E523 - Aluminiumammoniumsulfaat
De veiligheidsscore geeft aan hoe veilig dit E-nummer is op een schaal van 0 tot 100, op basis van wetenschappelijk onderzoek.
- ● 60–100: Geen bezwaar — Veilig bevonden in onderzoek
- ● 40–59: Beperk gebruik — Mogelijk risico, nader onderzoek nodig
- ● 0–39: Zo min mogelijk — Risico’s vastgesteld in onderzoek
De vergelijking laat zien hoe dit E-nummer scoort ten opzichte van alle andere E-nummers die wij beoordeeld hebben.
Dit E-nummer scoort beter dan 16% en slechter dan 84% van alle E-nummers. Hoe hoger het percentage, hoe veiliger.
De herkomst geeft aan waar dit E-nummer vandaan komt en hoe het geproduceerd wordt:
- Natuurlijk — Komt voor in de natuur en wordt daaruit gewonnen
- Halfnatuurlijk — Natuurlijke grondstof, chemisch gewonnen of gezuiverd
- Synthetisch — Volledig kunstmatig geproduceerd in een fabriek
- Mineraal — Gewonnen uit minerale bronnen (gesteente, zout)
- Gemodificeerd — Natuurlijke stof waarvan de molecuulstructuur is veranderd
- Ook bekend als
- Aluminium ammonium sulfate, Ammoniumaluiniumsulfaat, Ammoniumaluin, Ammonium alum
- Komt voor in
- Industrieel bakpoeder, Gebak, Koekjes, Bepaalde kaasproducten
- ADI
- EFSA en JECFA hanteren een toelaatbare wekelijkse inname (TWI) van 1 mg aluminium per kilogram lichaamsgewicht per week. Voor een volwassene van 70 kg betekent dat maximaal 70 mg aluminium per week uit alle bronnen samen (voeding, drinkwater, cosmetica). Kinderen van 1-6 jaar hebben volgens Japans onderzoek een gemiddelde blootstelling van 1,0 mg/kg per week, wat de TWI kan overschrijden. Oudere bronnen noemen een ADI van 0,6 mg/kg lichaamsgewicht per dag, maar de TWI van EFSA/JECFA is de meest recente en meest gebruikte maatstaf.
- EU-status
- Goedgekeurd
- Dieetinfo
- Geschikt voor vegetariërs, veganisten en alle religieuze diëten (halal en kosher).
Aluminium is een cumulatief metaal dat zich ophoopt in het lichaam, met name in botten en hersenen. Kinderen (1-6 jaar) hebben een hogere blootstelling per kilogram lichaamsgewicht en kunnen de toelaatbare wekelijkse inname overschrijden. Een dierstudie toont immunotoxische effecten aan, waaronder verminderd lichaamsgewicht en veranderingen in immuunorganen. Mensen met verminderde nierfunctie kunnen aluminium minder goed uitscheiden.
Er is een vastgestelde toelaatbare wekelijkse inname (TWI) door EFSA en JECFA. Bij normaal gebruik in levensmiddelen worden de concentraties die de leverfunctie beïnvloeden niet bereikt. De stof is geschikt voor alle diëten, inclusief veganistisch, vegetarisch, halal en kosher.
Aluminiumammoniumsulfaat (E523) is een mineraal additief dat wordt gewonnen uit aluminiumsulfaat (E520). Het komt voor als grote kleurloze kristallen of wit poeder en wordt vooral gebruikt als rijsmiddel in industrieel bakpoeder, als verstevigingsmiddel en als kleurstabilisator. Je vindt het voornamelijk in producten die bij hoge temperatuur worden gebakken, zoals industrieel geproduceerd gebak en koekjes. Het is beperkt toegestaan in voedingsmiddelen.
De belangrijkste zorg rond E523 is niet zozeer de stof zelf, maar het aluminium dat erin zit. Aluminium is een cumulatief metaal. Dat betekent dat het zich geleidelijk ophoopt in je lichaam, met name in botten en hersenen. Je krijgt aluminium niet alleen binnen via voedingsadditieven, maar ook via drinkwater, cosmetica en verpakkingsmaterialen. Al die bronnen bij elkaar opgeteld kunnen ervoor zorgen dat je totale blootstelling flink oploopt. EFSA heeft daarom een toelaatbare wekelijkse inname (TWI) vastgesteld van 1 mg aluminium per kilogram lichaamsgewicht per week.
Vooral voor kinderen is er reden tot voorzichtigheid. Uit onderzoek blijkt dat kinderen van 1 tot 6 jaar een hogere aluminiumblootstelling per kilogram lichaamsgewicht hebben dan volwassenen. Daardoor overschrijden zij de TWI sneller. Een dierstudie laat bovendien immunotoxische effecten zien bij jonge ratten die aan aluminiumammoniumsulfaat werden blootgesteld. Ook mensen met verminderde nierfunctie lopen extra risico, omdat zij aluminium minder goed kunnen uitscheiden. Aluminium kan daarnaast de opname van B-vitamines (B1, B2 en B6) remmen. Vanuit het voorzorgsprincipe is het verstandig om de inname van aluminiumhoudende additieven bij jonge kinderen en kwetsbare groepen zo laag mogelijk te houden.
