E336 - Kaliumtartraat
De veiligheidsscore geeft aan hoe veilig dit E-nummer is op een schaal van 0 tot 100, op basis van wetenschappelijk onderzoek.
- ● 60–100: Geen bezwaar — Veilig bevonden in onderzoek
- ● 40–59: Beperk gebruik — Mogelijk risico, nader onderzoek nodig
- ● 0–39: Zo min mogelijk — Risico’s vastgesteld in onderzoek
De vergelijking laat zien hoe dit E-nummer scoort ten opzichte van alle andere E-nummers die wij beoordeeld hebben.
Dit E-nummer scoort beter dan 68% en slechter dan 32% van alle E-nummers. Hoe hoger het percentage, hoe veiliger.
De herkomst geeft aan waar dit E-nummer vandaan komt en hoe het geproduceerd wordt:
- Natuurlijk — Komt voor in de natuur en wordt daaruit gewonnen
- Halfnatuurlijk — Natuurlijke grondstof, chemisch gewonnen of gezuiverd
- Synthetisch — Volledig kunstmatig geproduceerd in een fabriek
- Mineraal — Gewonnen uit minerale bronnen (gesteente, zout)
- Gemodificeerd — Natuurlijke stof waarvan de molecuulstructuur is veranderd
- Ook bekend als
- Potassium tartrate, Cream of tartar, Wijnsteen, Monokaliumtartraat, Dikaliumtartraat, E336(i), E336(ii), Kaliumbitartraat
- Komt voor in
- Bakpoeder, Bakwaren, Snoep, Wijn, Biologische plantaardige producten, Meringue, Suikerglazuur
- ADI
- De groeps-ADI voor wijnsteenzuur en tartraten is door EFSA vastgesteld op 240 mg/kg lichaamsgewicht per dag. Voor een volwassene van 70 kg betekent dat een maximale inname van 16.800 mg per dag. Dit is een zeer ruime marge die wijst op een lage toxiciteit. In de praktijk blijft de blootstelling via voeding hier ver onder.
- EU-status
- Goedgekeurd
- Dieetinfo
- Geschikt voor vegetariërs en veganisten. Past binnen halal en kosher diëten. Sommige orthodoxe joodse gemeenschappen kunnen producten met ingrediënten uit de wijnindustrie als niet geschikt beschouwen.
Het beschikbare onderzoek specifiek naar kaliumtartraat (E336) is zeer beperkt: slechts twee van de zes gevonden studies gaan daadwerkelijk over deze stof. Drie studies betreffen antimoonkaliumtartraat, een geheel andere en giftige verbinding. Personen met nierproblemen kunnen moeite hebben met de uitscheiding van tartraten, maar dit wordt in de studies niet expliciet onderzocht.
EFSA heeft kaliumtartraat in 2020 herbeoordeeld en concludeert dat er geen toxische effecten zijn bij normaal gebruik. De geschatte blootstelling via voeding blijft ruim onder de zeer royale groeps-ADI van 240 mg/kg lichaamsgewicht per dag. De stof komt van nature voor in fruit (vooral druiven) en wordt gewonnen uit restproducten van de wijnindustrie. Geschikt voor alle diëten, inclusief veganistisch, halal en kosher.
Kaliumtartraat (E336) is het kaliumzout van wijnsteenzuur, een stof die van nature voorkomt in veel soorten fruit en vooral in druiven. Commercieel wordt het gewonnen uit restproducten van de wijnindustrie, zoals druivenschillen en perskoek. Je kent het misschien als 'cream of tartar', een ingrediënt dat al eeuwenlang in de bakkerij wordt gebruikt. Hoewel de grondstof natuurlijk is, wordt het eindproduct via een chemisch proces gezuiverd, waardoor het als semi-synthetisch wordt beschouwd.
Je komt kaliumtartraat tegen in bakpoeder (als rijsmiddel), snoep, bakwaren en soms in wijn. Het wordt gebruikt als zuurteregelaar, antioxidant en emulgator. Omdat het kalium bevat in plaats van natrium, draagt het niet bij aan je zoutbelasting. Het mag ook worden gebruikt in biologische plantaardige producten.
