E480 - Dioctylnatriumsulfosuccinaat

Wat zegt de wetenschap?

We vonden 7 relevante studies over dioctylnatriumsulfosuccinaat die allemaal zijn meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 2 onafhankelijk gefinancierd en bij 5 studies was de financieringsbron onbekend.

De twee menselijke studies geven de meest directe informatie over wat deze stof doet in het lichaam. Een klinische trial uit 1981 (Bretagne et al.) toonde aan dat DSS significant cel- en DNA-verlies veroorzaakt in het jejunum (het middelste deel van de dunne darm), met een statistisch zeer sterke bewijskracht (p<0,001). Een tweede klinische trial uit 1985 (Moriarty et al.), onafhankelijk gefinancierd, bevestigde dat DSS de secretie van water en zouten in het menselijk jejunum verstoort. Deze twee studies samen vormen een duidelijk signaal dat de stof de darmwand aantast bij directe blootstelling.

Bijzonder verontrustend is een onafhankelijke dierstudie uit 2019 (Temkin et al., gepubliceerd in Scientific Reports). Deze studie onderzocht de effecten van DOSS-blootstelling tijdens de zwangerschap bij muizen en vond dat mannelijke nakomelingen verhoogd lichaamsgewicht, ontsteking, metabole stoornissen en verstoorde vetstofwisseling ontwikkelden. Dit is de studie met de hoogste bewijskracht in deze analyse en wijst op mogelijke ontwikkelingseffecten die pas later in het leven zichtbaar worden.

Daar tegenover staan enkele oudere dierstudies. Een chronische toxiciteitsstudie bij honden uit 1977 vond geen toxische effecten, maar de bewijskracht van deze studie is laag en diersoort-verschillen maken het lastig om dit direct naar mensen te vertalen. Een reproductiestudie bij ratten over drie generaties (MacKenzie et al., 1990) concludeerde dat er geen ernstige voortplantingsschade optrad, maar rapporteerde wel verlaagd lichaamsgewicht bij pups bij midden- en hoge doses. Dat is een relevant toxicologisch signaal dat de conclusie "overwegend veilig" discutabel maakt. Een studie naar darmkanker bij ratten (Karlin et al., 1980) vond geen verhoogd kankerrisico en zelfs een vermindering van het aantal tumoren, al was de bewijskracht beperkt.

Tot slot is er een cosmetica-review die de stof als veilig beoordeelde voor gebruik op de huid, maar tegelijkertijd waarschuwde voor cumulatieve irritatie bij langdurig contact. Deze review betreft dermale blootstelling en is daardoor maar beperkt relevant voor de beoordeling als voedingsadditief. Al met al is het wetenschappelijke beeld gemengd, maar de menselijke studies en de prenatale blootstellingsstudie geven duidelijke aanwijzingen voor schadelijke effecten die zwaarder wegen dan de geruststellende oudere dierproeven.

Bredere context

Regelgeving en status

Dioctylnatriumsulfosuccinaat (E480) is in de EU niet meer toegelaten als voedingsadditief conform verordening 1333/2008. Dit betekent dat het niet mag worden toegevoegd aan levensmiddelen die in de EU worden verkocht. De stof wordt nog wel gebruikt als farmaceutisch hulpmiddel, met name als laxeermiddel onder de naam docusaat-natrium. In sommige landen buiten de EU kan de stof nog wel in voedingsmiddelen voorkomen.

Er is geen IARC-classificatie bekend voor deze stof. De ADI werd eerder vastgesteld op 0,25 mg/kg lichaamsgewicht per dag, wat een zeer lage waarde is en wijst op een beperkte veiligheidsmarge.

• In de EU niet meer toegelaten als voedingsadditief
• Nog wel in gebruik als laxeermiddel (docusaat-natrium) in farmaceutische producten
• Kan voorkomen in geïmporteerde producten van buiten de EU
• Voorzichtigheid geboden voor zwangere vrouwen en jonge kinderen vanwege aanwijzingen voor ontwikkelingseffecten bij nakomelingen

Bijwerkingen

De stof heeft een sterk laxerende werking. Menselijke studies tonen aan dat het cel- en DNA-verlies in de dunne darm veroorzaakt en de water- en zouthuishouding verstoort. Bij langdurig huidcontact (cosmetisch gebruik) kan cumulatieve irritatie optreden.

Financiering van het onderzoek

Onderzochte studies