Hoewel E523 is goedgekeurd in de EU, is het gebruik beperkt tot specifieke toepassingen. Er bestaan aluminiumvrije alternatieven voor bakpoeder die je in de meeste gevallen prima kunt gebruiken. Als je bewust met je voeding omgaat, is het de moeite waard om op het etiket te letten en waar mogelijk te kiezen voor producten zonder aluminiumhoudende additieven.
Wat zegt de wetenschap?
We vonden 4 relevante studies over aluminiumammoniumsulfaat die allemaal zijn meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 2 onafhankelijk gefinancierd en bij 2 studies was de financieringsbron onbekend.
De meest zorgwekkende bevinding komt uit een dierstudie (Omran et al., 2013) die keek naar ontwikkelingsimmunotoxiciteit bij ratten. In deze studie werden jonge ratten blootgesteld aan aluminiumammoniumsulfaat, wat leidde tot verminderd lichaamsgewicht en veranderingen in immuunorganen zoals de thymus en de milt. Dit wijst erop dat aluminium uit voedingsadditieven het immuunsysteem in ontwikkeling kan beïnvloeden. Het gaat hier om een enkele dierstudie, dus de resultaten zijn niet direct vertaalbaar naar mensen. Maar het signaal is wel serieus genoeg om voorzichtigheid te rechtvaardigen, vooral bij jonge kinderen.
Een tweede dierstudie (Hirata-Koizumi et al., 2011) onderzocht de reproductie- en ontwikkelingstoxiciteit van aluminiumammoniumsulfaat bij ratten over twee generaties. De onderzoekers vonden een NOAEL (geen-effect-niveau) van 500 ppm, wat betekent dat er bij die dosering geen schadelijke effecten werden waargenomen. Pas bij een veel hogere dosis van 5000 ppm traden er effecten op. Dit klinkt geruststellend, maar de bewijskracht van deze studie is laag en het betreft slechts één onderzoek. Het is dus niet verstandig om hier te veel geruststelling uit te halen.
De Japanse Food Safety Commission (FSCJ, 2019) heeft een uitgebreide evaluatie uitgevoerd van aluminiumammoniumsulfaat en aluminiumkaliumsulfaat. Zij concludeerden dat er voor het aluminium-ion een toelaatbare wekelijkse inname (TWI) geldt, maar dat er geen overtuigend bewijs is voor kankerverwekkende of neurologische schade bij normale blootstelling. Wel gaven zij aan dat kinderen van 1 tot 6 jaar een gemiddelde blootstelling van 1,0 mg/kg lichaamsgewicht per week hebben, terwijl volwassenen op 0,57 mg/kg per week zitten. Dit betekent dat jonge kinderen de TWI van 1 mg/kg per week kunnen overschrijden.
De vierde studie is een EFSA-document uit 2019 dat puur procedureel van aard is en geen inhoudelijke veiligheidsconclusies bevat. Het beschrijft de uitkomst van een consultatie met lidstaten over de herevaluatie van aluminiumhoudende additieven. Hoewel dit document geen directe wetenschappelijke bevindingen oplevert, past het in het bredere beeld dat de Europese autoriteiten de veiligheid van aluminium in voeding serieus nemen en opnieuw onder de loep nemen.
Wat opvalt is dat de twee dierstudies tegenstrijdige signalen geven. De ene toont duidelijke immunotoxische effecten, de andere vindt bij lage doseringen geen problemen. Dit kan verklaard worden doordat ze naar verschillende eindpunten keken en verschillende dosisregimes gebruikten. Het totale bewijs is beperkt en grotendeels gebaseerd op dierproeven. Er zijn geen grootschalige menselijke studies beschikbaar. Gezien het cumulatieve karakter van aluminium en de hogere blootstelling bij kinderen is voorzichtigheid op zijn plaats.
Bredere context
Regelgeving en bredere context
Aluminiumammoniumsulfaat (E523) is goedgekeurd in de EU, maar het gebruik is beperkt tot specifieke toepassingen. EFSA en JECFA hebben voor aluminium een toelaatbare wekelijkse inname (TWI) vastgesteld van 1 mg per kilogram lichaamsgewicht per week. Dit geldt voor de totale aluminiumblootstelling uit alle bronnen samen, niet alleen uit voedingsadditieven.
Het cumulatieve karakter van aluminium maakt deze stof bijzonder. Aluminium komt niet alleen voor in voedingsadditieven, maar ook in drinkwater, cosmetica, medicijnen (zoals maagzuurremmers) en verpakkingsmaterialen. Al die bronnen tellen mee voor je totale blootstelling. Vooral bij kinderen en mensen met verminderde nierfunctie kan de totale inname de veilige grens overschrijden.
