E239 - Hexamethyleentetramine

Verboden in de EU Synthetisch

Ook bekend als: Hexamethylenetetramine, Urotropine, Hexamine, Hexamethyltetramine, Methenamine, HMT
Komt voor in: Provolone-kaas
ADI: EFSA heeft geen ADI (aanvaardbare dagelijkse inname) kunnen vaststellen voor hexamethyleentetramine, omdat er geen geschikte studie beschikbaar was om een veilige grens te bepalen. Sommige oudere bronnen noemen een waarde van 0,15 mg/kg lichaamsgewicht per dag, maar deze is niet door EFSA bevestigd. Het ontbreken van een ADI betekent niet automatisch dat de stof gevaarlijk is, maar wel dat er onvoldoende wetenschappelijk bewijs is om een veilige dagelijkse hoeveelheid vast te stellen.
EU-status: Verboden in de EU
Dieetinfo: Hexamethyleentetramine is synthetisch en bevat geen dierlijke ingrediënten. Het is geschikt voor vegetariërs, veganisten en kan worden gebruikt door alle religies (halal en kosher).

Aandachtspunten

In de EU grotendeels verboden als voedingsadditief vanwege onvoldoende veiligheidsgegevens. EFSA kon geen veilige dagelijkse inname (ADI) vaststellen. Wordt in het lichaam omgezet in formaldehyde, dat door IARC is geclassificeerd als bewezen kankerverwekkend (Groep 1) bij inademing. Bij hoge doses kan maagschade optreden. Extra voorzichtigheid is geboden bij kinderen en zwangere vrouwen.

Positieve bevindingen

Bij de zeer lage hoeveelheden die in Provolone-kaas voorkomen, is er geen direct gezondheidsrisico aangetoond. Het beschikbare onderzoek is overwegend onafhankelijk gefinancierd. De werkelijke blootstelling voor de gemiddelde consument is zeer laag door de strenge beperkingen in de EU.

Hexamethyleentetramine (E239) is een synthetisch conserveermiddel dat wordt gemaakt uit formaldehyde en ammoniak. Het is een wit poeder dat werkt tegen schimmelgroei in voedingsmiddelen. Vroeger werd het gebruikt in producten als kaviaar, rolmops, zure haring en bepaalde kaassoorten. Tegenwoordig is E239 in de Europese Unie grotendeels verboden als voedingsadditief. De enige uitzondering is Provolone-kaas, waar het nog in zeer beperkte hoeveelheden mag worden toegepast.

De reden dat E239 zo streng is gereguleerd, heeft te maken met wat er in je lichaam gebeurt als je het binnenkrijgt: het wordt omgezet in formaldehyde. Formaldehyde is een stof die bij hogere doses schadelijk kan zijn. Het internationale kankeronderzoeksinstituut IARC heeft formaldehyde geclassificeerd als bewezen kankerverwekkend voor de mens (Groep 1), al geldt dat vooral voor inademing. Bij de zeer lage hoeveelheden die je via Provolone-kaas zou binnenkrijgen, lijkt het risico klein. Maar het feit dat EFSA geen veilige dagelijkse inname (ADI) kon vaststellen, zegt veel: er is simpelweg niet genoeg bewijs om de veiligheid volledig te garanderen.

Voor kinderen en zwangere vrouwen is extra voorzichtigheid op zijn plaats. Kinderen hebben een lager lichaamsgewicht en eten relatief meer per kilogram, waardoor ze kwetsbaarder kunnen zijn. Bij zwangere vrouwen is er een studie gedaan naar de effecten via de placenta, die weliswaar geen kankerverwekkende effecten liet zien bij de geteste doses, maar het ontbreken van een ADI maakt dat je hier liever aan de veilige kant blijft. Als je de keuze hebt, is het verstandig om producten met E239 te vermijden. Gelukkig is dat in de praktijk vrij eenvoudig, aangezien het alleen nog in Provolone-kaas mag worden gebruikt.

Wat zegt de wetenschap?

We vonden 5 relevante studies over hexamethyleentetramine als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 4 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 3 onafhankelijk gefinancierd en bij 1 studie was de financieringsbron onbekend.

De belangrijkste beoordeling komt van EFSA, die in 2014 een uitgebreide evaluatie publiceerde. EFSA concludeerde dat hexamethyleentetramine bij het huidige, zeer beperkte gebruik in Provolone-kaas geen direct gezondheidsrisico vormt. Tegelijkertijd kon EFSA geen ADI vaststellen, omdat er geen geschikte studie beschikbaar was om een veilige grens te bepalen. Dit is een belangrijk signaal: het betekent niet dat de stof per definitie gevaarlijk is, maar wel dat de wetenschappelijke onderbouwing voor langdurige veiligheid ontbreekt. Een eventuele uitbreiding van het gebruik zou volgens EFSA nader onderzoek vereisen.

