E483 - Stearyltartraat
De veiligheidsscore geeft aan hoe veilig dit E-nummer is op een schaal van 0 tot 100, op basis van wetenschappelijk onderzoek.
- ● 60–100: Geen bezwaar — Veilig bevonden in onderzoek
- ● 40–59: Beperk gebruik — Mogelijk risico, nader onderzoek nodig
- ● 0–39: Zo min mogelijk — Risico’s vastgesteld in onderzoek
De vergelijking laat zien hoe dit E-nummer scoort ten opzichte van alle andere E-nummers die wij beoordeeld hebben.
Dit E-nummer scoort beter dan 1% en slechter dan 99% van alle E-nummers. Hoe hoger het percentage, hoe veiliger.
De herkomst geeft aan waar dit E-nummer vandaan komt en hoe het geproduceerd wordt:
- Natuurlijk — Komt voor in de natuur en wordt daaruit gewonnen
- Halfnatuurlijk — Natuurlijke grondstof, chemisch gewonnen of gezuiverd
- Synthetisch — Volledig kunstmatig geproduceerd in een fabriek
- Mineraal — Gewonnen uit minerale bronnen (gesteente, zout)
- Gemodificeerd — Natuurlijke stof waarvan de molecuulstructuur is veranderd
- Ook bekend als
- Stearyl tartrate, Stearyltartraat
- Komt voor in
- Zoete broodjes, Cakevulling, Gebak, Bakkerijproducten
- ADI
- Er is momenteel geen geldige ADI voor stearyltartraat. De eerder vastgestelde ADI van 20 mg/kg lichaamsgewicht per dag is door EFSA in 2020 ingetrokken, omdat de veiligheid van de stof niet bevestigd kon worden vanwege ontbrekende genotoxiciteitsdata.
- EU-status
- Goedgekeurd
- Dieetinfo
- Stearyltartraat bevat stearinezuur dat zowel van plantaardige als dierlijke oorsprong kan zijn, inclusief varkensvet. Daardoor is het niet per definitie geschikt voor veganisten, vegetariërs, mensen die halal eten of mensen die kosher eten. Alleen de producent kan uitsluitsel geven over de herkomst van de gebruikte vetzuren.
EFSA kon in 2020 de veiligheid van stearyltartraat niet bevestigen omdat genotoxiciteitsgegevens volledig ontbreken. De eerder vastgestelde ADI van 20 mg/kg lichaamsgewicht is daardoor ingetrokken. Mutagene of kankerverwekkende effecten kunnen niet worden uitgesloten. Er zijn geen studies naar effecten bij kinderen of zwangeren.
Beide beschikbare studies zijn onafhankelijk gefinancierd (WHO en EFSA). De stof wordt slechts in een beperkt aantal productcategorieën gebruikt, waardoor de blootstelling relatief laag is.
Stearyltartraat (E483) is een emulgator die wordt gemaakt door wijnsteenzuur te combineren met stearinezuur, een vetzuur dat zowel uit plantaardige als dierlijke bronnen kan komen. Het is dus een halfnatuurlijke stof: de grondstoffen komen uit de natuur, maar het eindproduct ontstaat door een chemisch proces. Je vindt stearyltartraat vooral in bakkerijproducten zoals zoete broodjes, cakevulling en gebak, waar het dienst doet als deegverbeteraar.
Wat stearyltartraat bijzonder maakt in de wereld van E-nummers, is dat EFSA (de Europese voedselveiligheidsautoriteit) in 2020 heeft geconcludeerd dat de veiligheid van deze stof niet bevestigd kon worden. De reden: er ontbreken basisgegevens over genotoxiciteit. Dat betekent dat niet is aangetoond dat de stof het DNA beschadigt, maar ook niet dat het dat níét doet. Dat is een belangrijk verschil. De eerder vastgestelde veilige dagelijkse inname (ADI) van 20 mg/kg lichaamsgewicht is daardoor ingetrokken.
Er zijn geen specifieke studies gedaan naar de effecten van stearyltartraat op kinderen of zwangere vrouwen. Gezien het feit dat zelfs de basisveiligheidsgegevens ontbreken, is extra voorzichtigheid bij deze groepen verstandig. Als je bewust met voeding omgaat, is het goed om te weten dat dit een additief is waarbij de wetenschap simpelweg nog niet genoeg weet om het met zekerheid veilig te noemen.
Let er ook op dat het stearinezuur in stearyltartraat afkomstig kan zijn van dierlijk vet, inclusief varkensvet. Chemisch is er geen verschil te zien tussen dierlijke en plantaardige vetzuren. Alleen de producent kan uitsluitsel geven over de herkomst.
Wat zegt de wetenschap?
We vonden 2 relevante studies over stearyltartraat die allemaal zijn meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 2 onafhankelijk gefinancierd.
De eerste studie is een WHO-evaluatie uit 2001 die verschillende voedingsadditieven en contaminanten beoordeelde. Voor stearyltartraat bevat deze publicatie alleen een methodebeschrijving en geen concrete veiligheidsresultaten. De studie draagt daardoor nauwelijks bij aan onze kennis over de veiligheid van E483.
De tweede en meest relevante studie is de EFSA-herbeoordeling uit 2020, uitgevoerd door het Panel on Food Additives and Flavourings. Dit panel concludeerde dat de veiligheid van stearyltartraat als voedingsadditief niet bevestigd kon worden. De belangrijkste reden is dat genotoxiciteitsdata volledig ontbreken. Zonder deze gegevens kan niet worden uitgesloten dat de stof mutagene of kankerverwekkende eigenschappen heeft. Als gevolg hiervan heeft EFSA de eerder vastgestelde ADI ingetrokken.
