IARC (Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek) geclassificeerd als kankerverwekkend. Het bewijs uit de grote klinische trials bij rokers plaatst het wel in een bijzondere positie: voor de algemene bevolking is het veilig bij normale voedingsinname, maar voor rokers vormen supplementen een bewezen risico. In meerdere landen worden bèta-caroteen-supplementen daarom voorzien van waarschuwingen voor rokers.
- Rokers: Twee grote RCT's (ATBC en CARET) toonden significant verhoogd longkankerrisico bij supplementdoses van 20 mg/dag of meer. Rokers wordt sterk afgeraden bèta-caroteen-supplementen te gebruiken.
- Kinderen: Geen specifieke waarschuwingen bij gebruik als kleurstof in voeding.
- Cumulatieve blootstelling: Doordat E160a in veel verschillende producten wordt gebruikt (zuivel, margarine, sauzen, gebak, dranken), kan de dagelijkse blootstelling oplopen. De hoeveelheden per product zijn doorgaans laag.
Bijwerkingen
Bij normale hoeveelheden in voeding zijn geen bijwerkingen bekend. Bij hoge inname (vooral via supplementen) kan geelverkleuring van de huid optreden (carotenodermie). Bij zeer hoge doses kunnen symptomen van vitamine A-vergiftiging ontstaan. Voor rokers geldt een specifiek risico: supplementen met 20 mg bèta-caroteen per dag of meer zijn in twee grote klinische trials in verband gebracht met een significant verhoogd risico op longkanker en verhoogde totale sterfte.
Financiering van het onderzoek
Van de 19 meegenomen studies zijn er 2 gefinancierd door de industrie, 10 door onafhankelijke bronnen (waaronder het Amerikaanse National Cancer Institute, de WHO en Chinese onderzoeksfondsen) en bij 7 studies was de financieringsbron niet te achterhalen. Het merendeel van het onderzoek is dus onafhankelijk uitgevoerd, wat de betrouwbaarheid van de bevindingen versterkt.
Opvallend is dat de twee industrie-gefinancierde studies beide tot een positieve of neutrale conclusie komen ('veilig' of 'overwegend veilig'), terwijl juist de onafhankelijke RCT's de ernstigste risico's aan het licht brachten. Dit patroon van mogelijke funding-bias is belangrijk om in het achterhoofd te houden. De meest impactvolle studies in dit dossier, de ATBC- en CARET-trials, zijn gefinancierd door het National Cancer Institute (NCI) en dus onafhankelijk van de voedingsindustrie.
Beoordeling medische literatuur
Het onderzoek naar bèta-caroteen laat een opvallende tegenstelling zien. Via de voeding lijkt het beschermend te werken: meta-analyses koppelen hogere bloedspiegels aan minder hart- en vaatziekten en lagere sterfte. Maar als supplement in hoge doses (≥20 mg/dag) is het voor rokers aantoonbaar schadelijk. Twee grote trials werden voortijdig gestopt vanwege verhoogd longkankerrisico.
Belangrijk om te weten: de twee industrie-gefinancierde studies concluderen beide dat bèta-caroteen veilig is, terwijl de onafhankelijke RCT's juist de ernstigste risico's aantonen. Een oudere review uit 1988 stelt dat bèta-caroteen niet carcinogeen is, wat in directe tegenspraak is met de latere ATBC- en CARET-trials. Het onderscheid tussen lage doses via voeding en hoge doses via supplementen is bepalend voor de veiligheid, en dat nuanceverschil ontbreekt soms in samenvattende beoordelingen.
