E319 - Tert-butylhydrochinon
De veiligheidsscore geeft aan hoe veilig dit E-nummer is op een schaal van 0 tot 100, op basis van wetenschappelijk onderzoek.
- ● 60–100: Geen bezwaar — Veilig bevonden in onderzoek
- ● 40–59: Beperk gebruik — Mogelijk risico, nader onderzoek nodig
- ● 0–39: Zo min mogelijk — Risico’s vastgesteld in onderzoek
De vergelijking laat zien hoe dit E-nummer scoort ten opzichte van alle andere E-nummers die wij beoordeeld hebben.
Dit E-nummer scoort beter dan 5% en slechter dan 95% van alle E-nummers. Hoe hoger het percentage, hoe veiliger.
De herkomst geeft aan waar dit E-nummer vandaan komt en hoe het geproduceerd wordt:
- Natuurlijk — Komt voor in de natuur en wordt daaruit gewonnen
- Halfnatuurlijk — Natuurlijke grondstof, chemisch gewonnen of gezuiverd
- Synthetisch — Volledig kunstmatig geproduceerd in een fabriek
- Mineraal — Gewonnen uit minerale bronnen (gesteente, zout)
- Gemodificeerd — Natuurlijke stof waarvan de molecuulstructuur is veranderd
- Ook bekend als
- TBHQ, tert-butylhydrochinon, t-Butylhydrochinon, Butylhydrochinon, tert-Butylhydroquinone, E319
- Komt voor in
- Frituuroliën, Chips, Crackers, Noten, Instantnoedels, Kant-en-klaarmaaltijden, Snacks, Plantaardige oliën, Margarine
- ADI
- De ADI is 0,70 mg per kilogram lichaamsgewicht per dag, vastgesteld door de EFSA. Voor een volwassene van 70 kg betekent dit een maximum van 49 mg per dag. Dit is een relatief lage ADI vergeleken met veel andere voedingsadditieven. De EFSA heeft vastgesteld dat bij maximaal toegestane niveaus in voedsel de ADI bij peuters en kinderen kan worden overschreden, wat aangeeft dat de veiligheidsmarges voor jonge kinderen krap zijn.
- EU-status
- Goedgekeurd
- Dieetinfo
- TBHQ is synthetisch en bevat geen dierlijke bestanddelen. Het is geschikt voor vegetariërs, veganisten en kan worden gebruikt door alle religieuze groepen (halal en kosher).
Dierstudies tonen cognitieve schade, verminderde groei en orgaanschade aan. In-vitro onderzoek wijst op cytotoxiciteit, genotoxiciteit en verstoring van het immuunsysteem. De EFSA heeft vastgesteld dat bij maximaal toegestane niveaus de ADI bij peuters en kinderen kan worden overschreden. Het afbraakproduct TBBQ dat in verhitte oliën ontstaat vormt een aanvullend blootstellingsrisico.
Bij de verfijnde blootstellingsschatting (dus meer realistische inname) wordt de ADI bij volwassenen niet overschreden. Alle 8 studies met bekende financiering zijn onafhankelijk gefinancierd, wat de betrouwbaarheid van het bewijs versterkt. Het additief is goedgekeurd in de EU en wordt alleen in kleine hoeveelheden toegepast.
Tert-butylhydrochinon, beter bekend als TBHQ, is een synthetisch antioxidant dat wordt toegevoegd aan voedingsmiddelen om te voorkomen dat vetten en oliën ranzig worden. Je vindt het vooral in frituuroliën, chips, crackers, noten, instantnoedels en kant-en-klaarmaaltijden. Het is een witte, kristalvormige stof die volledig in het laboratorium wordt gemaakt. TBHQ komt niet van nature voor in voeding.
Hoewel TBHQ in de EU is goedgekeurd als voedingsadditief, zijn er serieuze kanttekeningen te plaatsen. Dierstudies laten cognitieve schade, verminderde groei en orgaanschade zien. In celstudies (in-vitro) zijn cytotoxische, genotoxische en immunotoxische effecten gevonden. Dat zijn stevige bevindingen, ook al gaat het om hogere doseringen dan je normaal via voeding binnenkrijgt. Bovendien ontstaat bij het verhitten van oliën met TBHQ het afbraakproduct TBBQ, dat in laboratoriumtests al bij lage concentraties schadelijk bleek voor cellen.
