E161b - Luteine

Wat zegt de wetenschap?

We vonden 24 relevante studies over Luteïne als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 22 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan is er één industrie-gefinancierd, zijn er 7 onafhankelijk gefinancierd en bij 14 studies was de financieringsbron onbekend.

Het beschikbare onderzoek laat een overwegend positief beeld zien. Meerdere dierproeven tonen geen toxische effecten bij hoge doseringen. Zo werd bij muizen geen schadelijk effect gevonden tot 1000 mg per kilogram lichaamsgewicht per dag, en bij ratten bleven effecten uit tot 400 mg per kilogram gedurende 13 weken. Klinische studies bij mensen bevestigen dit beeld: in gerandomiseerde gecontroleerde trials (RCT's) werden geen bijwerkingen gemeld bij doseringen van 10 tot 20 mg luteïne per dag, gedurende periodes van 8 weken tot 6 maanden. De grote AREDS2-studie, gefinancierd door de Amerikaanse National Institutes of Health, liet zien dat luteïne een veiliger alternatief is dan bètacaroteen en het risico op leeftijdsgebonden maculadegeneratie (AMD) kan verlagen.

Toch zijn er belangrijke nuances. De EFSA-herbeoordeling uit 2010 concludeert dat chronische toxiciteits- en carcinogeniciteitsstudies ontbreken, evenals multigeneratie-reproductietoxiciteitsstudies. Dat is een wezenlijk datagat. Zonder deze langetermijnstudies is het niet mogelijk om met volledige zekerheid te zeggen dat luteïne bij jarenlang gebruik helemaal geen risico's met zich meebrengt. De EFSA-blootstellingsstudie uit 2012 bevestigt bovendien dat de ADI bij kinderen in Nederland en het Verenigd Koninkrijk aan de bovenkant overschreden wordt. Dit is een concreet veiligheidssignaal dat niet genegeerd mag worden.

Op het gebied van kankerrisico zijn de bevindingen geruststellend maar niet definitief. Een meta-analyse uit 2022 vond geen verband tussen luteïne-inname en colorectaal kankerrisico. Een eerdere systematische review naar longkanker toonde een kleine, niet-significante beschermende associatie. Een meta-analyse naar de ziekte van Parkinson vond een mogelijke link met luteïne, maar alleen in case-control studies, wat een zwakkere vorm van bewijs is. Er is dus geen aanwijzing dat luteïne kankerverwekkend is, maar het ontbreken van gerichte langetermijnstudies maakt dat we hier voorzichtig moeten zijn met stellige uitspraken.

Een opvallend punt is dat EFSA in 2014 een door de industrie (DSM) ingediende gezondheidsclaim over luteïne en gezichtsvermogen heeft afgewezen wegens onvoldoende bewijs. Dit zegt niets over de veiligheid, maar het laat wel zien dat de wetenschappelijke onderbouwing van sommige claims over luteïne beperkingen kent. Het is goed om dit in gedachten te houden wanneer je luteïne-supplementen tegenkomt die gezondheidsvoordelen beloven.

Bredere context

Regulering en status

Luteïne (E161b) is goedgekeurd als voedingskleurstof in de Europese Unie en wordt door de Amerikaanse FDA als GRAS beschouwd. EFSA heeft een ADI vastgesteld van 1 mg per kilogram lichaamsgewicht per dag. Het additief is niet geclassificeerd door het IARC (Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek), wat consistent is met het ontbreken van aanwijzingen voor kankerverwekkendheid. Wel heeft EFSA expliciet aangegeven dat er belangrijke langetermijnstudies ontbreken op het gebied van chronische toxiciteit, carcinogeniciteit en reproductietoxiciteit.

Kinderwaarschuwing

EFSA heeft vastgesteld dat de ADI van luteïne bij kinderen met een hoge consumptie (95e percentiel) in sommige Europese landen, waaronder Nederland en het Verenigd Koninkrijk, overschreden kan worden. Omdat luteïne als kleurstof in diverse productcategorieën wordt toegepast (sauzen, zuivel, bakkerijproducten, snoepwaren), kan de cumulatieve blootstelling bij kinderen die veel bewerkte producten eten oplopen. Ouders doen er goed aan om hier rekening mee te houden.

• Goedgekeurd in de EU als voedingskleurstof (E161b)
• GRAS-status in de Verenigde Staten (FDA)
• ADI: 1 mg/kg lichaamsgewicht/dag (EFSA)
• Geen IARC-classificatie
• Langetermijnstudies naar kankerrisico en reproductietoxiciteit ontbreken
• ADI-overschrijding bij kinderen mogelijk in Nederland en het VK

Bijwerkingen

Er zijn geen bijwerkingen bekend bij normale consumptieniveaus via voeding. In klinische studies werden bij doseringen van 10 tot 20 mg per dag gedurende weken tot maanden geen bijwerkingen gerapporteerd. EFSA merkt op dat luteïne in commerciële preparaten (poeders, extracten) irriterend kan zijn bij directe blootstelling aan huid en ogen, maar dit betreft gebruikers in de voedingsindustrie, niet consumenten.

Financiering van het onderzoek

Onderzochte studies