E538 - Calciumferrocyanide
De veiligheidsscore geeft aan hoe veilig dit E-nummer is op een schaal van 0 tot 100, op basis van wetenschappelijk onderzoek.
- ● 60–100: Geen bezwaar — Veilig bevonden in onderzoek
- ● 40–59: Beperk gebruik — Mogelijk risico, nader onderzoek nodig
- ● 0–39: Zo min mogelijk — Risico’s vastgesteld in onderzoek
De vergelijking laat zien hoe dit E-nummer scoort ten opzichte van alle andere E-nummers die wij beoordeeld hebben.
Dit E-nummer scoort beter dan 95% en slechter dan 5% van alle E-nummers. Hoe hoger het percentage, hoe veiliger.
De herkomst geeft aan waar dit E-nummer vandaan komt en hoe het geproduceerd wordt:
- Natuurlijk — Komt voor in de natuur en wordt daaruit gewonnen
- Halfnatuurlijk — Natuurlijke grondstof, chemisch gewonnen of gezuiverd
- Synthetisch — Volledig kunstmatig geproduceerd in een fabriek
- Mineraal — Gewonnen uit minerale bronnen (gesteente, zout)
- Gemodificeerd — Natuurlijke stof waarvan de molecuulstructuur is veranderd
- Ook bekend als
- Calcium ferrocyanide, Calciumhexacyanoferraat(II), Calcium hexacyanoferrate(II)
- Komt voor in
- Dieetzout, Zoutvervangers, Tafelzout
- ADI
- De ADI is 0,03 mg/kg lichaamsgewicht per dag, vastgesteld door EFSA in 2018. Voor een volwassene van 70 kg betekent dat een maximum van 2,1 mg per dag. Dit is een opvallend lage ADI vergeleken met veel andere additieven, wat aangeeft dat ferrocyaniden bij hogere doses schadelijk kunnen zijn. In de praktijk blijft de blootstelling via dieetzout ruim onder deze grens.
- EU-status
- Goedgekeurd
- Dieetinfo
- Geschikt voor alle religies (halal en kosher), vegetariërs en veganisten. Calciumferrocyanide is volledig synthetisch en bevat geen dierlijke bestanddelen.
De ADI is zeer laag (0,03 mg/kg lichaamsgewicht/dag), wat erop wijst dat ferrocyaniden bij hogere doses wel degelijk toxisch kunnen zijn. Bij verhitting of sterk zure omstandigheden kunnen ferrocyaniden vrij cyanide afgeven. Het bewijs is gebaseerd op slechts één studie. Mensen met nierfunctiestoornissen zijn mogelijk gevoeliger, omdat ferrocyaniden via de nieren worden uitgescheiden.
EFSA heeft in 2018 geconcludeerd dat er geen veiligheidsrisico is bij het huidige toegestane gebruik. Er zijn geen aanwijzingen voor genotoxiciteit of kankerverwekkendheid. De stof wordt in zeer lage concentraties toegepast in zout en zoutvervangers, waardoor cumulatie via meerdere productcategorieën onwaarschijnlijk is.
Calciumferrocyanide (E538) is een synthetisch antiklontermiddel dat wordt gebruikt om klontvorming in dieetzout te voorkomen. Het wordt gewonnen uit waterstofferrocyanide en calciumhydroxide. De stof bestaat uit gele kristallen of een kristalvormig poeder en behoort tot dezelfde groep als natriumferrocyanide (E535) en kaliumferrocyanide (E536). Je komt E538 vrijwel uitsluitend tegen in dieetzout en zoutvervangers, dus niet in een breed scala aan bewerkte producten.
Hoewel EFSA de stof als veilig beschouwt bij het huidige gebruik, is de toegestane dagelijkse inname opvallend laag: slechts 0,03 mg per kilogram lichaamsgewicht per dag. Dat is een signaal dat ferrocyaniden bij hogere doses wel degelijk schadelijk kunnen zijn. Voor een volwassene van 70 kg komt dat neer op maximaal 2,1 mg per dag. In de praktijk krijg je via dieetzout veel minder binnen dan dat, maar de smalle veiligheidsmarge verdient aandacht.
Er zijn geen bijwerkingen gerapporteerd bij de hoeveelheden die je via normaal gebruik van dieetzout binnenkrijgt. Wel is het goed om te weten dat ferrocyaniden bij verhitting of in sterk zure omstandigheden vrij cyanide kunnen afgeven. Mensen met nierfunctiestoornissen zijn mogelijk gevoeliger, omdat ferrocyaniden via de nieren worden uitgescheiden. Voor kinderen, zwangeren en andere kwetsbare groepen zijn er geen specifieke waarschuwingen, maar de zeer lage ADI geldt uiteraard voor iedereen.
Calciumferrocyanide bevat calcium in plaats van natrium, dus de stof zelf draagt niet bij aan je natriumbelasting. Het zout waarin het wordt toegepast doet dat natuurlijk wel. Als je bewust bezig bent met je voeding en liever onnodige synthetische toevoegingen vermijdt, is het goed om te weten dat er ook zoutproducten bestaan zonder antiklontermiddel.
Wat zegt de wetenschap?
We vonden 1 relevante studie over calciumferrocyanide die is meegenomen in onze analyse. Daarvan is er één onafhankelijk gefinancierd.
De enige beschikbare studie is de uitgebreide herbeoordeling door EFSA uit 2018, waarin natriumferrocyanide (E535), kaliumferrocyanide (E536) en calciumferrocyanide (E538) gezamenlijk zijn geëvalueerd. Het EFSA-panel concludeerde dat er bij het huidige toegestane gebruik geen veiligheidsrisico is. Er werden geen aanwijzingen gevonden voor genotoxiciteit (DNA-schade) of kankerverwekkendheid. De ADI werd vastgesteld op 0,03 mg/kg lichaamsgewicht per dag, uitgedrukt als ferrocyanide-ion.
