E161g - Canthaxanthine
De veiligheidsscore geeft aan hoe veilig dit E-nummer is op een schaal van 0 tot 100, op basis van wetenschappelijk onderzoek.
- ● 60–100: Geen bezwaar — Veilig bevonden in onderzoek
- ● 40–59: Beperk gebruik — Mogelijk risico, nader onderzoek nodig
- ● 0–39: Zo min mogelijk — Risico’s vastgesteld in onderzoek
De vergelijking laat zien hoe dit E-nummer scoort ten opzichte van alle andere E-nummers die wij beoordeeld hebben.
Dit E-nummer scoort beter dan 45% en slechter dan 55% van alle E-nummers. Hoe hoger het percentage, hoe veiliger.
De herkomst geeft aan waar dit E-nummer vandaan komt en hoe het geproduceerd wordt:
- Natuurlijk — Komt voor in de natuur en wordt daaruit gewonnen
- Halfnatuurlijk — Natuurlijke grondstof, chemisch gewonnen of gezuiverd
- Synthetisch — Volledig kunstmatig geproduceerd in een fabriek
- Mineraal — Gewonnen uit minerale bronnen (gesteente, zout)
- Gemodificeerd — Natuurlijke stof waarvan de molecuulstructuur is veranderd
- Ook bekend als
- Canthaxanthin, CI 40850, Carophyll Red, β,β-Carotene-4,4'-dione, Canthaxanthine
- Komt voor in
- Tomaatproducten, Koek, Sauzen, Vleesproducten, Eieren (indirect via diervoeder), Kippenvlees (indirect via diervoeder)
- ADI
- De ADI is 0,03 mg/kg lichaamsgewicht per dag, vastgesteld door EFSA. Voor een volwassene van 70 kg betekent dat een maximum van 2,1 mg per dag. Dit is een opvallend lage ADI die wijst op een smalle veiligheidsmarge. Omdat canthaxanthine via meerdere bronnen tegelijk kan worden ingenomen (eieren, kippenvlees, voedingsadditieven), is het lastig om de totale dagelijkse inname precies in te schatten.
- EU-status
- Goedgekeurd
- Dieetinfo
- Geschikt voor vegetariërs, veganisten, halal en kosher. Hoewel canthaxanthine van nature in planten en dieren voorkomt, wordt het commercieel synthetisch geproduceerd.
Canthaxanthine kan bij hogere doses kristallijne afzettingen in het netvlies veroorzaken (retinopathie). De ADI is zeer laag (0,03 mg/kg), wat wijst op een smalle veiligheidsmarge. Gecombineerde blootstelling via eieren, gevogelte en voedingsadditieven maakt het lastig om de totale inname goed in te schatten. Kinderen bereiken de ADI sneller door hun lagere lichaamsgewicht.
Bij normaal voedingsgebruik blijft de blootstelling doorgaans onder de ADI. EFSA heeft het als voedingsadditief beoordeeld en acht het veilig bij de huidige gebruiksniveaus. Retinale afzettingen lijken na het stoppen van hoge inname geleidelijk te verdwijnen.
Canthaxanthine (E161g) is een oranje kleurstof die van nature voorkomt in planten, paddenstoelen (zoals cantharellen) en in de veren van flamingo's. Hoewel het een natuurlijke oorsprong heeft, wordt het voor commercieel gebruik hoofdzakelijk synthetisch gemaakt op basis van caroteen. Je komt canthaxanthine tegen in tomaatproducten, koek en sauzen. Maar de grootste bron van blootstelling is indirect: het wordt veel gebruikt in diervoeder om eieren en kippenvlees een mooie oranje kleur te geven. Daardoor krijg je het binnen zonder dat het op het etiket van die producten staat.
De belangrijkste zorg rond canthaxanthine is het effect op de ogen. Bij hogere doses kan het kristallijne afzettingen in het netvlies veroorzaken, een aandoening die bekendstaat als canthaxanthine-retinopathie. Dit probleem kwam vooral aan het licht toen canthaxanthine in hoge doses werd gebruikt in bruiningspillen. Dat gebruik is inmiddels in veel landen verboden. Als voedingsadditief zijn de doses veel lager, maar de veiligheidsmarge is smal.
De ADI (aanvaardbare dagelijkse inname) is vastgesteld op slechts 0,03 mg per kilogram lichaamsgewicht per dag. Dat is opvallend laag. Voor een volwassene van 70 kg betekent dat een maximum van 2,1 mg per dag. Omdat je canthaxanthine via meerdere bronnen tegelijk kunt binnenkrijgen (eieren, kip en directe voedingsadditieven), is de totale blootstelling lastig in te schatten en kan die ADI sneller benaderd worden dan je zou denken. Voor kinderen geldt dit nog sterker: door hun lagere lichaamsgewicht is de grens sneller bereikt, vooral als ze veel eieren eten.
