E459 - Beta cyclodextrine
De veiligheidsscore geeft aan hoe veilig dit E-nummer is op een schaal van 0 tot 100, op basis van wetenschappelijk onderzoek.
- ● 60–100: Geen bezwaar — Veilig bevonden in onderzoek
- ● 40–59: Beperk gebruik — Mogelijk risico, nader onderzoek nodig
- ● 0–39: Zo min mogelijk — Risico’s vastgesteld in onderzoek
De vergelijking laat zien hoe dit E-nummer scoort ten opzichte van alle andere E-nummers die wij beoordeeld hebben.
Dit E-nummer scoort beter dan 36% en slechter dan 64% van alle E-nummers. Hoe hoger het percentage, hoe veiliger.
De herkomst geeft aan waar dit E-nummer vandaan komt en hoe het geproduceerd wordt:
- Natuurlijk — Komt voor in de natuur en wordt daaruit gewonnen
- Halfnatuurlijk — Natuurlijke grondstof, chemisch gewonnen of gezuiverd
- Synthetisch — Volledig kunstmatig geproduceerd in een fabriek
- Mineraal — Gewonnen uit minerale bronnen (gesteente, zout)
- Gemodificeerd — Natuurlijke stof waarvan de molecuulstructuur is veranderd
- Ook bekend als
- Bètacyclodextrine, Beta-cyclodextrine, β-cyclodextrine, BCD, Betadex, Kleptose
- Komt voor in
- Kauwgom, Voedingssupplementen, Tabletten en dragees, Snacks met ingekapselde aroma's, Bewerkte voedingsmiddelen met aroma-encapsulatie
- ADI
- De ADI is 5 mg/kg lichaamsgewicht per dag, vastgesteld door de EFSA. Voor een volwassene van 70 kg betekent dat een maximum van 350 mg per dag. De EFSA heeft in 2016 vastgesteld dat deze grens bij bijna alle bevolkingsgroepen al wordt overschreden bij regulier gebruik. Kinderen lopen extra risico omdat zij per kilogram lichaamsgewicht relatief meer binnenkrijgen.
- EU-status
- Goedgekeurd
- Dieetinfo
- Beta-cyclodextrine wordt gemaakt uit plantaardig zetmeel en is daarmee geschikt voor vegetarische en veganistische diëten. Over het algemeen wordt het als halal en kosher beschouwd, maar controleer bij twijfel het specifieke certificaat op de verpakking.
De EFSA concludeert dat de veilige dagelijkse inname (ADI van 5 mg/kg) bij bijna alle bevolkingsgroepen wordt overschreden. Kinderen lopen extra risico door een hogere inname per kilogram lichaamsgewicht. Een dierstudie toonde verhoogde leverwaarden na 90 dagen. Bij langdurig hoge inname zijn er aanwijzingen voor indirecte schadelijke effecten door verhoogde absorptie van voedselcontaminanten.
Beta-cyclodextrine is afgeleid van een natuurlijke bron (zetmeel) en wordt door de EU als voedingsadditief goedgekeurd. Bij normale doseringen zijn in sommige dierstudies geen directe toxische effecten gevonden. HP-beta-cyclodextrine werd in een review als goed verdragen beoordeeld bij mensen, met alleen diarree als mogelijke bijwerking.
Beta-cyclodextrine (E459) is een ringvormig suikermolecuul dat wordt gemaakt uit zetmeel met behulp van bacteriën en enzymen. Het heeft de bijzondere eigenschap dat het geuren, smaken en andere stoffen kan inkapselen. Daardoor wordt het vooral gebruikt als draagstof, vulstof en antiklontermiddel in voedingsmiddelen. Je vindt het terug in tabletten, dragees, kauwgom, voedingssupplementen en producten met ingekapselde aroma's. Hoewel het van een natuurlijke grondstof (zetmeel) wordt gemaakt, is het productieproces zelf behoorlijk technisch.
Wat betreft veiligheid is het beeld niet eenduidig. De EFSA heeft in 2016 een uitgebreide herbeoordeling gedaan en een ADI (aanvaardbare dagelijkse inname) vastgesteld van 5 mg per kilogram lichaamsgewicht per dag. Dat klinkt misschien geruststellend, maar de EFSA concludeerde tegelijkertijd dat deze ADI bij bijna alle bevolkingsgroepen wordt overschreden in het meest realistische blootstellingsscenario. Dat is een opvallend signaal: het betekent dat veel mensen meer binnenkrijgen dan wat als veilig wordt beschouwd.
