E321 - Butylhydroxytolueen

Wat zegt de wetenschap?

We vonden 31 relevante studies over butylhydroxytolueen als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 28 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 2 industrie-gefinancierd, 1 mogelijk industrie-gefinancierd, zijn er 10 onafhankelijk gefinancierd en bij 15 studies was de financieringsbron onbekend.

Het onderzoek naar BHT laat een verdeeld beeld zien. Aan de ene kant zijn er reviews en cohortstudies die concluderen dat BHT bij normale inname geen kankerrisico vormt voor mensen. Een groot Nederlands cohortonderzoek vond geen significant verband tussen BHT-inname en maagkanker. Een oudere review uit 1999 stelt zelfs dat BHT anticarcinogene eigenschappen kan hebben. Aan de andere kant zijn er meerdere onafhankelijke studies die een heel ander verhaal vertellen. Een uitgebreide review uit 2021, gefinancierd door onafhankelijke onderzoeksinstellingen, linkt BHT aan carcinogeniteit, DNA-schade en tumorpromotie via metabolieten. Een Chinese review uit 2025 beschrijft dat BHT-metabolieten endocriene verstoring en DNA-schade kunnen veroorzaken. Dierstudies tonen lever-, nier- en longtoxiciteit bij hogere doseringen, en in-vitrostudies laten celdood en DNA-schade zien in testiscellen.

De blootstellingsstudies leveren een zorgwekkend beeld op voor kwetsbare groepen. De EFSA-evaluatie uit 2012 concludeerde dat de ADI bij kinderen in Finland en Nederland kan worden overschreden. Een Nederlandse studie uit 1990 bevestigde dat de ADI in alle leeftijdsgroepen kan worden overschreden, vooral bij kinderen. Een Italiaanse studie kwam tot vergelijkbare conclusies. Opvallend is dat één blootstellingsstudie, die mogelijk industrie-gefinancierd is, juist stelt dat de blootstelling grotendeels onder de ADI blijft. Daarnaast toonde een Noorse studie aan dat één portie gekweekte zalm al tot 75% van de ADI voor BHT kan leveren, wat laat zien hoe snel je via indirecte bronnen aan je limiet zit.

Een opvallende tegenstrijdigheid in het onderzoek betreft endocriene verstoring. Een industrie-gefinancierde studie van Procter & Gamble concludeert dat BHT geen endocriene verstoring veroorzaakt, terwijl een onafhankelijke Chinese review dit juist als een van de belangrijkste risico's benoemt. Dit soort tegenstellingen tussen industrie-gefinancierd en onafhankelijk onderzoek is een terugkerend patroon bij BHT. Ook de twee cosmetica-veiligheidsrapporten (beide industrie-gefinancierd) concluderen dat BHT veilig is, maar die gaan over gebruik op de huid en zijn niet direct toepasbaar op orale inname via voeding.

De EFSA-evaluaties uit 2022 over BHT in diervoeder concluderen dat het veilig is voor consumenten via voedsel, maar dat inhalatierisico's en irritatie bij directe blootstelling onopgelost blijven. Het Noorse wetenschappelijke comité (VKM) oordeelde in 2019 dat er onvoldoende data beschikbaar was om een volledige veiligheidsconclusie te trekken. Al met al is het beeld dat BHT bij lage doseringen waarschijnlijk geen acuut gevaar oplevert voor volwassenen, maar dat de cumulatieve blootstelling via meerdere bronnen en de risico's van metabolieten reden geven tot voorzichtigheid, vooral voor kinderen en zwangeren.

Bredere context

Regelgeving en bredere context

BHT (E321) is in de EU goedgekeurd als voedingsadditief, maar het gebruik is sterk ingeperkt. In voedingsmiddelen is het officieel alleen nog toegestaan in kauwgom. Daarnaast wordt het veel gebruikt in diervoeder, cosmetica en verpakkingsmaterialen, waardoor je het ook indirect kunt binnenkrijgen. De EFSA heeft in 2012 de ADI verlaagd van 0,3 naar 0,25 mg/kg lichaamsgewicht per dag, een teken dat de bezorgdheid over BHT is toegenomen. BHT is verboden in babyvoeding.

De IARC classificeert BHT als groep 3: niet classificeerbaar als kankerverwekkend bij mensen. Dit betekent dat er onvoldoende bewijs is voor een oordeel, niet dat het veilig is. Biomonitoringdata laten zien dat BHT-metabolieten bij 98% van de onderzochte personen detecteerbaar zijn, wat aangeeft hoe wijdverspreid de blootstelling is via voeding, cosmetica en verpakkingen samen.

• Kinderwaarschuwing: Meerdere studies, waaronder een EFSA-evaluatie, tonen aan dat de ADI van BHT bij kinderen kan worden overschreden, met name bij jonge kinderen in bepaalde Europese landen (Finland, Nederland, Frankrijk). Ouders wordt aangeraden de inname van producten met E321 bij kinderen te beperken.
• Overgevoeligheid: Bij gevoelige personen zijn eczeem, netelroos, vochtophoping en migraine gerapporteerd.
• Cumulatieve blootstelling: Omdat BHT in veel verschillende productcategorieën tegelijk wordt gebruikt (voeding, cosmetica, verpakkingen), kan de totale dagelijkse blootstelling hoger uitvallen dan op basis van één product verwacht.

Bijwerkingen

Bij gevoelige personen zijn overgevoeligheidsreacties gemeld, waaronder eczeem, netelroos en vochtophoping. Bij mensen met een bepaalde genetische variant kan BHT migraine veroorzaken. In dierstudies is bij hogere doseringen lever-, nier- en longtoxiciteit waargenomen. In-vitrostudies tonen celdood en DNA-schade aan. BHT-metabolieten worden gelinkt aan endocriene verstoring en DNA-schade.

Financiering van het onderzoek

Onderzochte studies