Twee reviews van onderzoekers aan de Universiteit van Milaan (Restani en Galli) bekeken de orale toxiciteit van formaldehyde en hexamethyleentetramine. Beide concludeerden dat er bij lage blootstelling geen kankerrisico is aangetoond. Wel werd vastgesteld dat formaldehyde bij hoge doses maagschade kan veroorzaken. De onderzoekers gaven aan dat er bij normale consumptie van kaas met HMT geen noemenswaardig gezondheidsrisico is. Het is wel goed om te weten dat deze twee reviews inhoudelijk sterk overlappen, waardoor de bewijsbasis minder breed is dan het op het eerste gezicht lijkt.

Een oudere dierstudie uit 1970 (Porta et al.) onderzocht of hexamethyleentetramine kankerverwekkend is wanneer het via de moeder aan ongeboren ratten wordt blootgesteld. Bij de geteste doses werden geen tumoren of misvormingen gevonden. Wel was er bij hoge doseringen een tijdelijk lager lichaamsgewicht bij de jongen. De financieringsbron van deze studie is onbekend, wat de betrouwbaarheid iets lastiger te beoordelen maakt.

Samengevat is er onder onderzoekers een voorzichtige consensus: bij de huidige, zeer beperkte toepassing in Provolone-kaas lijkt hexamethyleentetramine geen direct gevaar op te leveren. Maar de marge tussen veilig gebruik en mogelijke schadelijke effecten is niet goed in kaart gebracht. Het ontbreken van een ADI en het feit dat de EU het gebruik sterk heeft ingeperkt, zijn duidelijke signalen dat voorzichtigheid op zijn plaats is.

Bredere context

Regelgeving en status

Hexamethyleentetramine (E239) is in de Europese Unie grotendeels verboden als voedingsadditief. De enige uitzondering is Provolone-kaas, waar een maximale residulimiet geldt. In veel andere landen is het gebruik eveneens sterk beperkt of helemaal niet toegestaan. De reden voor deze strenge regulering is dat EFSA geen veilige dagelijkse inname (ADI) kon vaststellen. Zonder zo'n vastgestelde grens is het voor autoriteiten lastig om te garanderen dat een stof bij langdurig gebruik veilig is.

Formaldehyde, het afbraakproduct van E239 in het lichaam, is door het internationale kankeronderzoeksinstituut IARC geclassificeerd als Groep 1 carcinogeen. Dit betekent dat er voldoende bewijs is dat formaldehyde kankerverwekkend is voor de mens, al geldt dit vooral voor blootstelling via inademing. De orale route (via voeding) is minder goed onderzocht, maar het is een extra reden waarom autoriteiten terughoudend zijn.

In de EU alleen toegestaan in Provolone-kaas met een maximale residulimiet.
EFSA kon geen ADI vaststellen vanwege het ontbreken van een geschikte kritische studie.
Formaldehyde (afbraakproduct) is IARC Groep 1 carcinogeen (bewezen kankerverwekkend bij inademing).
Extra voorzichtigheid is gerechtvaardigd bij kinderen vanwege hun lagere lichaamsgewicht en hogere voedselinname per kilogram. Ook zwangere vrouwen doen er goed aan om producten met E239 te vermijden.

Bijwerkingen

Bij hoge doses kan formaldehyde (het afbraakproduct van E239) maagschade veroorzaken. Er zijn meldingen van vertraagde spijsvertering, eczeem en rode huid. Bij de zeer lage hoeveelheden die in Provolone-kaas voorkomen, worden deze bijwerkingen niet verwacht. Door de sterke smaak van formaldehyde kunnen schadelijke concentraties in de praktijk niet in voedingsmiddelen voorkomen.

Financiering van het onderzoek

Onafhankelijk (3) Industrie (0) Mogelijk industrie (0) Onbekend (1)

Van de 4 meegenomen studies zijn er 3 onafhankelijk gefinancierd. De EFSA-evaluatie is uitgevoerd door een onafhankelijke Europese autoriteit. De twee reviews zijn afkomstig van onderzoekers verbonden aan de Universiteit van Milaan. Bij 1 studie (de dierstudie uit 1970) is de financieringsbron onbekend. Er zijn geen studies gevonden die door de voedingsindustrie zijn gefinancierd.

