E551 - Siliciumdioxide

Beperk gebruik Mineraal

Ook bekend als: Silicon dioxide, Silica, Kwarts, Kiezelzuur, SAS, Synthetisch amorf silica, Nanosilica, Siliciumdioxyde, SiO2
Komt voor in: Kruidenmixen, Oploskoffie, Zout, Bakpoeder, Chips, Instantsoepen, Instantsauzen, Koffiecreamers, Voedingssupplementen, Wijn, Bier, Gedroogde voedingsmiddelen, Biologische kruiden en specerijen
ADI: Er is geen ADI (aanvaardbare dagelijkse inname) vastgesteld voor E551. Dit komt niet doordat de stof als volledig veilig wordt beschouwd, maar doordat er onvoldoende langetermijngegevens beschikbaar zijn om een specifieke grens te bepalen. EFSA schatte de dagelijkse blootstelling op 3 tot 34 mg per kilogram lichaamsgewicht per dag, afhankelijk van de leeftijdsgroep.
EU-status: Goedgekeurd
Dieetinfo: Geschikt voor alle religies, vegetariërs en veganisten. E551 is van minerale oorsprong en bevat geen dierlijke bestanddelen.

Aandachtspunten

EFSA kon in 2018 de veiligheid van nano-siliciumdioxide niet bevestigen vanwege ontbrekende langetermijnstudies. Meerdere onafhankelijke studies tonen dat kleinere nanodeeltjes toxischer kunnen zijn. Bij proefdieren is darmontsteking en leverbeschadiging waargenomen na chronische blootstelling. Langetermijndata voor jonge kinderen ontbreken.

Positieve bevindingen

Bij normaal voedingsgebruik zijn geen bijwerkingen bij mensen vastgesteld. EFSA concludeerde in 2024 dat E551 bij huidige blootstellingsniveaus geen veiligheidsprobleem vormt voor zuigelingen. Geschikt voor alle diëten, inclusief halal, kosher, vegetarisch en veganistisch.

Siliciumdioxide (E551) is een antiklontermiddel dat je in veel poedervormige producten tegenkomt. Denk aan kruidenmixen, oploskoffie, zout, bakpoeder, chips, instantsoepen en koffiecreamers. Het wordt ook gebruikt als klaringsmiddel in wijn en bier. Hoewel siliciumdioxide van nature voorkomt als mineraal (denk aan kwarts en zand), wordt het E551 dat in voeding zit synthetisch geproduceerd. Het resultaat is een wit, vlokkerig poeder dat voorkomt dat andere poeders aan elkaar gaan klonteren. Je vindt het ook terug in voedingssupplementen en zelfs in biologische kruiden en specerijen.

Het productieproces levert zogeheten synthetisch amorf silica (SAS) op. Dat klinkt misschien onschuldig, maar hier zit een belangrijk punt: commercieel E551 bevat nanodeeltjes, deeltjes kleiner dan 100 nanometer. En juist over die nanodeeltjes bestaan serieuze onzekerheden. De Europese voedselautoriteit EFSA heeft in 2018 een uitgebreide herbeoordeling gedaan en kon de bestaande veiligheidsnorm niet bevestigen, omdat er simpelweg te weinig langetermijnstudies zijn met nano-siliciumdioxide. Dat is een opvallend signaal voor een stof die zo breed wordt ingezet.

Er is geen ADI (aanvaardbare dagelijkse inname) vastgesteld voor E551. Dat betekent niet automatisch dat het veilig is in elke hoeveelheid. Het betekent dat er onvoldoende gegevens waren om een specifieke grens te bepalen. EFSA schatte de dagelijkse blootstelling op 3 tot 34 mg per kilogram lichaamsgewicht, afhankelijk van leeftijd. Omdat E551 in zoveel alledaagse producten zit, kan de cumulatieve blootstelling behoorlijk oplopen zonder dat je je daar bewust van bent.

Voor jonge kinderen is extra voorzichtigheid op zijn plaats. Hoewel EFSA in 2024 concludeerde dat E551 bij huidige gebruiksniveaus geen direct veiligheidsprobleem vormt voor zuigelingen, ontbreken langetermijnstudies naar de effecten van nanodeeltjes bij jonge kinderen. Gezien de onzekerheden rond die nanodeeltjes is het verstandig om bij jonge kinderen terughoudend te zijn met producten die veel E551 bevatten.

Wat zegt de wetenschap?

We vonden 21 relevante studies over siliciumdioxide als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 19 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 2 industrie-gefinancierd, zijn er 8 onafhankelijk gefinancierd en bij 9 studies was de financieringsbron onbekend.