Mensen met bestaande oogaandoeningen doen er goed aan extra voorzichtig te zijn. Hoewel canthaxanthine bij normaal voedingsgebruik waarschijnlijk geen acuut gevaar oplevert, is het een kleurstof die je eigenlijk niet nodig hebt. Het dient puur een cosmetisch doel: het maakt voedsel er aantrekkelijker uit. Een natuurlijk alternatief met een vergelijkbare kleur is bètacaroteen (E160a), dat een ruimere veiligheidsmarge heeft.
Wat zegt de wetenschap?
We vonden 6 relevante studies over canthaxanthine die allemaal zijn meegenomen in onze analyse. Daarvan is er één industrie-gefinancierd, is er één onafhankelijk gefinancierd en bij 4 studies was de financieringsbron onbekend.
De meest uitgebreide bevinding komt uit een systematische review uit 2025, die bevestigt dat canthaxanthine kristallijne retinopathie kan veroorzaken. Deze afzettingen in het netvlies waren de directe aanleiding voor regulatoire beperkingen wereldwijd, met name het verbod op bruiningspillen met canthaxanthine. Een cohortstudie uit 2011 volgde patiënten met retinale afzettingen gedurende 20 jaar en vond dat de kristallen geleidelijk verdwenen en dat er geen functionele schade was vastgesteld. Dat klinkt geruststellend, maar het betrof asymptomatische patiënten. Dat betekent niet automatisch dat retinale afzettingen bij alle mensen en in alle omstandigheden onschadelijk zijn.
EFSA heeft canthaxanthine in 2010 als voedingsadditief beoordeeld en concludeerde dat de blootstelling via voeding de ADI niet overschrijdt, maar bevestigde tegelijk dat hoge doses retinale kristallen kunnen veroorzaken. Een recentere studie uit 2025, gefinancierd door DSM (de producent van Carophyll® Red), concludeerde dat het gebruik in diervoeder veilig is bij de huidige niveaus. Tegelijkertijd erkende diezelfde studie dat de maximale residulimieten (MRL's) mogelijk onvoldoende beschermend zijn bij gecombineerde blootstelling. Dat is een opvallende tegenstrijdigheid die extra scepticisme verdient, zeker gezien de industriefinanciering.
Een Chinese blootstellingsstudie uit 2021 onderzocht de canthaxanthine-inname via eieren en vond dat de blootstelling voor alle leeftijdsgroepen, inclusief tieners, ruim onder de ADI bleef. Het risicoquotiënt was kleiner dan 1. Dat is op zich geruststellend, maar deze studie keek alleen naar eieren als bron en niet naar de gecombineerde blootstelling via meerdere producten. Een korte dierstudie van 28 dagen vond geen toxische effecten, maar is te kort en te beperkt om langetermijnveiligheid bij mensen te onderbouwen.
Al met al is er wetenschappelijke consensus dat canthaxanthine bij normale voedingsinname waarschijnlijk geen acuut gevaar oplevert. Maar de bekende retinale bijwerking, de zeer lage ADI en de smalle veiligheidsmarge maken dat voorzichtigheid op zijn plaats is. Het feit dat bij 4 van de 6 studies de financieringsbron onbekend is, maakt het lastig om de onafhankelijkheid van het totale bewijsmateriaal goed te beoordelen.
Bredere context
Regelgeving en bijzonderheden
Canthaxanthine is in de EU goedgekeurd als voedingsadditief (E161g), maar het gebruik is beperkt tot specifieke productcategorieën zoals sauzen en bepaalde vleesproducten. De grootste bron van blootstelling is indirect: via diervoeder komt canthaxanthine terecht in eieren en kippenvlees. EFSA heeft de ADI vastgesteld op 0,03 mg/kg lichaamsgewicht per dag, een opvallend lage waarde die de smalle veiligheidsmarge weerspiegelt.
Historisch werd canthaxanthine in veel hogere doses gebruikt in bruiningspillen (orale zonnelotion). Dit leidde tot gevallen van retinopathie en is inmiddels in veel landen verboden. In de EU en de VS mag canthaxanthine niet meer voor dit doel worden verkocht. De stof heeft geen IARC-classificatie, omdat het primaire risico niet kanker betreft maar retinale toxiciteit.
Voor kinderen geldt extra voorzichtigheid. Door hun lagere lichaamsgewicht wordt de ADI sneller bereikt. Onderzoek laat zien dat de blootstelling via eieren bij tieners (11-18 jaar) weliswaar onder de ADI blijft, maar bij gecombineerde bronnen kan de marge smaller worden. Ouders van kinderen die veel eieren of producten met canthaxanthine eten, doen er goed aan hier rekening mee te houden.
