E224 - Kaliummetabisulfiet

Wat zegt de wetenschap?

We vonden 11 relevante studies over kaliummetabisulfiet als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 7 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan is er één industrie-gefinancierd, zijn er 5 onafhankelijk gefinancierd en bij 1 studie was de financieringsbron onbekend.

De meest ingrijpende bevinding komt van EFSA zelf. In de herevaluatie uit 2022 concludeerde EFSA dat de blootstelling aan sulfieten (waaronder E224) voor alle leeftijdsgroepen de veilige grens overschrijdt. De eerder vastgestelde ADI van 0,70 mg SO₂-equivalenten per kg lichaamsgewicht per dag werd ingetrokken omdat de veiligheidsmarge (MOE) lager was dan 80 voor vrijwel alle bevolkingsgroepen. Dit is een uitzonderlijk sterk signaal: het betekent dat de huidige blootstellingsniveaus als onvoldoende veilig worden beschouwd. Een eerdere EFSA-beoordeling uit 2016 had al geconcludeerd dat de blootstelling de ADI overschrijdt voor alle bevolkingsgroepen en stelde een tijdelijke ADI vast. De nog eerdere EFSA-beoordeling uit 2016 over het gebruik van kaliummetabisulfiet als SO₂-precursor in wijn concludeerde destijds dat er geen veiligheidsrisico was, maar die conclusie is inmiddels achterhaald door de strengere beoordeling van 2022.

Een grote cohortstudie (n=1131 gevallen) gepubliceerd in Nature Communications vond een associatie tussen blootstelling aan kaliummetabisulfiet en een hogere incidentie van diabetes type 2. De onderzoekers roepen op tot herevaluatie van de veiligheid van sulfieten als voedingsadditief. Dit is een opvallende bevinding die verder onderzoek verdient, al gaat het om een associatie en niet om een bewezen oorzakelijk verband.

Klinisch onderzoek bevestigt de risico's voor gevoelige personen. Een studie uit 1986 toonde aan dat kaliummetabisulfiet anafylaxie, astma en urticaria (netelroos) kan veroorzaken bij sulfietgevoelige personen. Een gerandomiseerde studie uit 1989 liet zien dat 46% van de gevoelige patiënten longfunctievermindering vertoonde na blootstelling aan kaliummetabisulfiet. Deze bevindingen onderstrepen het belang van etikettering en het vermijden van sulfieten door kwetsbare groepen.

De IARC heeft zwaveldioxide en sulfieten geclassificeerd in groep 3 (niet classificeerbaar als kankerverwekkend voor de mens). Het is belangrijk om te weten dat deze classificatie is gebaseerd op studies naar inademing van SO₂ op de werkplek bij industriearbeiders. Het zegt dus niets over het risico bij orale inname via voeding. Deze classificatie mag dan ook niet als geruststelling worden geïnterpreteerd voor consumenten. Tot slot: de enige studie die kaliummetabisulfiet als veilig bestempelt, is een industrie-gefinancierde review over cosmetisch gebruik. Die is beperkt relevant voor de beoordeling als voedingsadditief en verdient extra scepticisme.

Bredere context

Regelgeving en bredere context

Kaliummetabisulfiet (E224) is goedgekeurd als voedingsadditief in de EU, maar de regulatoire situatie is ongebruikelijk. EFSA heeft in 2022 de groeps-ADI voor sulfieten (E220-E228) ingetrokken vanwege onvoldoende veiligheidsmarge. Dit betekent dat er op dit moment geen vastgestelde veilige dagelijkse inname meer is. De eerder gehanteerde ADI van 0,70 mg SO₂-equivalenten per kg lichaamsgewicht per dag wordt nog wel als referentiewaarde gebruikt, maar EFSA beschouwt deze als ontoereikend om de veiligheid te garanderen. De Europese Commissie heeft nog geen vervolgmaatregelen genomen in de vorm van een verbod, maar het intrekken van een ADI is een van de sterkste signalen die een voedselveiligheidsautoriteit kan afgeven.

Sulfieten komen in veel verschillende productcategorieën tegelijk voor: wijn, gedroogd fruit, garnalen, aardappelproducten, frisdranken, jams en groenteconserven. Daardoor kan de cumulatieve dagelijkse blootstelling fors oplopen, ook als je per product onder de limiet blijft. EFSA concludeert dat dit voor alle leeftijdsgroepen geldt.

• Kinderen zijn extra kwetsbaar: door hun lagere lichaamsgewicht is de relatieve blootstelling hoger. EFSA concludeert dat de veiligheidsmarge voor jonge bevolkingsgroepen onvoldoende is. Kinderen met astma lopen bijkomend risico op ernstige luchtwegklachten. Vermijd producten met E224 bij jonge kinderen waar mogelijk.
• Astmapatiënten (naar schatting 3-9%) en sulfietgevoelige personen lopen risico op ernstige reacties, waaronder anafylaxie en bronchospasme.
• Etikettering: als een product meer dan 10 mg sulfiet per kilo of per liter bevat, moet dit op het etiket vermeld worden.
• IARC-classificatie: groep 3 (niet classificeerbaar als kankerverwekkend). Deze classificatie is gebaseerd op inademing van SO₂ op de werkplek en is niet direct relevant voor orale inname via voeding.

Bijwerkingen

Bij sulfietgevoelige personen en astmapatiënten kunnen ernstige reacties optreden, waaronder anafylaxie, bronchospasme (luchtwegvernauwing) en urticaria (netelroos). Bij 46% van de gevoelige patiënten werd longfunctievermindering vastgesteld na blootstelling. Daarnaast zijn misselijkheid, hoofdpijn en diarree gerapporteerd. De stof breekt vitamines af uit de B-groep en vitamine E in de producten waarin het wordt gebruikt. Sulfieten kunnen ook de effecten van een kater versterken.

Financiering van het onderzoek

Onderzochte studies