De EFSA heeft een strenge ADI (aanvaardbare dagelijkse inname) vastgesteld van 0,70 mg per kilogram lichaamsgewicht per dag. Dat is opvallend laag vergeleken met veel andere additieven, wat aangeeft dat de veiligheidsmarges beperkt zijn. Voor een volwassene van 70 kg betekent dit een maximum van 49 mg per dag. Belangrijk: de EFSA heeft vastgesteld dat bij maximaal toegestane niveaus in voedsel de ADI bij peuters en jonge kinderen kan worden overschreden. Dat is een zorgwekkend gegeven, zeker omdat TBHQ voorkomt in producten die kinderen vaak eten, zoals chips en snacks.
Vanuit het perspectief van aHealthylife.nl is TBHQ een additief waar je best kritisch naar mag kijken. Het zit vrijwel uitsluitend in ultrabewerkte producten die je sowieso beter kunt beperken. Natuurlijke alternatieven zoals vitamine E (tocoferolen) worden in sommige producten al als vervanging gebruikt. Als je bewust met voeding omgaat, is het slim om producten met TBHQ te vermijden, vooral voor jonge kinderen.
Wat zegt de wetenschap?
We vonden 13 relevante studies over tert-butylhydrochinon als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 11 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 8 onafhankelijk gefinancierd en bij 3 studies was de financieringsbron onbekend.
De dierstudies in onze analyse laten een verontrustend beeld zien. Een studie uit 2025 bij ratten toonde aan dat TBHQ cognitieve schade en orgaanschade veroorzaakte. Een zebravis-studie uit 2023 liet zien dat blootstelling via het dieet leidde tot verminderde groei en lagere overlevingskansen. Dit zijn resultaten bij doseringen die hoger liggen dan wat je normaal via voeding binnenkrijgt, maar ze geven wel een signaal over de potentiële risico's van TBHQ.
Meerdere in-vitro studies onderzochten het effect van TBHQ op thymocyten (cellen van het immuunsysteem). Deze studies lieten zien dat TBHQ al bij subletale concentraties celschade veroorzaakte en de membraanpotentiaal van deze cellen verstoorde. De onderzoekers waarschuwen dat dit met name risico's kan opleveren voor neonaten en adolescenten, bij wie het immuunsysteem nog in ontwikkeling is. Een andere studie toonde aan dat TBHQ de immuunfunctie in macrofagen onderdrukte. Een uitgebreide review uit 2024 concludeerde dat TBHQ cytotoxische, genotoxische en mogelijk carcinogene effecten heeft bij hoge doses.
Een bijzonder relevant gegeven komt uit een studie naar het afbraakproduct TBBQ, dat ontstaat wanneer oliën met TBHQ worden verhit. De onderzoekers vonden dat residuwaarden van TBBQ in olie de cytotoxische drempelwaarde overschreden. Dit betekent dat niet alleen TBHQ zelf, maar ook wat er bij het bakken en frituren van ontstaat, een risico kan vormen. Een netwerktoxicologie-studie uit 2025 bevestigde dat TBHQ verband houdt met lever-, nier- en neurotoxiciteit.
De EFSA-blootstellingsstudie uit 2016 is misschien wel het meest relevante stuk voor de dagelijkse praktijk. Bij maximaal toegestane niveaus in voedsel werd de ADI overschreden bij peuters en kinderen. Bij een verfijnde, meer realistische schatting van de inname was dat niet het geval. Dit laat zien dat de veiligheidsmarges krap zijn, vooral voor de jongste consumenten. Een oudere review uit 1986 concludeerde al dat de genotoxiciteit van TBHQ onzeker was en dat verdere langetermijntests nodig waren. Bijna veertig jaar later is het beeld niet veel geruststellender geworden.
