E338 - Fosforzuur
De veiligheidsscore geeft aan hoe veilig dit E-nummer is op een schaal van 0 tot 100, op basis van wetenschappelijk onderzoek.
- ● 60–100: Geen bezwaar — Veilig bevonden in onderzoek
- ● 40–59: Beperk gebruik — Mogelijk risico, nader onderzoek nodig
- ● 0–39: Zo min mogelijk — Risico’s vastgesteld in onderzoek
De vergelijking laat zien hoe dit E-nummer scoort ten opzichte van alle andere E-nummers die wij beoordeeld hebben.
Dit E-nummer scoort beter dan 15% en slechter dan 85% van alle E-nummers. Hoe hoger het percentage, hoe veiliger.
De herkomst geeft aan waar dit E-nummer vandaan komt en hoe het geproduceerd wordt:
- Natuurlijk — Komt voor in de natuur en wordt daaruit gewonnen
- Halfnatuurlijk — Natuurlijke grondstof, chemisch gewonnen of gezuiverd
- Synthetisch — Volledig kunstmatig geproduceerd in een fabriek
- Mineraal — Gewonnen uit minerale bronnen (gesteente, zout)
- Gemodificeerd — Natuurlijke stof waarvan de molecuulstructuur is veranderd
- Ook bekend als
- Phosphoric acid, Ortofosforzuur, Orthofosforzuur, H3PO4
- Komt voor in
- Cola en andere cafeïnehoudende frisdranken, Smeerkaas, Worst, Condensmelk, Melkpoeder, Slagroom, Roomijs, Bewerkte kaas, Kant-en-klaarmaaltijden, Vleesproducten
- ADI
- De ADI is 40 mg/kg lichaamsgewicht per dag, vastgesteld door EFSA in 2019. Voor een volwassene van 70 kg is dat maximaal 2800 mg per dag. Let op: deze ADI geldt voor de totale inname van alle fosfaatadditieven (E338 t/m E452) samen. Omdat fosfaten in heel veel bewerkte producten zitten, kan de cumulatieve inname snel oplopen. EFSA heeft vastgesteld dat kinderen en adolescenten deze grens regelmatig overschrijden.
- EU-status
- Goedgekeurd
- Dieetinfo
- Fosforzuur is geschikt voor alle diëten: halal, kosher, vegetarisch en veganistisch. Hoewel dierlijke botten grotendeels uit fosfaten bestaan, wordt fosforzuur commercieel gewonnen uit fosfaaterts en niet uit dierlijke bronnen.
Hoge regelmatige inname is in verband gebracht met lagere botdichtheid en verstoorde calciumopname. EFSA stelt dat kinderen en adolescenten de veilige dagelijkse inname regelmatig overschrijden, onder meer door frisdrankconsumptie. Fosforzuur is corrosief voor tandglazuur. Cumulatieve blootstelling aan fosfaten uit meerdere E-nummers (E338 t/m E452) kan fors oplopen.
EFSA en JECFA beschouwen fosforzuur als veilig bij inname onder de ADI voor volwassenen. Fosfaat is een mineraal dat van nature in het lichaam voorkomt. Alle 5 onafhankelijk gefinancierde studies zijn afkomstig van erkende instanties zoals EFSA.
Fosforzuur (E338) is een synthetisch bereid voedingszuur dat je vooral kent als de stof die cola zijn kenmerkende scherpe smaak geeft. Het wordt industrieel gewonnen uit fosfaaterts en is een kleurloze vloeistof die als zuurteregelaar en antioxidant in veel producten wordt gebruikt. Denk aan cola en andere cafeïnehoudende frisdranken, smeerkaas, worst, condensmelk, melkpoeder, slagroom en roomijs. Hoewel fosforzuur van nature in kleine hoeveelheden voorkomt in groente en fruit, is de vorm die in voedingsmiddelen wordt gebruikt volledig synthetisch geproduceerd.
De belangrijkste zorg rond fosforzuur is het effect op de calciumhuishouding en botgezondheid. Fosforzuur bindt sterk aan calcium, waardoor hoge inname kan leiden tot een calciumtekort. Meerdere studies laten een verband zien tussen regelmatige consumptie van fosforzuurhoudende frisdranken en een lagere botdichtheid. Daarnaast is fosforzuur corrosief voor tandglazuur, wat bij regelmatig drinken van cola tot tanderosie kan leiden.
De EFSA heeft een ADI (aanvaardbare dagelijkse inname) vastgesteld van 40 mg per kilogram lichaamsgewicht per dag. Voor een volwassene van 70 kg komt dat neer op maximaal 2800 mg per dag. Dat klinkt als veel, maar fosfaten zitten onder verschillende E-nummers (E338 tot en met E452) in heel veel bewerkte producten. De cumulatieve blootstelling kan daardoor flink oplopen. De EFSA heeft vastgesteld dat kinderen en adolescenten deze ADI regelmatig overschrijden, vooral door frisdrankconsumptie. Beperk daarom de inname van fosforzuurhoudende frisdranken bij kinderen.
