E210 - Benzoëzuur

Wat zegt de wetenschap?

We vonden 21 relevante studies over benzoëzuur als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 20 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 4 industrie-gefinancierd, zijn er 15 onafhankelijk gefinancierd en bij 1 studie was de financieringsbron onbekend.

De EFSA heeft benzoëzuur in 2016 opnieuw beoordeeld als voedingsadditief (E210). De conclusie was dat de groeps-ADI van 5 mg/kg lichaamsgewicht per dag gehandhaafd kon worden, maar dat deze ADI bij peuters en kinderen wordt overschreden. Vooral frisdranken en carry-over (het onbedoeld meekomen van benzoaten via andere ingrediënten) dragen hieraan bij. De EFSA bevestigde dat carry-over de totale inname met een factor twee tot drie kan verhogen. Meerdere onafhankelijke blootstellingsstudies uit Frankrijk, Zuid-Korea, Taiwan en Europa bevestigen dat volwassenen doorgaans ruim onder de ADI blijven. Een Franse studie uit 2015 liet zien dat bij ongeveer 2% van de kinderen tussen 13 en 36 maanden de ADI voor benzoaten wordt overschreden.

Een opvallende laboratoriumstudie uit 2024 toonde aan dat benzoëzuur bij concentraties onder het aanbevolen gebruiksniveau ongewenste eiwitveranderingen kan veroorzaken, namelijk de vorming van amyloïde fibrillen. Dit is een mechanistisch signaal dat aandacht verdient, al is de betekenis voor de menselijke gezondheid nog onduidelijk omdat het om een in-vitro studie gaat. Verder toonde een Russische dierstudie schade aan lever en nieren bij subchronische inname van benzoëzuurderivaten, maar dit betrof derivaten (zoals 4-chlorobenzoëzuur) en niet benzoëzuur zelf, waardoor de directe relevantie voor E210 beperkt is.

Een industrie-gefinancierde review uit 2017, betaald door de American Beverage Association, stelde op basis van farmacokinetische data voor om de ADI te verdubbelen naar 10 mg/kg lichaamsgewicht per dag. Dit staat haaks op de EFSA her-evaluatie die juist vaststelde dat de huidige ADI al wordt overschreden bij kinderen. Dit is een duidelijk voorbeeld van hoe financieringsbronnen de conclusies kunnen beïnvloeden. Ook een andere industrie-gefinancierde studie (eveneens betaald door de American Beverage Association) concludeerde dat de blootstelling aan benzoaten in Canada en de VS ruim onder de ADI bleef, maar richtte zich uitsluitend op niet-alcoholische dranken en niet op de totale voedselinname.

Drie van de vier studies die benzoëzuur als veilig voor consumenten bestempelen, komen uit de context van diervoederbeoordelingen door EFSA. Deze studies kijken naar de indirecte blootstelling van mensen via vlees van dieren die benzoëzuur in hun voer kregen. Dat is een andere situatie dan de directe blootstelling via frisdranken en bewerkte voeding. De veiligheidsbeoordelingen uit deze diervoederstudies zijn dus minder direct toepasbaar op de dagelijkse menselijke consumptie van E210 in voedingsmiddelen.

Bredere context

Bredere context en regulering

Benzoëzuur (E210) en zijn zouten (E211-E213) zijn goedgekeurd als voedingsadditief in de Europese Unie, de Verenigde Staten, Canada en de meeste andere landen. De EFSA heeft in 2016 een uitgebreide her-evaluatie uitgevoerd en de groeps-ADI van 5 mg/kg lichaamsgewicht per dag bevestigd. JECFA (het gezamenlijke expert-comité van de WHO en FAO) hanteert dezelfde ADI. Er is geen IARC-classificatie voor benzoëzuur zelf wat betreft kankerverwekkendheid.

Een belangrijk aandachtspunt is de vorming van benzeen wanneer benzoëzuur in combinatie met vitamine C (ascorbinezuur, E300) in een product aanwezig is. Benzeen is door het IARC geclassificeerd als kankerverwekkend voor de mens (Groep 1). Dit risico neemt toe bij hogere temperaturen en blootstelling aan licht. Hoewel de gemeten benzeengehaltes in de meeste frisdranken laag zijn, is dit een erkend risico dat door toezichthouders wordt gemonitord.

• Kinderwaarschuwing: Twee onafhankelijke studies, waaronder de officiële EFSA her-evaluatie, tonen aan dat de ADI van benzoëzuur wordt overschreden bij peuters en kinderen van 13-36 maanden, vooral via frisdranken en carry-over uit andere voedingsmiddelen. Ouders wordt aangeraden de inname van producten met E210-E213 bij jonge kinderen te beperken.
• Overgevoeligheid: Benzoëzuur kan bij mensen met astma, eczeem of andere overgevoeligheden pseudo-allergische reacties veroorzaken, zoals huiduitslag, jeuk of verergering van bestaande klachten.
• Cumulatieve blootstelling: Door het wijdverbreide gebruik in veel productcategorieën tegelijk kan de dagelijkse blootstelling fors oplopen. De EFSA bevestigt dat carry-over de inname met een factor twee tot drie kan verhogen.

Bijwerkingen

Bij de gebruikelijke concentraties in voeding zijn voor de meeste mensen geen bijwerkingen te verwachten. Bij een kleine groep mensen kan benzoëzuur histamine vrijmaken en daardoor pseudo-allergische reacties veroorzaken, zoals netelroos, huiduitslag, jeuk of verergering van astma en eczeem. Bij peuters en jonge kinderen kan de ADI worden overschreden, vooral via frisdranken.

Financiering van het onderzoek

Onderzochte studies