E223 - Natriummetabisulfiet

Wat zegt de wetenschap?

We vonden 11 relevante studies over natriummetabisulfiet als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 9 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan is er één industrie-gefinancierd, zijn er 5 onafhankelijk gefinancierd en bij 3 studies was de financieringsbron onbekend.

De twee belangrijkste studies in deze analyse zijn de EFSA-beoordelingen uit 2016 en 2022. In 2016 concludeerde EFSA dat de dagelijkse blootstelling aan sulfieten de ADI overschrijdt voor alle bevolkingsgroepen en stelde een tijdelijke ADI in. In de follow-up uit 2022 ging EFSA nog verder: de groeps-ADI van 0,7 mg SO₂/kg lichaamsgewicht/dag werd ingetrokken omdat de veiligheidsmarges (MOE) voor vrijwel alle bevolkingsgroepen onvoldoende waren (lager dan 80). Dit is een uitzonderlijk zwaar regulatief signaal. EFSA kon op basis van de beschikbare gegevens niet bevestigen dat de huidige blootstelling aan sulfieten via voeding veilig is.

Dierstudies laten een gemengd beeld zien. Eén studie uit 2014 toonde aan dat subchronische blootstelling aan natriummetabisulfiet orgaanschade en afwijkingen in het immuunsysteem en bloed veroorzaakte bij ratten. Een studie uit 2017 vond testiculaire schade bij hoge doses, maar geen schade bij doseringen rond de voormalige ADI. Daar tegenover staat een studie uit 2001 die geen schadelijke effecten rapporteerde bij ratten tot 25 mg/kg lichaamsgewicht/dag. De bewijskracht van die laatste studie is wel laag (0,21), en de doseringen en blootstellingsduur verschilden tussen de studies, wat het lastig maakt om ze direct met elkaar te vergelijken.

Een blootstellingsstudie uit Indonesië bevestigde de zorgen van EFSA: de gemiddelde blootstelling lag weliswaar onder de voormalige ADI, maar jonge kinderen (0-59 maanden) overschreden de ADI. Dit wijst erop dat kinderen een bijzonder kwetsbare groep zijn. Een oudere klinische studie (RCT) uit 1986 onderzocht of sulfieten urticaria of atopische dermatitis veroorzaken en concludeerde dat dit zelden het geval is, al werden er bij 4 patiënten wel positieve reacties gevonden. Dat nuanceert de conclusie dat sulfieten 'veilig' zijn voor iedereen.

De IARC heeft zwaveldioxide en sulfieten geclassificeerd in groep 3 ('niet classificeerbaar als kankerverwekkend'). Het is belangrijk om te weten dat deze classificatie is gebaseerd op studies naar inademing van SO₂ op de werkplek bij industriearbeiders. Als je natriummetabisulfiet via voeding binnenkrijgt, is dat een fundamenteel andere blootstellingsroute. De IARC-classificatie zegt dus weinig over het risico van sulfieten als voedingsadditief. EFSA heeft sulfieten als voedingsadditief apart beoordeeld en juist daar de grootste zorgen geuit.

Bredere context

Natriummetabisulfiet wordt breed ingezet als conserveermiddel en antioxidant in wijn, gedroogd fruit, garnalen, aardappelproducten, zilveruitjes en diverse bewerkte voedingsmiddelen. Doordat sulfieten in veel verschillende productcategorieën tegelijk voorkomen, kan de cumulatieve dagelijkse blootstelling fors oplopen. EFSA heeft vastgesteld dat de ADI bij alle bevolkingsgroepen wordt overschreden. In 2022 heeft EFSA de groeps-ADI ingetrokken vanwege onvoldoende veiligheidsmarges. Sulfieten zijn een erkend allergeen in de EU volgens Verordening 1169/2011: producten met meer dan 10 mg/kg of 10 mg/l moeten dit op het etiket vermelden.

Kwetsbare groepen

• Jonge kinderen (0-5 jaar): Zowel de EFSA-beoordeling als een blootstellingsstudie uit Indonesië tonen aan dat jonge kinderen de veilige dagelijkse inname sneller overschrijden. Ouders wordt aangeraden de inname van producten met sulfieten bij jonge kinderen te beperken.
• Astmapatiënten en sulfietgevoelige personen: Geschat 1-2% van de astmapatiënten kan ernstige reacties vertonen op sulfieten, waaronder bronchospasme (benauwdheid). Deze groep moet sulfieten (E220-E228) zoveel mogelijk vermijden.
• Zwangere vrouwen: Gezien de ingetrokken ADI en de brede blootstelling is voorzichtigheid aan te raden.

De stof bevat natrium en draagt daarmee bij aan de totale dagelijkse natriuminname, al is de bijdrage per portie doorgaans beperkt ten opzichte van andere natriumbronnen zoals keukenzout. Natriummetabisulfiet is volledig synthetisch van oorsprong en kan vitamines afbreken, met name uit de B-groep en vitamine E.

Bijwerkingen

Bij gevoelige personen (met name astmapatiënten) kunnen sulfieten ernstige reacties veroorzaken, waaronder benauwdheid en bronchospasme. Verder zijn misselijkheid, hoofdpijn en diarree gerapporteerd. Natriummetabisulfiet kan vitamines afbreken, met name uit de B-groep en vitamine E. In dierstudies zijn bij hogere doses orgaanschade, immuunafwijkingen en testiculaire schade waargenomen.

Financiering van het onderzoek

Onderzochte studies