- ADI: 0,03 mg/kg lichaamsgewicht per dag (zeer laag)
- Verboden in bruiningspillen in de EU en veel andere landen
- Indirecte blootstelling via eieren en kippenvlees is de grootste bron
- Extra voorzichtigheid bij kinderen en mensen met oogaandoeningen
Bijwerkingen
Bij hoge doses kan canthaxanthine kristallijne afzettingen in het netvlies veroorzaken (canthaxanthine-retinopathie). Dit werd vooral gezien bij gebruik van bruiningspillen met hoge doseringen. Ook kan het slecht zien in de schemering veroorzaken. Bij normaal voedingsgebruik zijn geen bijwerkingen bekend.
Financiering van het onderzoek
Van de 6 meegenomen studies is er één gefinancierd door de industrie (DSM, de producent van Carophyll® Red), één onafhankelijk gefinancierd door EFSA en bij 4 studies was de financieringsbron niet te achterhalen. Dat betekent dat we voor het merendeel van het onderzoek niet kunnen beoordelen of er sprake is van mogelijke belangenverstrengeling.
De industrie-gefinancierde studie concludeert dat canthaxanthine veilig is bij huidig gebruik, maar erkent tegelijkertijd dat de maximale residulimieten mogelijk onvoldoende beschermend zijn bij gecombineerde blootstelling. Die interne tegenstrijdigheid verdient extra aandacht. De onafhankelijke EFSA-evaluatie uit 2010 bevestigt de veiligheid bij normale inname maar waarschuwt eveneens voor retinale effecten bij hogere doses. Het is wenselijk dat er meer onafhankelijk onderzoek komt, vooral naar de gecombineerde blootstelling via meerdere bronnen.
Beoordeling medische literatuur
Het onderzoek naar canthaxanthine laat een aantal tegenstrijdigheden zien die goed zijn om te weten. De industrie-gefinancierde studie concludeert dat het veilig is bij huidig gebruik, maar erkent tegelijk dat de residulimieten mogelijk onvoldoende beschermend zijn bij gecombineerde blootstelling. Dat is een opvallende tegenstrijdigheid. Een cohortstudie vond na 20 jaar geen functionele oogschade, maar een systematische review met hogere bewijskracht bevestigt dat canthaxanthine wél kristallijne retinopathie veroorzaakt. Het verschil zit erin dat de cohortstudie alleen asymptomatische patiënten volgde, wat niet betekent dat retinale afzettingen bij iedereen onschadelijk zijn. Bij 4 van de 6 studies is de financieringsbron onbekend, waardoor de onafhankelijkheid van het totale bewijsmateriaal lastig te beoordelen is.
Onderzochte studies
| Studie | Type | Conclusie | Bewijskracht | Financiering |
|---|---|---|---|---|
|
Villa et al. (2025)
Veilig bij huidig gebruik, maar MRL's mogelijk onvoldoende beschermend bij gecombineerde blootstelling.
|
EFSA/WHO-evaluatie | Gemengd | 65% |
Industrie
Industrie-organisatie: dsm
|
|
2010
Blootstelling overschrijdt ADI niet; retinale kristallen bij hoge doses
|
EFSA/WHO-evaluatie | Overwegend veilig | 65% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door efsa
|
|
Neidig et al. (2025)
Canthaxanthine veroorzaakt kristallijne retinopathie en regulatoire beperkingen volgden.
|
Systematisch review | Schadelijk | 62% | Onbekend |
|
Xue et al. (2021)
Blootstelling via eieren ruim onder ADI; risicoquotiënt <1 voor alle groepen
|
Blootstellingsstudie | Veilig | 39% | Onbekend |
|
Hueber et al. (2011)
Retinale afzettingen verdwijnen na 20 jaar; geen functionele schade gevonden
|
Cohort | Overwegend veilig | 37% | Onbekend |
|
Kumar et al. (2012)
28-daagse dierstudie: geen toxische effecten bij alle geteste doseringen
|
Dierstudie | Veilig | 27% | Onbekend |
Verantwoording
Algoritme versie: v1.7. Analyse uitgevoerd op: 8 maart 2026. Lees meer over onze methodologie.
De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Scores worden algoritmisch berekend op basis van de onderliggende studies. Elke pagina wordt met de hand gecontroleerd door de redactie. Deze informatie vervangt geen professioneel voedings- of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of diëtist. Mocht er onverhoopt een fout staan, laat het ons weten via info@ahealthylife.nl.