Kwetsbare groepen verdienen extra aandacht: naast kinderen en adolescenten worden ook postmenopauzale vrouwen en mensen met nierproblemen in het onderzoek specifiek als risicogroep benoemd. Voor gezonde volwassenen die niet overmatig cola drinken, lijken de risico's beperkter. Maar als je bewust met je voeding omgaat, is het goed om te weten dat fosforzuur een synthetisch additief is dat je makkelijk kunt vermijden door minder bewerkte producten en frisdranken te kiezen.
Wat zegt de wetenschap?
We vonden 8 relevante studies over fosforzuur die allemaal zijn meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 5 onafhankelijk gefinancierd en bij 3 studies was de financieringsbron onbekend.
De meest gezaghebbende studie is de EFSA-herevaluatie uit 2019, waarin het volledige spectrum van fosfaten (E338 t/m E452) opnieuw is beoordeeld. Deze evaluatie stelde een ADI vast van 40 mg/kg lichaamsgewicht per dag en concludeerde dat deze grens bij volwassenen doorgaans niet wordt overschreden. Bij kinderen en adolescenten ligt dat anders: uit de blootstellingsberekeningen bleek dat zij de ADI regelmatig overschrijden. De EFSA noemde dit expliciet als zorgpunt. Ook het gebruik van fosfaten in voedingssupplementen kan bijdragen aan overschrijding.
Twee case-controlstudies, uit 1995 en 1999, onderzochten het verband tussen fosforzuurhoudende frisdranken en calciumtekort. De studie uit 1995 vond een sterk verband tussen frisdrankconsumptie met fosforzuur en hypocalcemie bij kinderen (met een odds ratio van 5,27). De studie uit 1999 vond een vergelijkbaar verband bij postmenopauzale vrouwen. Beide studies hebben een beperkte bewijskracht, maar de richting van de bevindingen is consistent. Een review uit 2024 over koolzuurhoudende dranken en osteoporose bevestigde het verband tussen fosforzuur, cafeïne en verhoogd risico op botproblemen bij jongeren, al is het lastig om het effect van fosforzuur te isoleren van andere factoren zoals cafeïne en suiker.
Een recente review uit 2026 over fosfaatblootstelling via de voeding benadrukte dat de ADI bij kinderen wordt overschreden en dat nierpatiënten en andere kwetsbare groepen extra risico lopen. De auteurs pleiten voor betere bescherming van deze groepen. Een dierstudie bij katten toonde aan dat fosforzuur hyperfosfatemie en verhoogde FGF23-waarden veroorzaakte, wat wijst op een belasting van de fosfaathuishouding. Hoewel dieronderzoek niet direct vertaalbaar is naar mensen, past dit in het bredere beeld.
Twee EFSA-evaluaties betroffen het gebruik van fosforzuur in diervoeder. De ene (uit 2020) kon de veiligheid niet vaststellen omdat de aanvrager onvoldoende gegevens aanleverde. Dit is geen bewijs van schadelijkheid voor mensen, maar een procedureel probleem. De andere (uit 2013) concludeerde dat fosforzuur veilig is voor consumenten bij correct gebruik in diervoeder, maar waarschuwde dat de stof corrosief is bij directe blootstelling. Belangrijk om te weten: geen van de meegenomen studies was door de industrie gefinancierd, wat de onafhankelijkheid van het beschikbare bewijs versterkt.
Bredere context
Regelgeving en bredere context
Fosforzuur (E338) is goedgekeurd als voedingsadditief in de Europese Unie en wordt door zowel EFSA als JECFA als veilig beschouwd bij inname onder de ADI. De EFSA heeft in 2019 een uitgebreide herevaluatie uitgevoerd van alle fosfaatadditieven (E338 t/m E452) en daarbij een groeps-ADI van 40 mg/kg lichaamsgewicht per dag vastgesteld. Een belangrijk aandachtspunt uit die evaluatie is dat fosfaten in zeer veel bewerkte producten voorkomen onder verschillende E-nummers. De cumulatieve blootstelling kan daardoor aanzienlijk hoger uitvallen dan je op basis van één product zou verwachten.
Fosforzuur heeft geen IARC-classificatie, omdat de gezondheidsrisico's niet kanker-gerelateerd zijn maar betrekking hebben op de calciumhuishouding, botgezondheid en nierfunctie. De stof is niet verboden in enig land, maar de zorgen rond overschrijding van de ADI bij kinderen zijn wel breed erkend.
- Kinderen en adolescenten: EFSA-onderzoek toont aan dat deze groep de ADI regelmatig overschrijdt, onder meer door frisdrankconsumptie. Meerdere studies laten een verband zien tussen fosforzuurinname en verstoorde calciumhuishouding bij jongeren. Beperk de inname van fosforzuurhoudende frisdranken bij kinderen.
- Postmenopauzale vrouwen: ook bij deze groep is een verhoogd risico op calciumtekort gevonden in verband met fosforzuurhoudende dranken.