De belangrijkste studie is de EFSA-herbeoordeling uit 2018, die met een hoge bewijskracht concludeerde dat E551 bij huidig gebruik geen directe toxiciteit vertoont, maar dat de veiligheid van de nanodeeltjes in het product niet kon worden bevestigd. EFSA vroeg de industrie om aanvullende gegevens over deze nanofractie. In 2024 volgde een aanvullende EFSA-beoordeling specifiek gericht op zuigelingenvoeding, die concludeerde dat E551 bij huidige blootstellingsniveaus geen veiligheidsprobleem vormt voor baby's, maar ook hier bleven de onzekerheden over nano-aggregaten bestaan.

Meerdere onafhankelijke studies laten zorgwekkende resultaten zien. Een systematische review uit 2024 met hoge bewijskracht vond dat in 84% van de onderzochte studies kleinere silica-nanodeeltjes toxischer waren dan grotere deeltjes. Een dierstudie uit 2024 toonde aan dat chronische blootstelling aan E551 de orale tolerantie verstoorde en darmontsteking veroorzaakte bij muizen. Een andere dierstudie uit 2023 rapporteerde ernstige bloed- en cardiovasculaire toxiciteit bij ratten na blootstelling aan silica-nanodeeltjes. Een review uit 2023 beschreef leverfibrosis en celdood als gevolg van blootstelling aan silica-nanodeeltjes.

Daar tegenover staan studies die een gunstiger beeld schetsen. Een systematische review uit 2022 concludeerde dat in-vitro en in-vivo data overwegend lage of geen toxiciteit van amorf silica laten zien. Een oudere review uit 2007 rapporteerde een zeer hoge drempelwaarde waarbij geen schadelijke effecten optraden en beschouwde silica als algemeen veilig. Een in-vitro studie uit 2021 vond geen schade aan de darmbarrière, hoewel er wel lichte biologische responsen werden waargenomen bij sommige typen SAS-materialen.

Een belangrijk punt van discussie is de dosiscontext. Veel van de studies die schadelijke effecten rapporteren, zijn in-vitro studies (uitgevoerd op cellen in een laboratorium) of dierstudies met doseringen die ver boven de realistische menselijke blootstelling liggen. Dat relativeert de directe toepasbaarheid van die bevindingen op de dagelijkse praktijk. Tegelijkertijd laat een review over levereffecten zien dat menselijke leverconcentraties van silica hoger kunnen zijn dan de drempels die in dierstudies levereffecten veroorzaakten. Dit suggereert dat de veiligheidsmarge kleiner kan zijn dan op het eerste gezicht lijkt.

Bredere context

Regelgeving en classificatie

E551 is goedgekeurd als voedingsadditief in de Europese Unie en wordt breed ingezet in poedervormige producten. Er is geen ADI vastgesteld. De EFSA-herbeoordeling uit 2018 is een belangrijk regulatief signaal: EFSA kon de bestaande veiligheidsnorm niet bevestigen vanwege ontbrekende langetermijnstudies met nano-siliciumdioxide en vroeg de industrie om aanvullende gegevens. Dit is ongebruikelijk en geeft aan dat er serieuze kennislacunes bestaan.

Een veelvoorkomende verwarring betreft de IARC-classificatie. IARC (het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek) classificeert kristallijn silica (kwarts) als Groep 1 kankerverwekkend bij inademing. Dit betreft een andere vorm dan het amorfe silica dat als E551 in voeding wordt gebruikt, en de classificatie geldt specifiek voor inademing, niet voor orale inname. Het is dus niet juist om E551 in voeding als kankerverwekkend te bestempelen op basis van deze IARC-classificatie, maar het onderscheid is belangrijk om te kennen.

EFSA kon in 2018 de veiligheid van nano-E551 niet bevestigen en vroeg aanvullende data
EFSA concludeerde in 2024 dat E551 bij huidige niveaus veilig is voor zuigelingen, maar langetermijndata voor jonge kinderen ontbreken
IARC-classificatie van kristallijn silica als kankerverwekkend geldt niet voor amorf silica (E551) bij orale inname
Geen ADI vastgesteld vanwege onvoldoende langetermijngegevens
Cumulatieve blootstelling kan oplopen tot 3-34 mg/kg lichaamsgewicht per dag, afhankelijk van leeftijd

Bijwerkingen

Bij normaal voedingsgebruik zijn geen bijwerkingen bij mensen vastgesteld. In dierstudies zijn bij hogere doseringen darmontsteking, verstoring van de orale tolerantie, bloed- en cardiovasculaire toxiciteit en levereffecten waargenomen. In-vitro studies tonen dosisafhankelijke cytotoxiciteit en oxidatieve stress, maar deze gebruiken vaak concentraties die ver boven de realistische orale blootstelling liggen. De relevantie van deze bevindingen voor de dagelijkse menselijke inname is nog onduidelijk.