Vooral voor kinderen is voorzichtigheid geboden. Zij krijgen per kilogram lichaamsgewicht relatief meer binnen dan volwassenen. Uit een laboratoriumstudie naar het gebruik van cyclodextrine-varianten bij kinderen bleek bovendien dat bepaalde vormen dosis-afhankelijke celtoxiciteit kunnen veroorzaken. Daarnaast zijn er in dierstudies aanwijzingen gevonden voor verhoogde leverwaarden en mogelijke indirecte schadelijke effecten bij langdurig hoge inname. Als je bewust met voeding omgaat, is het verstandig om de totale inname uit verschillende bronnen in de gaten te houden, zeker bij kinderen.
Wat zegt de wetenschap?
We vonden 8 relevante studies over beta cyclodextrine als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 6 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan is er één onafhankelijk gefinancierd en bij 5 studies was de financieringsbron onbekend.
De belangrijkste studie is de EFSA-herbeoordeling uit 2016, die als enige onafhankelijk gefinancierd is (door de Europese Commissie) en de hoogste bewijskracht heeft. Deze evaluatie stelde een ADI vast van 5 mg/kg lichaamsgewicht per dag, maar concludeerde dat deze grens bij bijna alle bevolkingsgroepen wordt overschreden in het meest relevante blootstellingsscenario. Dat is een serieus veiligheidssignaal. Opvallend is dat de overige studies, waarvan de financiering onbekend is, over het algemeen positiever oordelen over de veiligheid. Een subchronische rattenstudie uit 1991 vond geen toxicologische effecten bij alle geteste doseringen en een review uit 2005 concludeerde dat HP-beta-cyclodextrine goed verdragen wordt bij mensen, met alleen diarree als bijwerking.
Daar staan minder geruststellende bevindingen tegenover. Een dierstudie uit 2010 liet zien dat HP-beta-cyclodextrine na 90 dagen verhoogde levertransaminasen (leverwaarden) veroorzaakte bij knaagdieren. Dat staat in directe tegenstelling tot de eerdere rattenstudie die geen effecten vond. Een andere dierstudie uit 1994 waarschuwde dat chronisch hoge doses HPBCD indirect schadelijk kunnen zijn doordat ze de absorptie van voedselcontaminanten verhogen. Dit indirecte risico wordt in de positievere review niet meegewogen. Een in-vitro studie naar pediatrisch gebruik toonde aan dat sommige cyclodextrine-varianten dosis-afhankelijke cytotoxiciteit vertonen, al bleken HP-bCD en SBE-bCD in die studie wel veilig.
De tegenstrijdigheden in het onderzoek zijn opvallend. De studies die een overwegend veilig beeld schetsen hebben geen bekende onafhankelijke financiering, terwijl de enige onafhankelijke studie (de EFSA-evaluatie) juist het meest kritisch is. Dit patroon kan wijzen op een mogelijke financieringsbias, al is dat niet met zekerheid vast te stellen zolang de financiering van de meeste studies onbekend blijft. Het totale aantal studies is beperkt en meer onafhankelijk onderzoek is nodig om een definitief oordeel te kunnen vellen.
Bredere context
Beta-cyclodextrine (E459) is goedgekeurd als voedingsadditief in de Europese Unie en wordt voornamelijk gebruikt als drager- en stabilisatiemiddel in voedingssupplementen, aroma-encapsulatie en bepaalde bewerkte voedingsmiddelen zoals kauwgom, snacks en tabletten. Er is geen IARC-classificatie voor deze stof.
Belangrijk om te weten is dat de EFSA in 2016 concludeerde dat de ADI van 5 mg/kg lichaamsgewicht per dag wordt overschreden bij bijna alle bevolkingsgroepen. Doordat beta-cyclodextrine in diverse productcategorieën wordt toegepast, kan de cumulatieve dagelijkse blootstelling snel oplopen. Dit geldt in het bijzonder voor kinderen, die per kilogram lichaamsgewicht relatief meer binnenkrijgen. Een in-vitro studie naar pediatrisch gebruik toonde bovendien dat bepaalde cyclodextrine-derivaten dosis-afhankelijke cytotoxiciteit kunnen veroorzaken. Ouders doen er goed aan om bij producten met E459 extra alert te zijn.