Wat opvalt is hoe laag die ADI is. Ter vergelijking: veel andere goedgekeurde additieven hebben een ADI die tientallen tot honderden keren hoger ligt. Dit wijst erop dat de veiligheidsmarges bij ferrocyaniden bewust krap zijn gehouden, omdat hogere doses wel degelijk risico's met zich mee kunnen brengen. De EFSA-evaluatie geeft aan dat de blootstelling via dieetzout ruim onder de ADI blijft, maar het feit dat er maar één studie beschikbaar is, maakt de wetenschappelijke basis beperkt.
Er is geen IARC-classificatie beschikbaar voor calciumferrocyanide. Een belangrijk aandachtspunt dat niet altijd wordt benoemd, is dat ferrocyaniden onder bepaalde omstandigheden, zoals sterke verhitting of contact met sterk zure oplossingen, vrij cyanide kunnen afgeven. In de context van normaal keukengebruik van dieetzout is dit risico verwaarloosbaar, maar het verklaart mede waarom de ADI zo laag is gehouden. Mensen met verminderde nierfunctie verdienen extra aandacht, omdat ferrocyaniden via de nieren worden uitgescheiden en ophoping bij hen theoretisch mogelijk is.
Samenvattend is er wetenschappelijke consensus dat calciumferrocyanide veilig is bij de huidige lage gebruiksniveaus in dieetzout. De bewijsbasis is met slechts één studie wel mager. Er is geen reden tot acute bezorgdheid, maar het is een stof die je alleen in zeer kleine hoeveelheden veilig kunt consumeren.
Bredere context
Calciumferrocyanide is goedgekeurd in de Europese Unie en wordt door EFSA als veilig beschouwd bij het huidige gebruik. De stof mag uitsluitend worden toegepast als antiklontermiddel in tafelzout en zoutvervangers, in zeer lage concentraties. JECFA (het gezamenlijke expert-comité van de WHO en FAO) heeft ferrocyaniden eveneens beoordeeld en hanteert een vergelijkbaar veiligheidsprofiel.
Er zijn enkele aandachtspunten die het vermelden waard zijn:
- De ADI van 0,03 mg/kg lichaamsgewicht/dag is zeer laag, wat aangeeft dat de stof bij hogere doses toxisch kan zijn.
- Bij verhitting of sterk zure omstandigheden kunnen ferrocyaniden vrij cyanide afgeven, al is dit bij normaal keukengebruik niet aan de orde.
- Mensen met nierfunctiestoornissen zijn mogelijk gevoeliger voor ferrocyaniden.
- Er is geen specifieke waarschuwing voor kinderen, maar de lage ADI geldt voor alle leeftijdsgroepen.
Bijwerkingen
Bij de hoeveelheden die via normaal gebruik van dieetzout worden ingenomen, zijn geen bijwerkingen gerapporteerd. Bij hogere doses of onder extreme omstandigheden (sterke verhitting, sterk zuur milieu) kunnen ferrocyaniden vrij cyanide afgeven, wat giftig is. Mensen met nierfunctiestoornissen lopen mogelijk een verhoogd risico op ophoping.
Financiering van het onderzoek
De enige beschikbare studie is uitgevoerd door EFSA, het onafhankelijke Europese voedselveiligheidsorgaan. Er is geen door de industrie gefinancierd onderzoek meegenomen in deze analyse. Dat is positief voor de betrouwbaarheid van de conclusies, al moet worden opgemerkt dat het totale bewijs gebaseerd is op slechts één evaluatie.
Het ontbreken van aanvullend onafhankelijk onderzoek maakt het lastig om de bevindingen breed te toetsen. Meer onderzoek, ook naar langetermijneffecten bij kwetsbare groepen, zou welkom zijn om de veiligheidsconclusie steviger te onderbouwen.
Beoordeling medische literatuur
Het bewijs voor de veiligheid van calciumferrocyanide is gebaseerd op slechts één studie, namelijk de EFSA-herbeoordeling uit 2018. Hoewel die evaluatie geen veiligheidsrisico's vond bij het huidige gebruik, is de ADI opvallend laag (0,03 mg/kg lichaamsgewicht/dag). Dat wijst erop dat de stof bij hogere doses wel degelijk toxisch kan zijn.
Een belangrijk punt dat niet altijd wordt benoemd: ferrocyaniden kunnen onder bepaalde omstandigheden (verhitting, sterk zuur) vrij cyanide afgeven. Ook mensen met nierproblemen verdienen extra aandacht, omdat de stof via de nieren wordt uitgescheiden. Het ontbreken van aanvullend onderzoek maakt de conclusie minder robuust dan bij veel andere goedgekeurde additieven.
Onderzochte studies
| Studie | Type | Conclusie | Bewijskracht | Financiering |
|---|---|---|---|---|
|
EFSA et al. (2018)
EFSA: geen veiligheidsrisico bij huidig gebruik van ferrocyaniden
|
EFSA/WHO-evaluatie | Veilig | 80% |
Onafhankelijk
EFSA (European Food Safety Authority) evaluatie — onafhankelijk Europees voedselveiligheidsorgaan
|
Verantwoording
Algoritme versie: v1.7. Analyse uitgevoerd op: 8 maart 2026. Lees meer over onze methodologie.
De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Scores worden algoritmisch berekend op basis van de onderliggende studies. Elke pagina wordt met de hand gecontroleerd door de redactie. Deze informatie vervangt geen professioneel voedings- of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of diëtist. Mocht er onverhoopt een fout staan, laat het ons weten via info@ahealthylife.nl.