Het is positief dat het beschikbare onderzoek overwegend onafhankelijk is. Wel is het totale aantal studies beperkt (4 stuks) en overlappen twee van de reviews inhoudelijk sterk, waardoor de werkelijke bewijsbasis smaller is dan het lijkt. Het ontbreken van recente, grootschalige studies bij mensen maakt het lastig om definitieve uitspraken te doen over de langetermijnveiligheid.

Beoordeling medische literatuur

Bij het beoordelen van de veiligheid van E239 zijn er een paar belangrijke nuances om in gedachten te houden. Ten eerste: EFSA concludeert dat het huidige gebruik in Provolone-kaas veilig lijkt, maar kon tegelijkertijd geen ADI vaststellen. Dat is een opvallende tegenstrijdigheid. Het ontbreken van een ADI is normaal gesproken een serieus veiligheidssignaal.

Ten tweede overlappen twee van de vier meegenomen studies inhoudelijk sterk (dezelfde onderzoeksgroep, vergelijkbare conclusies), waardoor de bewijsbasis in werkelijkheid smaller is dan het aantal studies suggereert. Ten derde is formaldehyde, het afbraakproduct van E239, door IARC geclassificeerd als bewezen kankerverwekkend. Hoewel dit vooral geldt voor inademing, is het relevant om te weten bij een stof die je via voeding binnenkrijgt. De conclusie "overwegend veilig" in sommige studies is daarmee optimistischer dan de onderliggende data volledig ondersteunen.

Let op bij kinderen: Er is geen direct bewijs uit de beschikbare studies dat kinderen extra gevoelig zijn voor HMT. Echter, omdat HMT wordt omgezet in formaldehyde en er geen ADI kon worden vastgesteld, is extra voorzichtigheid bij kinderen gerechtvaardigd. Hun lagere lichaamsgewicht en hogere voedselinname per kilogram maken hen potentieel kwetsbaarder.

Onderzochte studies

Studie	Type	Conclusie	Bewijskracht	Financiering
evaluation of hexamethylene tetramine (E 239) as a food additive 2014 Veilig bij huidig gebruik, maar geen ADI vastgesteld; uitbreiding vereist nader onderzoek EFSA evalueerde hexamethyleentetramine als voedingsadditief en concludeerde dat het bij het huidige beperkte gebruik in Provolone-kaas veilig lijkt. Er kon geen ADI worden vastgesteld vanwege het ontbreken van een geschikte studie. Uitbreiding van het gebruik zou nader onderzoek vereisen.	EFSA/WHO-evaluatie	Gemengd	72%	Onafhankelijk Gefinancierd door who
Oral Toxicity of Formaldehyde and Its Derivatives - Taylor & Francis Restani, P, Galli, C L (1956) Geen kankerrisico bij lage blootstelling; maagschade bij hoge doses Dit review bekeek de orale toxiciteit van formaldehyde en verwante stoffen. De conclusie was dat er bij lage blootstelling geen kankerrisico is aangetoond. Bij hoge doses kan formaldehyde wel maagschade veroorzaken.	Review	Overwegend veilig	28%	Onafhankelijk Auteur werkzaam bij Università degli Studi di Milano (Italy)
Formaldehyde and hexamethylenetetramine as food additives Restani et al. (1992) Geen appreciabel gezondheidsrisico bij kaasconsumptie met HMT of formaldehyde Dit review onderzocht het gebruik van formaldehyde en hexamethyleentetramine als voedingsadditieven. De onderzoekers concludeerden dat er bij normale kaasconsumptie geen noemenswaardig gezondheidsrisico is verbonden aan de aanwezigheid van HMT of formaldehyde.	Review	Overwegend veilig	28%	Onafhankelijk Auteur werkzaam bij Università degli Studi di Milano (Italy)
Transplacental Toxicity and Carcinogenesis Studies in Rats with Hexamethylenetetramine Porta et al. (1970) Geen carcinogeniteit of misvormingen; tijdelijk lagere lichaamsgewicht bij hoge dosis Deze dierstudie onderzocht of hexamethyleentetramine kankerverwekkend is wanneer het via de moeder aan ongeboren ratten wordt blootgesteld. Er werden geen tumoren of misvormingen gevonden bij de geteste doses. Wel hadden jongen bij hoge doseringen tijdelijk een lager lichaamsgewicht.	Dierstudie	Overwegend veilig	23%	Onbekend

Verantwoording

Algoritme versie: v1.7. Analyse uitgevoerd op: 8 maart 2026. Lees meer over onze methodologie.

De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Scores worden algoritmisch berekend op basis van de onderliggende studies. Elke pagina wordt met de hand gecontroleerd door de redactie. Deze informatie vervangt geen professioneel voedings- of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of diëtist. Mocht er onverhoopt een fout staan, laat het ons weten via info@ahealthylife.nl.