- ADI: 5 mg/kg lichaamsgewicht per dag (EFSA), maar deze wordt bij regulier gebruik al overschreden
- Geen IARC-classificatie beschikbaar
- Kinderen vormen een bijzondere risicogroep door hogere relatieve blootstelling
- Het bewijs is beperkt: slechts 6 studies meegenomen, waarvan 1 onafhankelijk gefinancierd
Bijwerkingen
Bij normale inname is diarree de meest gerapporteerde bijwerking bij mensen. In dierstudies zijn verhoogde leverwaarden (levertransaminasen) waargenomen na 90 dagen blootstelling aan HP-beta-cyclodextrine. Bij chronisch hoge doses zijn er aanwijzingen dat cyclodextrines de absorptie van ongewenste voedselcontaminanten kunnen verhogen, wat indirect schadelijk kan zijn.
Financiering van het onderzoek
Van de 6 meegenomen studies is er slechts één onafhankelijk gefinancierd: de EFSA-herbeoordeling uit 2016, betaald door de Europese Commissie. Bij de overige 5 studies is de financieringsbron onbekend. Er zijn geen studies gevonden die expliciet door de industrie zijn gefinancierd, maar het ontbreken van financieringsinformatie maakt het lastig om mogelijke belangenverstrengeling uit te sluiten.
Opvallend is dat de enige onafhankelijke studie het meest kritisch oordeelt en de ADI-overschrijding als probleem signaleert, terwijl de studies met onbekende financiering overwegend positief of neutraal zijn over de veiligheid. Dit patroon is niet ongebruikelijk bij voedingsadditieven en onderstreept het belang van meer transparant gefinancierd onderzoek. Met slechts één onafhankelijke studie is de bewijsbasis smal en moeten de positieve conclusies uit de andere studies met enige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd.
Beoordeling medische literatuur
Het onderzoek naar beta-cyclodextrine laat een aantal tegenstrijdigheden zien die belangrijk zijn om te weten. Een oudere rattenstudie concludeerde dat de stof geen toxicologische effecten heeft, maar een latere dierstudie vond juist verhoogde leverwaarden na dezelfde blootstellingsduur. De enige onafhankelijk gefinancierde studie, de EFSA-herbeoordeling, is het meest kritisch en stelt vast dat de veilige dagelijkse inname bij bijna iedereen wordt overschreden. De studies die positiever oordelen hebben geen bekende onafhankelijke financiering, wat vragen oproept over mogelijke financieringsbias. Met slechts 6 meegenomen studies en beperkt onafhankelijk bewijs is het totaalbeeld nog onvolledig.
Onderzochte studies
| Studie | Type | Conclusie | Bewijskracht | Financiering |
|---|---|---|---|---|
|
2016
ADI overschreden bij bijna alle bevolkingsgroepen in meest relevante scenario
|
EFSA/WHO-evaluatie | Gemengd | 80% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door european commission
|
|
Thackaberry et al. (2010)
HP-beta-cyclodextrine verhoogt levertransaminasen bij knaagdieren na 90 dagen
|
Dierstudie | Schadelijk | 31% | Onbekend |
|
Gerloczy et al. (1994)
Chronisch hoge doses HPBCD mogelijk schadelijk via verhoogde absorptie voedselcontaminanten
|
Dierstudie | Gemengd | 23% | Onbekend |
|
Olivier et al. (1991)
90-daagse rattenstudie: geen toxicologische effecten bij alle doseringen
|
Dierstudie | Veilig | 22% | Onbekend |
|
Tötterman et al. (1997)
HP-bCD en SBE-bCD veilig; DM-bCD toont dosis-afhankelijke cytotoxiciteit in vitro
|
In vitro | Gemengd | 16% | Onbekend |
|
Gould, S., Scott, R. C. (2005)
HP-beta-CD goed verdragen bij mensen; diarree als enige bijwerking
|
Review | Overwegend veilig | 10% | Onbekend |
Verantwoording
Algoritme versie: v1.7. Analyse uitgevoerd op: 8 maart 2026. Lees meer over onze methodologie.
De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Scores worden algoritmisch berekend op basis van de onderliggende studies. Elke pagina wordt met de hand gecontroleerd door de redactie. Deze informatie vervangt geen professioneel voedings- of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of diëtist. Mocht er onverhoopt een fout staan, laat het ons weten via info@ahealthylife.nl.
