E407 - Carrageen

Wat zegt de wetenschap?

We vonden 31 relevante studies over carrageen als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 29 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 3 industrie-gefinancierd, 2 mogelijk industrie-gefinancierd, zijn er 18 onafhankelijk gefinancierd en bij 6 studies was de financieringsbron onbekend.

De studie met de hoogste bewijskracht in onze analyse is een grote cohortstudie uit het Franse NutriNet-Santé-onderzoek, met meer dan 100.000 deelnemers. Deze studie rapporteert dat een hogere inname van carrageen geassocieerd is met een 28-32% verhoogd risico op borstkanker. Het gaat hier om een observationele studie, wat betekent dat er een verband is gevonden maar geen oorzakelijk bewijs. Toch is de omvang en opzet van dit onderzoek opvallend sterk. Daarnaast tonen meerdere onafhankelijke dierstudies aan dat carrageen darmontsteking kan veroorzaken, lever- en nierschade kan geven en de glucosetolerantie kan verstoren. Twee studies richtten zich specifiek op blootstelling bij jonge muizen en vonden effecten op het immuunsysteem, oxidatieve stress en het darmmicrobioom die doorwerkten tot op latere leeftijd.

Een belangrijk punt van discussie is het verschil tussen voedingsgraad carrageen en gedegradeerd carrageen (ook wel poligeenan genoemd). Poligeenan is een afbraakproduct dat als schadelijker wordt beschouwd en niet als voedingsadditief mag worden gebruikt. In sommige dierstudies is niet altijd helder welk type carrageen precies is gebruikt, wat de interpretatie bemoeilijkt. Een recente studie uit 2025 toont aan dat darmbacteriën voedingsgraad lambda-carrageen kunnen afbreken tot kleinere, pro-inflammatoire fragmenten. Dit suggereert dat het onderscheid tussen voedingsgraad en gedegradeerd carrageen in de praktijk minder scherp is dan vaak wordt aangenomen.

De EFSA heeft carrageen in 2018 opnieuw beoordeeld en concludeerde dat er geen bewijs is voor kankerverwekkende of genotoxische effecten bij de huidige gebruiksniveaus. Tegelijkertijd verklaarde de EFSA de ADI van 75 mg/kg lichaamsgewicht per dag als tijdelijk, omdat er onzekerheden bleven bestaan. Dit is een ongebruikelijke stap die aangeeft dat de EFSA zelf niet volledig overtuigd is van de veiligheid op lange termijn. Het IARC (het kankeronderzoeksagentschap van de WHO) classificeert carrageen in groep 3, wat betekent dat het niet classificeerbaar is als kankerverwekkend voor mensen op basis van de beschikbare gegevens.

Opvallend is dat de studies die carrageen als veilig beoordelen grotendeels afkomstig zijn van onderzoekers met banden met de industrie. Een industrie-gefinancierde review concludeert bijvoorbeeld dat carrageen tot 5% in het dieet geen toxiciteit veroorzaakt, terwijl meerdere onafhankelijke dierstudies bij lagere doses al schade aan lever, nieren, darmen en schildklier rapporteren. Een andere industrie-gefinancierde studie rapporteert een NOAEL (geen-effect-niveau) van ongeveer 3400 mg/kg/dag, wat extreem hoog is vergeleken met de EFSA ADI van 75 mg/kg/dag. Dit enorme verschil roept vragen op over de gevoeligheid van de gebruikte meetmethoden. Het is daarom verstandig om de geruststellende conclusies van industrie-gefinancierd onderzoek met een kritische blik te bekijken.

Bredere context

Regulering en bredere context

Carrageen (E407) is goedgekeurd als voedingsadditief in de Europese Unie en wordt door zowel de EFSA als de FDA als veilig beschouwd bij de huidige gebruiksniveaus. De EFSA heeft in 2018 een herbeoordeling uitgevoerd en een tijdelijke ADI van 75 mg/kg lichaamsgewicht per dag vastgesteld. Het feit dat deze ADI als tijdelijk is aangemerkt, is een belangrijk signaal: de EFSA geeft hiermee aan dat er nog onzekerheden bestaan en dat aanvullend onderzoek nodig is voordat een definitieve beoordeling kan worden gegeven.

Het IARC classificeert carrageen in groep 3, wat betekent dat er onvoldoende bewijs is om het als kankerverwekkend voor mensen te classificeren. Dit is geen vrijbrief, maar geeft aan dat de beschikbare gegevens geen eenduidige conclusie toelaten. Gedegradeerd carrageen (poligeenan) wordt door het IARC wel als mogelijk kankerverwekkend beschouwd (groep 2B) en mag niet als voedingsadditief worden gebruikt.

Carrageen wordt breed ingezet in de voedingsindustrie. Je vindt het in zuivelproducten (vla, chocolademelk, roomijs), plantaardige melkalternatieven, vleeswaren, sauzen en kant-en-klaarmaaltijden. Doordat het in zoveel productcategorieën voorkomt, kan de cumulatieve dagelijkse blootstelling aanzienlijk oplopen, vooral bij mensen die regelmatig bewerkte voedingsmiddelen consumeren. Het is daarom verstandig om etiketten te lezen als je je inname bewust wilt beperken.

• Twee onafhankelijke dierstudies tonen aan dat blootstelling aan carrageen op jonge leeftijd kan leiden tot verstoorde immuunfunctie, verhoogde oxidatieve stress, een veranderd darmmicrobioom en versnelde veroudering. Ouders wordt aangeraden producten met carrageen (E407) bij jonge kinderen zoveel mogelijk te beperken.
• De tijdelijke status van de ADI is ongebruikelijk en wijst erop dat de EFSA verdere gegevens nodig acht om de veiligheid definitief te bevestigen.
• Het onderscheid tussen voedingsgraad carrageen en gedegradeerd carrageen (poligeenan) is een terugkerend discussiepunt. Recent onderzoek suggereert dat darmbacteriën voedingsgraad carrageen kunnen afbreken tot kleinere, potentieel schadelijke fragmenten.

Bijwerkingen

Bij normale consumptieniveaus kunnen winderigheid en een opgeblazen gevoel optreden, vergelijkbaar met andere niet-verteerbare voedingsvezels. Meerdere dierstudies rapporteren bij hogere doses darmontsteking, levernecrose, nierschade, verstoorde glucosetolerantie en oxidatieve schildklierschade. Bij jonge proefdieren zijn effecten op het immuunsysteem en het darmmicrobioom waargenomen die doorwerkten tot op latere leeftijd.

Financiering van het onderzoek

Onderzochte studies