Het is belangrijk om te begrijpen wat dit betekent. Het intrekken van de ADI is niet hetzelfde als zeggen dat de stof bewezen schadelijk is. Het betekent dat er onvoldoende bewijs is om de stof als veilig te beschouwen. Dat is een subtiel maar belangrijk verschil. De twee studies wijzen allebei in dezelfde richting: er is simpelweg te weinig bekend over stearyltartraat om een goed onderbouwd veiligheidsoordeel te geven.
Opvallend is dat beide studies onafhankelijk gefinancierd zijn, door respectievelijk de WHO en EFSA. Er is geen industrie-gefinancierd onderzoek gevonden dat de veiligheid van deze stof onderbouwt. Het ontbreken van onderzoek, ook vanuit de industrie, versterkt het beeld dat dit additief onvoldoende is onderzocht.
Bredere context
Stearyltartraat (E483) is momenteel nog goedgekeurd in de EU, maar de EFSA-herbeoordeling uit 2020 heeft de wetenschappelijke basis onder die goedkeuring feitelijk weggeslagen. De eerder vastgestelde ADI is ingetrokken en EFSA heeft aangegeven dat de veiligheid niet bevestigd kan worden zolang de ontbrekende genotoxiciteitsdata niet worden aangeleverd.
Dit is een ongebruikelijke situatie: een additief dat formeel nog is toegestaan, maar waarvan de veiligheidsautoriteit zegt dat de veiligheid niet kan worden bevestigd. In de praktijk wordt stearyltartraat voornamelijk gebruikt als deegverbeteraar in bakkerijproducten. Het gebruik is beperkt tot specifieke productcategorieën, waardoor de blootstelling via meerdere productgroepen minder waarschijnlijk is.
- Er zijn geen specifieke studies naar effecten op kinderen of zwangere vrouwen. Extra voorzichtigheid bij deze groepen is aan te raden.
- Genotoxiciteitsdata ontbreken volledig, waardoor mutagene of kankerverwekkende effecten niet kunnen worden uitgesloten.
- De stof is niet geclassificeerd door het IARC (Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek).
Bijwerkingen
Er zijn op basis van de beschikbare studies geen concrete bijwerkingen gedocumenteerd bij stearyltartraat. Dat klinkt geruststellend, maar de reden is niet dat de stof bewezen veilig is. Het komt doordat er simpelweg te weinig onderzoek is gedaan. EFSA heeft in 2020 geconcludeerd dat de veiligheid niet bevestigd kon worden vanwege het ontbreken van genotoxiciteitsdata.
Financiering van het onderzoek
Beide gevonden studies over stearyltartraat zijn onafhankelijk gefinancierd. De WHO-evaluatie uit 2001 werd uitgevoerd in het kader van het Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives. De EFSA-herbeoordeling uit 2020 werd gefinancierd door de Europese Unie via EFSA, zonder betrokkenheid van de voedingsindustrie.
Er is geen enkel industrie-gefinancierd onderzoek gevonden naar de veiligheid van stearyltartraat. Hoewel de onafhankelijke financiering van de beschikbare studies positief is voor de betrouwbaarheid, is het totale aantal studies (slechts 2) zeer beperkt. Het feit dat ook de industrie geen onderzoek heeft aangeleverd om de veiligheid te onderbouwen, is mede de reden dat EFSA de ADI heeft moeten intrekken.
Beoordeling medische literatuur
Bij stearyltartraat is het belangrijk om te weten dat de lage veiligheidsscore niet voortkomt uit bewezen schadelijkheid, maar uit het ontbreken van onderzoek. EFSA kon in 2020 de veiligheid niet bevestigen omdat basisgegevens over genotoxiciteit simpelweg niet beschikbaar waren. De eerder vastgestelde veilige dagelijkse inname is daarom ingetrokken.
Er zijn slechts 2 studies gevonden, waarvan er één geen concrete veiligheidsresultaten voor E483 bevat. Kwetsbare groepen zoals kinderen en zwangere vrouwen zijn niet specifiek onderzocht. Het ontbreken van data is geen bewijs van gevaar, maar het is ook geen bewijs van veiligheid. Als je de keuze hebt, is het verstandig om producten met dit additief te vermijden totdat er meer duidelijkheid is.
Onderzochte studies
| Studie | Type | Conclusie | Bewijskracht | Financiering |
|---|---|---|---|---|
|
EFSA et al. (2020)
EFSA kon veiligheid niet bevestigen; genotoxiciteitsdata ontbreken volledig
|
EFSA/WHO-evaluatie | Schadelijk | 84% |
Onafhankelijk
EFSA (European Food Safety Authority) is een onafhankelijke EU-autoriteit; geen industriefinanciering vermeld.
|
|
Food, A. A. O. H. O. E. C. O. F. A. (2001)
Tekst bevat alleen methodebeschrijving, geen veiligheidsresultaten voor E483
|
EFSA/WHO-evaluatie | — | 48% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door who
|
Verantwoording
Algoritme versie: v1.7. Analyse uitgevoerd op: 8 maart 2026. Lees meer over onze methodologie.
De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Scores worden algoritmisch berekend op basis van de onderliggende studies. Elke pagina wordt met de hand gecontroleerd door de redactie. Deze informatie vervangt geen professioneel voedings- of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of diëtist. Mocht er onverhoopt een fout staan, laat het ons weten via info@ahealthylife.nl.
