E285 - Natriumtetraboraat
De veiligheidsscore geeft aan hoe veilig dit E-nummer is op een schaal van 0 tot 100, op basis van wetenschappelijk onderzoek.
- ● 60–100: Geen bezwaar — Veilig bevonden in onderzoek
- ● 40–59: Beperk gebruik — Mogelijk risico, nader onderzoek nodig
- ● 0–39: Zo min mogelijk — Risico’s vastgesteld in onderzoek
De vergelijking laat zien hoe dit E-nummer scoort ten opzichte van alle andere E-nummers die wij beoordeeld hebben.
Dit E-nummer scoort beter dan 10% en slechter dan 90% van alle E-nummers. Hoe hoger het percentage, hoe veiliger.
De herkomst geeft aan waar dit E-nummer vandaan komt en hoe het geproduceerd wordt:
- Natuurlijk — Komt voor in de natuur en wordt daaruit gewonnen
- Halfnatuurlijk — Natuurlijke grondstof, chemisch gewonnen of gezuiverd
- Synthetisch — Volledig kunstmatig geproduceerd in een fabriek
- Mineraal — Gewonnen uit minerale bronnen (gesteente, zout)
- Gemodificeerd — Natuurlijke stof waarvan de molecuulstructuur is veranderd
- Ook bekend als
- Borax, Natriumtetraboraat, Sodium tetraborate, Natriumboraat, E285
- Komt voor in
- Echte steurkaviaar
- ADI
- De EFSA heeft een groeps-ADI vastgesteld van 0,16 mg borium per kilogram lichaamsgewicht per dag. Voor een volwassene van 70 kg betekent dit maximaal 11,2 mg borium per dag. Dit is een zeer lage ADI vergeleken met veel andere additieven, wat de ernst van de toxicologische bevindingen weerspiegelt. De EFSA waarschuwt dat kinderen bij het 95e percentiel van blootstelling deze grens al kunnen overschrijden.
- EU-status
- Goedgekeurd
- Dieetinfo
- Geschikt voor alle diëten: halal, kosher, vegetarisch en veganistisch. Natriumtetraboraat is van minerale oorsprong en bevat geen dierlijke bestanddelen.
Natriumtetraboraat is geclassificeerd als reproductietoxisch (categorie 1B) onder de EU CLP-verordening, wat betekent dat het vermoedelijk de menselijke vruchtbaarheid schaadt. De EFSA heeft vastgesteld dat kinderen bij het 95e percentiel van blootstelling de ADI kunnen overschrijden. Chronische blootstelling veroorzaakt orgaanschade en schade aan het mannelijk voortplantingssysteem in meerdere diersoorten. In de EU is het daarom alleen nog toegestaan in kaviaar.
Doordat het gebruik beperkt is tot uitsluitend echte steurkaviaar, is de blootstelling via voeding voor de meeste consumenten verwaarloosbaar. De stof is niet genotoxisch en niet kankerverwekkend volgens beschikbaar onderzoek. Geschikt voor alle diëten, inclusief halal, kosher, vegetarisch en veganistisch.
Natriumtetraboraat, beter bekend als borax, is een minerale stof die wordt gemaakt uit het element boor. Het draagt E-nummer E285 en valt in de categorie conserveermiddelen. In de EU is het gebruik als voedingsadditief vrijwel volledig verboden. De enige uitzondering is echte steurkaviaar, waar het als conserveermiddel mag worden toegevoegd. In alle andere voedingsmiddelen is natriumtetraboraat niet toegestaan. Dat zegt eigenlijk al genoeg over hoe de Europese autoriteiten tegen deze stof aankijken.
De reden voor dit strenge beleid is de aangetoonde giftigheid van boraten. Uit dieronderzoek bij ratten, muizen en honden blijkt dat natriumtetraboraat schade kan veroorzaken aan het mannelijk voortplantingssysteem. Dit effect is consistent gevonden bij meerdere diersoorten, wat de relevantie voor mensen vergroot. Daarnaast is chronische blootstelling in verband gebracht met orgaanschade, waaronder veranderingen in de milt. Onder de EU CLP-verordening is de stof geclassificeerd als reproductietoxisch (categorie 1B), wat betekent dat het vermoedelijk de menselijke vruchtbaarheid schaadt.