- Nierpatiënten: worden in het onderzoek als kwetsbare groep benoemd vanwege de extra belasting op de fosfaathuishouding.
Bijwerkingen
Bij hoge regelmatige inname kan fosforzuur de opname van calcium verstoren, wat kan leiden tot een calciumtekort (hypocalcemie). Dit is vooral een risico bij kinderen, adolescenten en postmenopauzale vrouwen. Daarnaast is fosforzuur corrosief voor tandglazuur, wat bij frequent drinken van cola kan bijdragen aan tanderosie.
Financiering van het onderzoek
Van de 8 meegenomen studies zijn er 5 onafhankelijk gefinancierd (waarvan 3 door EFSA zelf en 2 door universiteiten of onderzoekers zonder belangenconflicten). Bij 3 studies was de financieringsbron niet te achterhalen. Geen enkele studie was door de voedingsmiddelenindustrie gefinancierd.
Dit is een opvallend positief beeld: het ontbreken van industriefinanciering maakt de bevindingen betrouwbaarder dan bij veel andere additieven het geval is. De zorgen over calciumhuishouding en ADI-overschrijding bij kinderen komen dus uit onafhankelijke hoek, wat extra gewicht geeft aan deze waarschuwingen.
Beoordeling medische literatuur
Bij het interpreteren van het onderzoek naar fosforzuur zijn een paar nuances belangrijk. Twee van de acht studies betreffen het gebruik van fosforzuur in diervoeder, niet in menselijke voeding. Eén daarvan kon de veiligheid niet vaststellen vanwege ontbrekende gegevens van de aanvrager, wat geen bewijs van schadelijkheid is. De review over koolzuurhoudende dranken en osteoporose combineert effecten van fosforzuur met cafeïne en suiker, waardoor het lastig is om het specifieke effect van fosforzuur te isoleren.
Wat wel duidelijk naar voren komt uit meerdere onafhankelijke bronnen, is dat de cumulatieve blootstelling aan fosfaten (niet alleen E338, maar ook E339, E452) bij kinderen en adolescenten regelmatig boven de veilige grens uitkomt. De risico's voor gezonde volwassenen bij normale consumptie lijken beperkt, maar voor kwetsbare groepen zoals kinderen, postmenopauzale vrouwen en nierpatiënten is voorzichtigheid op zijn plaats.
Onderzochte studies
| Studie | Type | Conclusie | Bewijskracht | Financiering |
|---|---|---|---|---|
|
Younes et al. (2019)
ADI overschreden bij kinderen en adolescenten; veilig bij volwassenen
|
EFSA/WHO-evaluatie | Gemengd | 86% |
Onafhankelijk
EFSA (European Food Safety Authority) evaluatie, uitgevoerd door het Panel on Food Additives and Flavourings (FAF) — een onafhankelijk EU-wetenschappelijk orgaan.
|
|
Bampidis et al. (2020)
EFSA kon veiligheid fosforzuur-additief niet vaststellen wegens ontbrekende data
|
EFSA/WHO-evaluatie | Schadelijk | 84% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door efsa
|
|
2013
Veilig voor consumenten bij correct gebruik; corrosief bij directe blootstelling
|
EFSA/WHO-evaluatie | Overwegend veilig | 70% |
Onafhankelijk
EFSA (European Food Safety Authority) FEEDAP Panel — onafhankelijk Europees voedselveiligheidsorgaan
|
|
Steffen, C., Dobenecker, B. (2023)
Fosforzuur veroorzaakt hyperfosfatemie en verhoogd FGF23 bij gezonde katten
|
Dierstudie | Schadelijk | 42% | Onbekend |
|
Mazariegos-Ramos et al. (1995)
Fosforzuur in frisdrank sterk geassocieerd met hypocalcemie bij kinderen (OR=5.27)
|
Case-control | Schadelijk | 27% | Onbekend |
|
Fernando et al. (1999)
Fosforzuur in frisdrank verhoogt risico op hypocalcemie bij postmenopauzale vrouwen
|
Case-control | Schadelijk | 26% | Onbekend |
|
Lampen et al. (2026)
ADI overschreden bij kinderen; risico voor nierpatiënten en kwetsbare groepen
|
Review | Schadelijk | 22% |
Onafhankelijk
Auteur werkzaam bij University of Münster (Germany)
|
|
Khalid, Nauman (2024)
Fosforzuur en cafeïne verhogen botziekte-risico bij jongeren significant
|
Review | Schadelijk | 11% |
Onafhankelijk
Declaration of conflicting interestsThe author declared no potential conflicts of interest with resp
|
Verantwoording
Algoritme versie: v1.7. Analyse uitgevoerd op: 8 maart 2026. Lees meer over onze methodologie.
De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Scores worden algoritmisch berekend op basis van de onderliggende studies. Elke pagina wordt met de hand gecontroleerd door de redactie. Deze informatie vervangt geen professioneel voedings- of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of diëtist. Mocht er onverhoopt een fout staan, laat het ons weten via info@ahealthylife.nl.