Bredere context
Regelgeving en kwetsbare groepen
TBHQ is goedgekeurd in de EU, de VS en veel andere landen. De EFSA heeft in 2016 een verfijnde blootstellingsanalyse uitgevoerd en de ADI vastgesteld op 0,70 mg/kg lichaamsgewicht per dag. Dit is een relatief lage ADI vergeleken met veel andere voedingsadditieven, wat aangeeft dat de veiligheidsmarges beperkt zijn. TBHQ heeft geen IARC-classificatie voor carcinogeniteit, maar meerdere studies wijzen op genotoxische en cytotoxische effecten bij hogere doseringen.
Bijzondere aandacht verdienen jonge kinderen. De EFSA-blootstellingsanalyse toont aan dat peuters en kinderen bij maximale toegestane niveaus de ADI kunnen overschrijden. Daarnaast suggereren in-vitro studies dat TBHQ immunotoxische effecten kan hebben op thymocyten, wat met name risico's kan opleveren voor neonaten en adolescenten met een zich ontwikkelend immuunsysteem. Ouders die bewust met voeding omgaan, doen er goed aan om producten met TBHQ bij jonge kinderen te beperken.
- TBHQ zit voornamelijk in ultrabewerkte producten zoals frituurvetten, chips, instantnoedels en kant-en-klaarmaaltijden.
- Door het gebruik in veel verschillende vetrijke producten kan de cumulatieve dagelijkse blootstelling aanzienlijk oplopen.
- Het afbraakproduct TBBQ dat bij verhitting van oliën ontstaat vormt een aanvullend blootstellingsrisico.
- Natuurlijke alternatieven zoals tocoferolen (vitamine E) bestaan en worden in sommige producten al gebruikt.
Bijwerkingen
Bij de gebruikte concentraties in voedsel zijn geen directe bijwerkingen bij mensen vastgesteld. In dierstudies zijn bij hogere doseringen cognitieve schade, orgaanschade (lever en nieren) en verminderde groei waargenomen. In-vitro studies tonen cytotoxiciteit, genotoxiciteit en verstoring van het immuunsysteem aan. Het afbraakproduct TBBQ dat bij verhitting van oliën met TBHQ ontstaat bleek in laboratoriumtests al bij lage concentraties schadelijk voor cellen.
Financiering van het onderzoek
Van de 11 meegenomen studies zijn er 8 onafhankelijk gefinancierd door universiteiten en overheidsinstanties, waaronder de National Institutes of Health (VS), de National Natural Science Foundation of China en diverse universiteiten in Saudi-Arabië, Japan en Iran. Bij 3 studies was de financieringsbron onbekend. Geen enkele studie werd gefinancierd door de voedingsmiddelenindustrie.
Dit is een opvallend positief punt voor de betrouwbaarheid van het onderzoek. Het ontbreken van industriefinanciering betekent dat er geen directe financiële belangen meespelen die de uitkomsten zouden kunnen beïnvloeden. De consistentie van de negatieve bevindingen over verschillende onafhankelijke onderzoeksgroepen heen versterkt het vertrouwen in de conclusies. Wel moet worden opgemerkt dat het merendeel van het bewijs bestaat uit dier- en celstudies. Grootschalige menselijke studies ontbreken, wat het lastig maakt om de resultaten direct te vertalen naar de dagelijkse praktijk.
Beoordeling medische literatuur
Het onderzoek naar TBHQ is overwegend gebaseerd op dier- en celstudies. Grootschalige studies bij mensen ontbreken, waardoor het lastig is om de gevonden effecten direct te vertalen naar de dagelijkse menselijke blootstelling. Dat gezegd hebbende: de consistentie van de negatieve bevindingen over meerdere onafhankelijke studies heen is opvallend. Vrijwel alle studies wijzen in dezelfde richting.
Een belangrijk aandachtspunt is dat sommige studies mogelijk deels overlappende data bevatten, met name de twee thymocytenstudies uit 2017. Dit kan de bewijskracht iets overschatten. Daarnaast is de zebravis-studie in de oorspronkelijke analyse als neutraal gelabeld terwijl de bevindingen (verminderde groei en overleving) duidelijk negatief zijn. De werkelijke ernst van het bewijs kan daardoor iets groter zijn dan de score suggereert. Tot slot: TBHQ heeft geen IARC-classificatie voor carcinogeniteit, maar de lage ADI die de EFSA heeft vastgesteld weerspiegelt al de bezorgdheid over de beperkte veiligheidsmarges.