Onderzochte studies
| Studie | Type | Conclusie | Bewijskracht | Financiering |
|---|---|---|---|---|
|
Satia et al. (2009)
Langdurig beta-caroteen supplement verhoogt longkankerrisico significant (HR 3.22)
|
Cohort | Schadelijk | 69% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door NCI NIH HHS
|
|
2022
Meta-analyse: carotenoïden geassocieerd met verlaagd colorectaal kankerrisico
|
Meta-analyse | Overwegend veilig | 69% | Onbekend |
|
Alpha-Tocopherol, Beta Carotene Cancer Prevention Study Group (1994)
Beta-caroteen supplement verhoogde longkanker en totale sterfte bij rokers
|
RCT | Schadelijk | 68% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door NCI NIH HHS
|
|
Omenn et al. (1996)
RCT gestopt: bètacaroteen verhoogt longkankerrisico bij rokers significant
|
RCT | Schadelijk | 67% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door NCI NIH HHS, NCI NIH HHS, NCI NIH HHS
|
|
Jiang et al. (2021)
Meta-analyse: hogere caroteenspiegels geassocieerd met lager T2D-risico
|
Meta-analyse | Overwegend veilig | 36% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door National Natural Science Foundation of China, National Key Research and Development Program of China, Hubei Province Science Fund for Distinguished young Scholars
|
|
Stich et al. (1985)
Bèta-caroteen vermindert significant genotoxische schade in orale mucosa
|
Klinische trial | Veilig | 32% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door who
|
|
Jayedi et al. (2019)
Hogere β-caroteen bloedspiegels geassocieerd met lager CVD-sterftrisico
|
Meta-analyse | Overwegend veilig | 19% | Onbekend |
|
Stick, H., Dunn, B. (1986)
Beta-caroteen beschermt tegen sommige genotoxische stoffen, maar niet alle
|
In vitro | Gemengd | 17% | Onbekend |
|
2012
Veilig bij lage dosis, maar veiligheid gemengde carotenen niet vastgesteld
|
EFSA/WHO-evaluatie | Gemengd | 14% |
Onafhankelijk
EFSA-evaluatie (European Food Safety Authority), een onafhankelijk EU-agentschap
|
|
Jayedi et al. (2018)
Hogere caroteen-inname geassocieerd met 37-40% lagere sterfte in meta-analyse
|
Meta-analyse | Veilig | 9% | Onbekend |
|
2000
Beta-caroteen verhoogt longkankerrisico, maar vertraagt AMD-progressie
|
Systematisch review | Gemengd | 3% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door who
|
|
2000
Beta-caroteen toont enig voordeel bij laesies, maar bijwerkingen en relapsen komen voor
|
Systematisch review | Gemengd | 2% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door world health organization
|
|
Villa et al. (2025)
Beta-caroteen veilig voor consumenten; gebruikersveiligheid deels onbepaald
|
EFSA/WHO-evaluatie | Overwegend veilig | 2% |
Industrie
Industrie-organisatie: basf
|
|
Bates et al. (2024)
Veilig bij normale doses; verhoogd longkankerrisico bij rokers met supplementen
|
Review | Gemengd | 2% |
Industrie
Gefinancierd door International Arctic Research Center, University of Alaska, Fairbanks, American Beverage Association
|
|
Bendich, A (1988)
Beta-caroteen veilig bevonden; geen carcinogene of mutagene effecten
|
Review | Veilig | 1% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door who
|
|
Wang, X D, Russell, R M (1999)
Bèta-caroteen veilig via voeding, maar schadelijk als supplement bij rokers
|
Review | Gemengd | 1% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door who
|
|
Keijer et al. (2005)
Studie beschrijft alleen doel en methoden, geen concrete resultaten
|
In vitro | — | 0% | Onbekend |
|
Eroglu, A. (2021)
In vitro positieve effecten; geen veiligheidsdata voor menselijke consumptie
|
In vitro | — | 0% | Onbekend |
|
Rutkowski, Maciej, Grzegorczyk, Krzysztof (2012)
Review bespreekt toxiciteit hoge doses bèta-caroteen, geen resultaten beschikbaar
|
Review | — | 0% | Onbekend |
Verantwoording
Algoritme versie: v1.7. Analyse uitgevoerd op: 8 maart 2026. Lees meer over onze methodologie.
De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Scores worden algoritmisch berekend op basis van de onderliggende studies. Elke pagina wordt met de hand gecontroleerd door de redactie. Deze informatie vervangt geen professioneel voedings- of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of diëtist. Mocht er onverhoopt een fout staan, laat het ons weten via info@ahealthylife.nl.