De EFSA heeft een groeps-ADI vastgesteld van 0,16 mg borium per kilogram lichaamsgewicht per dag. Dat is een opvallend lage waarde, die de ernst van de toxicologische bevindingen weerspiegelt. Voor een volwassene van 70 kg komt dat neer op maximaal 11,2 mg borium per dag. Belangrijk: de EFSA heeft vastgesteld dat kinderen bij het 95e percentiel van blootstelling deze ADI al kunnen overschrijden. Daarom wordt aangeraden om producten met E285 niet aan kinderen te geven. Ook voor vrouwen in de vruchtbare leeftijd en mannen met een kinderwens is extra voorzichtigheid op zijn plaats vanwege de reproductietoxiciteit.
Als je geen kaviaar eet, kom je in de praktijk niet in aanraking met E285 via voeding. Eet je wel kaviaar, dan is de blootstelling bij normaal gebruik beperkt. Maar het feit dat deze stof vrijwel volledig verboden is als voedingsadditief, maakt duidelijk dat het hier om een stof gaat waar je bewust mee om moet gaan.
Wat zegt de wetenschap?
We vonden 6 relevante studies over natriumtetraboraat die allemaal zijn meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 2 onafhankelijk gefinancierd en bij 4 studies was de financieringsbron onbekend.
De meest gezaghebbende bron is de EFSA-herbeoordeling uit 2013, waarin boorzuur (E284) en natriumtetraboraat (E285) opnieuw zijn geëvalueerd. De EFSA concludeert dat reproductietoxiciteit het belangrijkste zorgpunt is. Dit effect is aangetoond bij ratten, muizen en honden. De EFSA stelde een groeps-ADI vast van 0,16 mg borium per kilogram lichaamsgewicht per dag en waarschuwde dat kinderen bij het 95e percentiel van blootstelling deze grens kunnen overschrijden. Dit maakt duidelijk dat de veiligheidsmarge bij kwetsbare groepen erg smal is.
Twee oudere studies uit de jaren negentig geven een iets geruststellender beeld. Een blootstellingsstudie uit 1995 concludeert dat borium in drinkwater geen gezondheidsrisico vormt bij normale blootstelling. Een review uit 1998 stelt dat schadelijke effecten alleen optreden bij doses die ver boven de normale menselijke blootstelling liggen. Maar deze conclusies moeten in perspectief worden geplaatst: de EFSA-evaluatie, die recenter is en een hogere bewijskracht heeft, laat zien dat ADI-overschrijding bij kinderen wel degelijk realistisch is. De twee oudere studies wegen daarmee minder zwaar dan ze op het eerste gezicht lijken.
Recentere dierstudies bevestigen het schadelijke profiel. Een studie uit 2023 toonde aan dat borax histopathologische schade veroorzaakt aan het duodenum (twaalfvingerige darm) bij ratten. Een studie uit 2016 vond structurele veranderingen in de milt bij ratten na chronische blootstelling aan natriumtetraboraat. Een uitgebreide review uit 2021 concludeert dat borax niet genotoxisch en niet kankerverwekkend is, maar wel fataal kan zijn bij hoge blootstelling en reproductietoxisch is bij lagere doses.
Samengevat wijst het beschikbare onderzoek op een duidelijk toxicologisch risico, met name voor de voortplanting. De stof is niet kankerverwekkend en niet genotoxisch, maar de reproductietoxiciteit is een robuuste en consistente bevinding. Het feit dat de EU het gebruik heeft beperkt tot uitsluitend kaviaar is een directe afspiegeling van deze wetenschappelijke bevindingen.
Bredere context
Regelgeving en classificatie
Natriumtetraboraat (E285) is in de EU uitsluitend nog toegestaan als conserveermiddel in echte steurkaviaar. Voor alle andere voedingsmiddelen is het verboden. Dit maakt het een van de meest beperkte voedingsadditieven in Europa. De reden is de aangetoonde reproductietoxiciteit: onder de EU CLP-verordening is de stof geclassificeerd als reproductietoxisch categorie 1B, wat betekent dat het vermoedelijk de menselijke vruchtbaarheid schaadt.
De EFSA heeft in 2013 een groeps-ADI vastgesteld van 0,16 mg borium per kilogram lichaamsgewicht per dag. Dit is een zeer lage waarde vergeleken met veel andere additieven. De EFSA waarschuwt specifiek dat kinderen bij het 95e percentiel van blootstelling deze ADI kunnen overschrijden. Producten met E285 worden daarom best vermeden voor kinderen. Ook vrouwen in de vruchtbare leeftijd en mannen met een kinderwens zijn extra kwetsbaar vanwege de reproductietoxiciteit.