Qua veiligheid ziet het er goed uit. EFSA heeft in 2020 een uitgebreide herbeoordeling gedaan van wijnsteenzuur en alle tartraten (E334-E337 en E354) en concludeerde dat er geen toxische effecten zijn bij de hoeveelheden die je via voeding binnenkrijgt. De groeps-ADI is vastgesteld op 240 mg/kg lichaamsgewicht per dag, wat een zeer ruime marge is. Voor een volwassene van 70 kg komt dat neer op maar liefst 16.800 mg per dag. In de praktijk kom je daar via normale voeding niet in de buurt. Er zijn geen bijwerkingen bekend bij de gebruikelijke concentraties. Wel is het goed om te weten dat mensen met nierfunctiestoornissen mogelijk moeite kunnen hebben met de uitscheiding van tartraten, al is dit niet specifiek onderzocht in de beschikbare studies.
Kaliumtartraat is geschikt voor vegetariërs, veganisten en past binnen halal en kosher diëten. Sommige orthodoxe joodse gemeenschappen beschouwen producten met ingrediënten uit de wijnindustrie als niet geschikt, maar dat hangt af van de specifieke interpretatie.
Wat zegt de wetenschap?
We vonden 6 relevante studies over kaliumtartraat die allemaal zijn meegenomen in onze analyse. Daarvan is er één industrie-gefinancierd, zijn er 3 onafhankelijk gefinancierd en bij 2 studies was de financieringsbron onbekend.
Een belangrijke kanttekening bij deze zes studies: drie ervan gaan niet over kaliumtartraat (E336) zelf, maar over antimoonkaliumtartraat. Dat is een totaal andere chemische verbinding die antimoon bevat, een zwaar metaal. De toxische effecten die in die studies worden beschreven (neuronale celdood, binding aan hemoglobine, testiculaire effecten) zijn toe te schrijven aan het antimoon, niet aan het tartraat. Deze studies zijn dus niet relevant voor de beoordeling van E336 als voedingsadditief. Dat betekent dat er in feite slechts drie studies overblijven die daadwerkelijk iets zeggen over de veiligheid van kaliumtartraat.
De belangrijkste en meest betrouwbare bron is de EFSA-herevaluatie uit 2020. Het EFSA-panel beoordeelde alle beschikbare toxicologische gegevens over wijnsteenzuur en tartraten en concludeerde dat er geen aanwijzingen zijn voor schadelijke effecten. De geschatte blootstelling via voeding bleef ruim onder de groeps-ADI van 240 mg/kg lichaamsgewicht per dag. Deze ADI geldt voor de hele groep tartraten samen, wat betekent dat zelfs als je meerdere tartraten tegelijk binnenkrijgt, de marge nog steeds zeer groot is.
De tweede relevante studie is een dierproef uit 2007 waarin kaliumtartraat als kaliumzout werd vergeleken met andere plantaardige kaliumzouten bij ratten. De onderzoekers vonden dat kaliumtartraat alkaliniserende effecten had en het verlies van mineralen verminderde. Er werden geen schadelijke effecten waargenomen. De financieringsbron van deze studie was niet vermeld.
De ene industrie-gefinancierde studie in de dataset is een review over antimoonkaliumtartraat, uitgevoerd door een commercieel toxicologisch adviesbureau. Deze studie concludeerde dat antimoonkaliumtartraat een lage toxiciteit vertoont, maar betreft dus een andere stof dan E336. De industriefinanciering en het feit dat het een andere verbinding betreft, maken deze studie niet bruikbaar voor de beoordeling van kaliumtartraat als voedingsadditief.
Bredere context
Kaliumtartraat (E336) is goedgekeurd als voedingsadditief in de Europese Unie en wordt ook in de Verenigde Staten door de FDA als veilig beschouwd (GRAS-status). EFSA heeft de stof in 2020 opnieuw beoordeeld als onderdeel van een bredere herevaluatie van wijnsteenzuur en tartraten. De conclusie was dat er geen reden is om de toelating te herzien.
De stof wordt voornamelijk gebruikt als zuurteregelaar, rijsmiddel in bakpoeder en stabilisator. Het komt in relatief weinig productcategorieën voor en wordt in lage doseringen toegepast, waardoor cumulatieve blootstelling doorgaans beperkt is. Kaliumtartraat bevat kalium in plaats van natrium, wat het een iets gunstiger profiel geeft dan natriumhoudende additieven. Er zijn geen specifieke waarschuwingen voor kinderen of zwangere vrouwen. Wel is het verstandig dat mensen met nierfunctiestoornissen voorzichtig zijn met extra tartraat-inname, omdat de nieren verantwoordelijk zijn voor de uitscheiding ervan.