Onderzochte studies
| Studie | Type | Conclusie | Bewijskracht | Financiering |
|---|---|---|---|---|
|
Esazadeh et al. (2024)
TBHQ heeft cytotoxische, genotoxische en carcinogene effecten bij hoge doses
|
Review | Schadelijk | 53% |
Onafhankelijk
Auteur werkzaam bij Shahid Sadoughi University of Medical Sciences (Iran)
|
|
Alahmadi et al. (2025)
TBHQ veroorzaakt cognitieve schade en orgaanschade bij ratten
|
Dierstudie | Schadelijk | 53% |
Onafhankelijk
Auteur werkzaam bij College of Sciences (Saudi Arabia)
|
|
Leonard et al. (2023)
Dieetblootstelling aan tBHQ verslechtert groei en overleving in zebravis
|
Dierstudie | Schadelijk | 47% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door National Institute of Environmental Health Sciences, National Institute of General Medical Sciences, NIEHS NIH HHS, NIEHS NIH HHS, NIGMS NIH HHS, National Institutes of Health, University of Massachusetts Amherst, University of Massachusetts Amherst
|
|
2016
ADI overschreden bij peuters/kinderen bij maximale niveaus, niet bij verfijnde schatting
|
Blootstellingsstudie | Gemengd | 40% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door who
|
|
Whisel, Alyssa M, Rice, Charles D (2025)
TBHQ verstoort immuunfunctie in macrofagen via Nrf2-pathway activatie
|
In vitro | Gemengd | 34% |
Onafhankelijk
The authors declare no conflicts of interest.. Gefinancierd door Clemson University Research Foundation technology maturation award
|
|
Ren et al. (2025)
Netwerktoxicologie toont lever-, nier- en neurotoxiciteit van TBHQ aan
|
In vitro | Schadelijk | 34% |
Onafhankelijk
The authors declare no conflicts of interest.. Gefinancierd door Shanxi University of Traditional Chinese Medicine, Shanxi Province Youth Development Foundation
|
|
Ye et al. (2018)
TBHQ-afbraakproduct TBBQ cytotoxisch; residuwaarden in olie overschrijden drempelwaarde
|
In vitro | Schadelijk | 29% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door National Natural Science Foundation of China, Zhejiang Province Key R&D Project, National Natural Science Foundation of China, National Natural Science Foundation of China
|
|
Kamemura et al. (2017)
TBHQ veroorzaakt celschade bij subletale concentraties in vitro
|
In vitro | Schadelijk | 29% |
Onafhankelijk
Auteur werkzaam bij Tokushima University (Japan)
|
|
Change in plasma membrane potential of rat thymocytes by tert-butylhydroquinone, a food additive : Possible risk on lymphocytes
00243676 et al. (2017)
TBHQ verstoort thymocyten membraanpotentiaal; mogelijk immunotoxisch voor neonaten
|
In vitro | Schadelijk | 26% | Onbekend |
|
Diverse cellular actions of tert-butylhydroquinone, a food additive, on rat thymocytes
00243676 et al. (2017)
TBHQ veroorzaakt celschade en klinische bezorgdheid bij subletale concentraties
|
In vitro | Schadelijk | 26% | Onbekend |
|
van, E. G. (1986)
Genotoxiciteit onzeker; verdere langetermijntests vereist voor TBHQ
|
Review | — | 0% | Onbekend |
Verantwoording
Algoritme versie: v1.7. Analyse uitgevoerd op: 8 maart 2026. Lees meer over onze methodologie.
De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Scores worden algoritmisch berekend op basis van de onderliggende studies. Elke pagina wordt met de hand gecontroleerd door de redactie. Deze informatie vervangt geen professioneel voedings- of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of diëtist. Mocht er onverhoopt een fout staan, laat het ons weten via info@ahealthylife.nl.