- EU: alleen toegestaan in echte steurkaviaar, verboden in alle andere voedingsmiddelen
- EU CLP-classificatie: reproductietoxisch categorie 1B
- EFSA ADI: 0,16 mg borium/kg lichaamsgewicht/dag (zeer laag)
- Niet geclassificeerd door IARC (geen kankerverwekkend risico vastgesteld)
- Kinderwaarschuwing: ADI-overschrijding mogelijk bij kinderen, vermijd producten met E285 voor kinderen
Bijwerkingen
Bij hoge blootstelling zijn braken, diarree en uitdroging gerapporteerd. Het belangrijkste toxicologische risico is reproductietoxiciteit: schade aan het mannelijk voortplantingssysteem is aangetoond in dieronderzoek bij meerdere soorten. Chronische blootstelling kan daarnaast leiden tot orgaanschade, waaronder veranderingen in de milt en het maag-darmkanaal.
Financiering van het onderzoek
Van de 6 meegenomen studies zijn er 2 onafhankelijk gefinancierd en bij 4 studies was de financieringsbron onbekend. Er zijn geen studies gevonden die door de industrie zijn gefinancierd. De twee onafhankelijk gefinancierde studies zijn de EFSA-herbeoordeling (met de hoogste bewijskracht van 0,70) en een blootstellingsstudie gefinancierd door het National Toxicology Program. De EFSA-studie is de meest gezaghebbende bron en komt tot de meest kritische conclusies.
Het hoge percentage studies met onbekende financiering (4 van de 6) maakt het lastig om mogelijke belangenconflicten volledig uit te sluiten. Wel is het opvallend dat de twee studies die het meest geruststellend zijn (de blootstellingsstudie uit 1995 en de review uit 1998) samen een lagere bewijskracht hebben dan de EFSA-evaluatie alleen. De kritische bevindingen worden dus gedragen door de sterkste en meest onafhankelijke bron in het onderzoek.
Beoordeling medische literatuur
Bij het interpreteren van het onderzoek naar natriumtetraboraat zijn er een paar belangrijke nuances om in gedachten te houden. Twee oudere studies (uit 1995 en 1998) concluderen dat boraten bij normale blootstelling geen gezondheidsrisico vormen. Maar de EFSA-herbeoordeling uit 2013, die een veel hogere bewijskracht heeft, laat zien dat ADI-overschrijding bij kinderen wel degelijk realistisch is. De geruststelling van die oudere studies moet je dus met een korrel zout nemen.
Daarnaast is bij 4 van de 6 studies de financieringsbron onbekend, wat het lastig maakt om mogelijke belangenconflicten volledig uit te sluiten. De meest kritische en meest gezaghebbende conclusies komen van de EFSA, een onafhankelijke Europese autoriteit. Het feit dat de EU het gebruik heeft beperkt tot uitsluitend kaviaar spreekt boekdelen over hoe serieus de risico's worden genomen.
Onderzochte studies
| Studie | Type | Conclusie | Bewijskracht | Financiering |
|---|---|---|---|---|
|
2013
Reproductietoxiciteit aangetoond; ADI-overschrijding mogelijk bij kinderen (95e percentiel)
|
EFSA/WHO-evaluatie | Gemengd | 70% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door who
|
|
Noviana et al. (2023)
Borax veroorzaakt histopathologische schade aan duodenum bij ratten
|
Dierstudie | Schadelijk | 45% | Onbekend |
|
Hadrup et al. (2021)
Borax niet genotoxisch/carcinogeen, maar fataal bij hoge blootstelling en reproductietoxisch
|
Review | Gemengd | 45% | Onbekend |
|
Umbetov et al. (2016)
Chronische blootstelling veroorzaakt structurele miltveranderingen bij ratten
|
Dierstudie | Schadelijk | 42% | Onbekend |
|
Murray, F J (1995)
Borium in drinkwater vormt geen gezondheidsrisico bij normale blootstelling
|
Blootstellingsstudie | Overwegend veilig | 25% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door national toxicology program
|
|
Hubbard, S A (1998)
Schadelijke effecten alleen bij doses ver boven menselijke blootstelling
|
Review | Overwegend veilig | 21% | Onbekend |
Verantwoording
Algoritme versie: v1.7. Analyse uitgevoerd op: 8 maart 2026. Lees meer over onze methodologie.
De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Scores worden algoritmisch berekend op basis van de onderliggende studies. Elke pagina wordt met de hand gecontroleerd door de redactie. Deze informatie vervangt geen professioneel voedings- of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of diëtist. Mocht er onverhoopt een fout staan, laat het ons weten via info@ahealthylife.nl.
