E339c - Trinatriumfosfaat
Er is nog onvoldoende wetenschappelijk onderzoek beschikbaar om een betrouwbare veiligheidsscore te berekenen voor dit E-nummer.
Er is nog onvoldoende wetenschappelijk onderzoek beschikbaar om dit E-nummer betrouwbaar te vergelijken met andere E-nummers.
De herkomst geeft aan waar dit E-nummer vandaan komt en hoe het geproduceerd wordt:
- Natuurlijk — Komt voor in de natuur en wordt daaruit gewonnen
- Halfnatuurlijk — Natuurlijke grondstof, chemisch gewonnen of gezuiverd
- Synthetisch — Volledig kunstmatig geproduceerd in een fabriek
- Mineraal — Gewonnen uit minerale bronnen (gesteente, zout)
- Gemodificeerd — Natuurlijke stof waarvan de molecuulstructuur is veranderd
- Ook bekend als
- Trisodium phosphate, TSP, Trinatriumfosfaat, Natriumfosfaat tribasisch, Trisodium orthophosphate, E339(iii)
- Komt voor in
- Smeltkaas, Vleesbereidingen, Ontbijtgranen, Poedervormige levensmiddelen, Desserts, Bakkerijproducten, Sauzen
- ADI
- De EFSA groeps-ADI voor fosfaatadditieven is 40 mg fosfaat per kg lichaamsgewicht per dag. Voor een volwassene van 70 kg betekent dat maximaal 2800 mg fosfaat per dag uit alle fosfaatadditieven samen. Omdat fosfaten in heel veel bewerkte producten zitten, kan deze grens sneller bereikt worden dan je denkt. EFSA heeft aangegeven dat bij sommige groepen, waaronder kinderen, de ADI overschreden kan worden.
- EU-status
- Goedgekeurd
- Dieetinfo
- Geschikt voor vegetariërs en veganisten (synthetische oorsprong, geen dierlijke grondstoffen). Over het algemeen beschouwd als halal en kosher.
Er is zeer weinig onderzoek beschikbaar specifiek over trinatriumfosfaat als voedingsadditief. Bij dierproeven werden nierschade en biochemische afwijkingen waargenomen bij hoge doses. Het middel heeft een sterk basische werking, wat het ongeschikt maakt voor directe consumptie in pure vorm. Trinatriumfosfaat wordt ook als industrieel schoonmaakmiddel gebruikt, wat vragen oproept over de wenselijkheid in voeding.
Bij lage doses werden in dieronderzoek geen schadelijke effecten waargenomen. Het additief is goedgekeurd binnen de EU en wordt door EFSA beoordeeld als onderdeel van de bredere groep fosfaatadditieven.
Trinatriumfosfaat (E339c) is een synthetisch geproduceerd natriumzout van fosforzuur. Het heeft een sterk basische (alkalische) werking en wordt in de voedingsindustrie gebruikt als emulgator, zuurteregelaar en stabilisator. Buiten de voedingsindustrie is het ook bekend als schoonmaakmiddel, wat meteen iets zegt over de krachtige chemische eigenschappen van deze stof. Je kunt het tegenkomen in producten zoals smeltkaas, vleesbereidingen, poedervormige levensmiddelen en sommige ontbijtgranen.
Trinatriumfosfaat wordt industrieel gemaakt door fosforzuur te neutraliseren met natriumhydroxide. Het is dus volledig synthetisch en komt niet van nature voor in voedingsmiddelen. Als je het op een etiket ziet staan, gaat het om een bewust toegevoegd hulpmiddel, niet om een stof die van nature in het product aanwezig is.
Over de veiligheid is opvallend weinig specifiek onderzoek beschikbaar. EFSA heeft fosfaatadditieven als groep beoordeeld en een gezamenlijke ADI (aanvaardbare dagelijkse inname) vastgesteld van 40 mg fosfaat per kg lichaamsgewicht per dag. Dat klinkt ruim, maar fosfaten zitten in heel veel bewerkte producten. De totale blootstelling kan daardoor snel oplopen, vooral bij mensen die veel bewerkte voeding eten. Voor mensen met nierproblemen is extra voorzichtigheid geboden, omdat de nieren fosfaat moeten verwerken en een overschot bij hen tot problemen kan leiden.
Gezien het beperkte aantal studies specifiek over trinatriumfosfaat en het feit dat het ook als industrieel schoonmaakmiddel wordt ingezet, is het begrijpelijk als je liever producten kiest zonder dit additief. Er zijn vaak natuurlijke alternatieven beschikbaar, zeker bij producten als kaas en vlees.
Wat zegt de wetenschap?
We vonden 2 relevante studies over trinatriumfosfaat als voedingsadditief. Na beoordeling is 1 studie meegenomen in onze analyse. Daarvan is er één onafhankelijk gefinancierd.
Het beschikbare onderzoek is dus zeer beperkt. De enige meegenomen studie is een dierproef uit 2011, uitgevoerd door Seo en collega's en gepubliceerd in Environmental Health and Toxicology. In dit onderzoek werd gekeken naar zowel acute toxiciteit (eenmalige blootstelling via mond en huid) als herhaalde blootstelling gedurende 90 dagen. Bij lage doses werden geen schadelijke effecten gevonden. Bij hoge doses traden wel nierschade en biochemische afwijkingen op bij de proefdieren. De onderzoekers verklaarden geen belangenconflicten te hebben, wat de onafhankelijkheid van deze studie ondersteunt.