Bijwerkingen
Bij de gebruikelijke concentraties in voeding zijn geen bijwerkingen bekend. Wijnsteenzuur en tartraten worden onveranderd via de urine uitgescheiden. In hoge doseringen kan kaliumtartraat vochtafdrijvend (diuretisch) en licht laxerend werken. Mensen met nierfunctiestoornissen doen er goed aan voorzichtig te zijn, omdat de uitscheiding van tartraten via de nieren verloopt.
Financiering van het onderzoek
Van de zes gevonden studies is er één gefinancierd door de industrie, zijn er drie onafhankelijk gefinancierd en bij twee studies was de financieringsbron onbekend. De industrie-gefinancierde studie betreft een review over antimoonkaliumtartraat, uitgevoerd door een commercieel toxicologisch adviesbureau. Deze studie is niet relevant voor de beoordeling van E336 als voedingsadditief.
De meest gezaghebbende studie, de EFSA-herevaluatie uit 2020, is onafhankelijk gefinancierd. Omdat slechts twee van de zes studies daadwerkelijk over kaliumtartraat gaan en beide onafhankelijk of door EFSA zijn uitgevoerd, is er geen reden om te twijfelen aan de objectiviteit van de beschikbare bevindingen over E336. Het totale aantal relevante studies is wel beperkt, wat betekent dat de conclusies vooral leunen op de EFSA-beoordeling.
Beoordeling medische literatuur
Bij dit additief is het belangrijk om te weten dat drie van de zes gevonden studies niet over kaliumtartraat (E336) gaan, maar over antimoonkaliumtartraat. Dat is een compleet andere stof die het zware metaal antimoon bevat. De schadelijke effecten in die studies zijn dus niet van toepassing op het kaliumtartraat dat je in voeding tegenkomt.
In werkelijkheid zijn er slechts twee studies die daadwerkelijk relevant zijn voor E336: de EFSA-herevaluatie uit 2020 en een dierproef naar kaliumzouten. Beide laten geen schadelijke effecten zien. Het bewijs is dus beperkt in omvang, maar wel consistent en positief. De EFSA-beoordeling is de meest betrouwbare bron en geeft geen reden tot zorg bij normaal gebruik.
Onderzochte studies
| Studie | Type | Conclusie | Bewijskracht | Financiering |
|---|---|---|---|---|
|
EFSA et al. (2020)
Geen toxische effecten; blootstelling overschrijdt groeps-ADI niet
|
EFSA/WHO-evaluatie | Veilig | 84% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door efsa
|
|
Sabboh et al. (2007)
Kaliumtartraat vermindert mineraalverlies en heeft alkaliniserende effecten bij ratten
|
Dierstudie | Overwegend veilig | 23% | Onbekend |
|
Wang et al. (2019)
Antimoonkaliumtartraat veroorzaakt neuronale celdood via autofagie in muizen
|
Dierstudie | Schadelijk | 17% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door National Natural Science Foundation of China
|
|
Wu et al. (2018)
Antimoon uit kaliumtartraat bindt aan hemoglobine en heeft toxicologische effecten
|
Dierstudie | Schadelijk | 17% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door Chinese Center for Disease Control and Prevention, Chinese Center for Disease Control and Prevention, National Natural Science Foundation of China, National Natural Science Foundation of China, Youth Science Foundation of National Institute of Occupational Health and Poison Control
|
|
Omura et al. (2002)
Antimoonverbindingen inclusief APT niet testiculair toxisch in knaagdieren
|
Dierstudie | Veilig | 8% | Onbekend |
|
Lynch et al. (1999)
Antimoonkaliumtartraat toont lage toxiciteit; NOAEL herzien naar 50 ppm
|
Review | Overwegend veilig | 4% | Industrie |
Verantwoording
Algoritme versie: v1.7. Analyse uitgevoerd op: 8 maart 2026. Lees meer over onze methodologie.
De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Scores worden algoritmisch berekend op basis van de onderliggende studies. Elke pagina wordt met de hand gecontroleerd door de redactie. Deze informatie vervangt geen professioneel voedings- of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of diëtist. Mocht er onverhoopt een fout staan, laat het ons weten via info@ahealthylife.nl.