- Kinderen (1-6 jaar): Hebben een hogere blootstelling per kilogram lichaamsgewicht dan volwassenen. Uit Japans onderzoek blijkt dat hun gemiddelde wekelijkse inname (1,0 mg/kg) de TWI kan benaderen of overschrijden. Beperk daarom de inname van aluminiumhoudende additieven bij jonge kinderen.
- Nierfunctiestoornissen: Mensen met verminderde nierfunctie scheiden aluminium minder goed uit, waardoor het risico op ophoping groter is.
- B-vitamines: Aluminium kan de opname van B-vitamines (B1, B2 en B6) remmen.
Er bestaan aluminiumvrije alternatieven voor bakpoeder en rijsmiddelen. Als je de keuze hebt, is het vanuit voorzorgsprincipe verstandig om voor die alternatieven te kiezen, zeker voor producten die je regelmatig eet of aan kinderen geeft.
Bijwerkingen
Aluminium kan de opname van B-vitamines (B1, B2 en B6) remmen. Bij hoge concentraties kan het de leverfunctie beïnvloeden, al worden deze niveaus bij normaal gebruik in levensmiddelen niet bereikt. Een dierstudie toont immunotoxische effecten aan, waaronder verminderd lichaamsgewicht en veranderingen in immuunorganen. Bij langdurige blootstelling kan aluminium zich ophopen in botten en hersenen.
Financiering van het onderzoek
Van de 4 meegenomen studies zijn er 2 onafhankelijk gefinancierd. Het EFSA-document is gefinancierd door de Europese Commissie en de FSCJ-evaluatie is uitgevoerd door de Japanse overheid. Bij de twee dierstudies is de financieringsbron onbekend. Er zijn geen studies gevonden die door de voedingsindustrie zijn gefinancierd.
Het ontbreken van financieringsinformatie bij de dierstudies is een beperking. Hoewel er geen aanwijzingen zijn voor industriële beïnvloeding, maakt het de resultaten moeilijker op waarde te schatten. De twee onafhankelijke studies zijn afkomstig van overheidsinstanties, wat hun betrouwbaarheid vergroot. Het totale aantal studies is klein, wat betekent dat er nog veel onbeantwoorde vragen zijn over de veiligheid van aluminiumammoniumsulfaat bij langdurig gebruik door mensen.
Beoordeling medische literatuur
Het onderzoek naar aluminiumammoniumsulfaat is beperkt. Er zijn slechts 4 studies beschikbaar, waarvan 2 dierstudies met tegenstrijdige resultaten. De ene dierstudie vindt immunotoxische effecten, de andere vindt bij lage doseringen geen problemen. Dit verschil kan komen doordat ze naar verschillende gezondheidseffecten keken.
Belangrijk om te weten: één van de meegenomen studies (het EFSA-document) is puur procedureel en bevat geen inhoudelijke veiligheidsconclusies. Toch kreeg deze studie een relatief hoge bewijskrachtscore, wat het totaalbeeld enigszins vertekent. De reproductiestudie die "overwegend veilig" concludeert, heeft juist een zeer lage bewijskracht en is gebaseerd op één enkel dierexperiment.
Wat niet in de individuele studies naar voren komt maar wel relevant is: aluminium hoopt zich op in het lichaam en je krijgt het uit veel meer bronnen dan alleen voedingsadditieven. De totale blootstelling is dus belangrijker dan wat je uit één product binnenkrijgt. Vooral voor kinderen en mensen met nierproblemen is dit een reëel aandachtspunt.
Onderzochte studies
| Studie | Type | Conclusie | Bewijskracht | Financiering |
|---|---|---|---|---|
|
2019
Tekst bevat alleen procedurele beschrijving, geen veiligheidsconclusies.
|
EFSA/WHO-evaluatie | — | 82% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door european commission
|
|
Food, S. C. O. J. (2019)
Aluminium-ion heeft TWI; geen bewijs voor kanker of neurologische schade
|
EFSA/WHO-evaluatie | Gemengd | 82% |
Onafhankelijk
Uitgevoerd door de Food Safety Commission of Japan (FSCJ), een overheidsinstantie, op verzoek van het Japanse Ministerie van Volksgezondheid, Arbeid en Welzijn (MHLW).
|
|
Omran et al. (2013)
Dierstudie toont ontwikkelingsimmunotoxiciteit door aluminiumammoniumsulfaat bij ratten
|
Dierstudie | Schadelijk | 37% | Onbekend |
|
Hirata-Koizumi et al. (2011)
NOAEL 500 ppm; effecten alleen bij hoge dosis (5000 ppm)
|
Dierstudie | Overwegend veilig | 26% | Onbekend |
Verantwoording
Algoritme versie: v1.7. Analyse uitgevoerd op: 8 maart 2026. Lees meer over onze methodologie.
De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Scores worden algoritmisch berekend op basis van de onderliggende studies. Elke pagina wordt met de hand gecontroleerd door de redactie. Deze informatie vervangt geen professioneel voedings- of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of diëtist. Mocht er onverhoopt een fout staan, laat het ons weten via info@ahealthylife.nl.