EFSA heeft in 2019 een herbeoordeling uitgevoerd van fosfaatadditieven als groep, waaronder E339c. Daarbij is een groeps-ADI vastgesteld van 40 mg fosfaat per kg lichaamsgewicht per dag. EFSA merkte daarbij op dat de blootstelling aan fosfaten uit bewerkte voeding bij sommige bevolkingsgroepen, waaronder kinderen, de ADI kan overschrijden. Dit is een belangrijk punt, omdat fosfaten in tientallen E-nummers voorkomen en de cumulatieve inname daardoor lastig te overzien is.
Het is opvallend dat er zo weinig specifiek onderzoek bestaat naar trinatriumfosfaat als voedingsadditief. De meeste beschikbare kennis komt voort uit onderzoek naar fosfaten in het algemeen. Dat maakt het lastig om met zekerheid uitspraken te doen over de specifieke risico's van E339c. Wat we wel weten is dat een te hoge fosfaatinname in verband wordt gebracht met nadelige effecten op de nieren en het hart- en vaatstelsel, vooral bij mensen die al kwetsbaar zijn.
Bredere context
Trinatriumfosfaat is binnen de EU goedgekeurd als voedingsadditief onder E-nummer E339c. Het valt onder de bredere groep fosfaatadditieven (E338-E343 en E450-E452), die door EFSA gezamenlijk zijn beoordeeld. In 2019 heeft EFSA de groeps-ADI vastgesteld op 40 mg fosfaat per kg lichaamsgewicht per dag en daarbij zorgen geuit over mogelijke overschrijding bij bepaalde groepen, met name kinderen en jongeren die veel bewerkte voeding consumeren.
Fosfaatadditieven zijn in de meeste landen toegestaan, maar er is groeiende aandacht voor de cumulatieve blootstelling. Omdat fosfaten in zeer veel bewerkte producten worden gebruikt (van frisdrank tot vleeswaren tot bakkerijproducten), kan de totale dagelijkse inname ongemerkt hoog oplopen. Voor mensen met nierproblemen adviseren artsen en diëtisten vaak om fosfaatrijke voeding en producten met fosfaatadditieven te beperken.
- Goedgekeurd in de EU, VS en de meeste andere landen
- EFSA groeps-ADI: 40 mg fosfaat/kg lichaamsgewicht/dag
- EFSA waarschuwt dat de ADI bij sommige groepen overschreden kan worden
- Extra voorzichtigheid geboden voor mensen met nierproblemen
Bijwerkingen
Bij hoge doses zijn in dieronderzoek nierschade en biochemische afwijkingen waargenomen. Bij normale voedingshoeveelheden zijn geen directe bijwerkingen beschreven, maar een te hoge totale fosfaatinname (uit alle bronnen samen) kan op langere termijn nadelig zijn voor de nieren en het hart- en vaatstelsel, vooral bij mensen die al kwetsbaar zijn.
Financiering van het onderzoek
Van de meegenomen studie is er één onafhankelijk gefinancierd. De onderzoekers verklaarden geen belangenconflicten. Dat is positief, maar het gaat om slechts één studie. Er is geen door de industrie gefinancierd onderzoek meegenomen in deze analyse.
Het zeer kleine aantal beschikbare studies maakt het lastig om sterke conclusies te trekken. Meer onafhankelijk onderzoek, specifiek gericht op trinatriumfosfaat als voedingsadditief, zou welkom zijn om een beter beeld te krijgen van de veiligheid bij langdurig gebruik in gangbare hoeveelheden.
Beoordeling medische literatuur
Het onderzoek naar trinatriumfosfaat als voedingsadditief is zeer beperkt. Er is slechts één studie meegenomen in deze analyse, en dat is een dierproef. Onderzoek bij mensen ontbreekt grotendeels. De veiligheidsbeoordeling door EFSA is gebaseerd op fosfaatadditieven als groep, niet specifiek op E339c. Dat betekent dat we eigenlijk niet goed weten of trinatriumfosfaat zich anders gedraagt dan andere fosfaatadditieven. Daarnaast is het goed om te weten dat EFSA zelf heeft aangegeven dat de totale blootstelling aan fosfaten bij sommige bevolkingsgroepen te hoog kan zijn. Als je je fosfaatinname wilt beperken, is het verstandig om bewust te letten op E-nummers in de reeks E338-E452.
Onderzochte studies
| Studie | Type | Conclusie | Bewijskracht | Financiering |
|---|---|---|---|---|
|
Seo et al. (2011)
Veilig bij lage dosis; nierschade en biochemische afwijkingen bij hoge dosis
|
Dierstudie | Overwegend veilig | 0% |
Onafhankelijk
The authors have no conflict of interest to declare on this study.
|
Verantwoording
Algoritme versie: v1.7. Analyse uitgevoerd op: 8 maart 2026. Lees meer over onze methodologie.
De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Scores worden algoritmisch berekend op basis van de onderliggende studies. Elke pagina wordt met de hand gecontroleerd door de redactie. Deze informatie vervangt geen professioneel voedings- of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of diëtist. Mocht er onverhoopt een fout staan, laat het ons weten via info@ahealthylife.nl.