Financiering van het onderzoek

Onafhankelijk (8) Industrie (2) Mogelijk industrie (0) Onbekend (9)

Van de 19 meegenomen studies zijn er 2 gefinancierd door de industrie, 8 door onafhankelijke bronnen en bij 9 studies was de financieringsbron onbekend. De twee industrie-gefinancierde studies neigen beide richting veiligheid of nuance. De in-vitro studie gefinancierd door onder andere Evonik Industries (een grote producent van synthetisch silica) vond geen barrièreschade maar wel lichte biologische responsen. De kritische review met industriefinanciering erkende zelf dat extrapolatie naar een veilige dagelijkse inname problematisch is, wat opvallend genoeg tegenstrijdig is met de overwegend geruststellende conclusies.

De onafhankelijk gefinancierde studies rapporteren vaker schadelijke effecten, waaronder cytotoxiciteit, darmontsteking en cardiovasculaire toxiciteit. Dit patroon, waarbij industrie-gefinancierd onderzoek vaker gunstige uitkomsten laat zien dan onafhankelijk onderzoek, is een bekend fenomeen in de wetenschappelijke literatuur en verdient aandacht bij het wegen van de conclusies. De twee EFSA-beoordelingen (onafhankelijk gefinancierd) nemen een tussenpositie in: ze concluderen dat E551 bij huidig gebruik waarschijnlijk veilig is, maar kunnen de veiligheid van de nanofractie niet bevestigen.

Beoordeling medische literatuur

Het onderzoek naar E551 laat een verdeeld beeld zien. Industrie-gefinancierde studies concluderen vaker richting veiligheid, terwijl onafhankelijke studies vaker schadelijke effecten rapporteren. Dit is een patroon dat je vaker ziet bij voedingsadditieven en het is goed om daar bewust van te zijn.

Een directe tegenstrijdigheid in de literatuur betreft de rol van deeltjesgrootte: één systematische review met hoge bewijskracht concludeert dat kleinere nanodeeltjes in 84% van de studies toxischer zijn, terwijl een andere systematische review geen verband vindt met primaire deeltjesgrootte. Dit maakt het lastig om eenduidige conclusies te trekken over het risico van de nanofractie in commercieel E551.

Veel van de zorgwekkende bevindingen komen uit in-vitro studies en dierstudies met doseringen die hoger liggen dan wat je via voeding binnenkrijgt. Tegelijkertijd wijst een review erop dat menselijke leverconcentraties van silica hoger kunnen zijn dan de drempels die in dierstudies levereffecten veroorzaken. De veiligheidsmarge is dus mogelijk kleiner dan de oudere reviews suggereren. Het feit dat EFSA in 2018 de veiligheidsnorm niet kon bevestigen, is een belangrijk signaal dat er nog kennislacunes bestaan.

Let op bij kinderen: Hoewel een EFSA-beoordeling concludeert dat E551 bij huidige gebruiksniveaus geen veiligheidsprobleem vormt voor zuigelingen, ontbreken langetermijnstudies naar de effecten van nano-siliciumdioxide bij jonge kinderen. Gezien de onzekerheden rond nanodeeltjes is voorzichtigheid bij jonge kinderen gerechtvaardigd.

Onderzochte studies

Studie	Type	Conclusie	Bewijskracht	Financiering
Re‐evaluation of silicon dioxide (E 551) as a food additive Younes et al. (2018) Geen toxiciteit bij huidig gebruik, maar nanopartikel-veiligheid onbevestigd De EFSA-herbeoordeling uit 2018 concludeerde dat E551 bij huidig gebruik geen directe toxiciteit vertoont, maar kon de veiligheid van de nanodeeltjesfractie niet bevestigen vanwege ontbrekende langetermijnstudies.	EFSA/WHO-evaluatie	Gemengd	88%	Onafhankelijk Gefinancierd door efsa
The size-dependent in vivo toxicity of amorphous silica nanoparticles Miao et al. (2024) Kleinere silica-nanodeeltjes tonen sterkere toxiciteit in 84% van studies	Systematisch review	Schadelijk	73%	Onafhankelijk Gefinancierd door Foundation for Innovative Research Groups of the National Natural Science Foundation of China, Foundation for Innovative Research Groups of the National Natural Science Foundation of China, National Natural Science Foundation of China
Statement on the safety assessment of the substance silicon dioxide, silanated, FCM Substance No 87 for use in food contact materials Flavourings (2014) Geen migratie of nanorisico: veilig bij geautoriseerd gebruik EFSA beoordeelde gesilaneerd siliciumdioxide voor gebruik in voedselverpakkingsmaterialen en concludeerde dat er geen migratie of nanorisico is bij geautoriseerd gebruik. Dit betreft een andere toepassing dan E551 als voedingsadditief.	EFSA/WHO-evaluatie	Veilig	54%	Onbekend
Ameliorative Effects of some Natural Antioxidants against Blood and Cardiovascular Toxicity of Oral Subchronic Exposure to Silicon Dioxide, Aluminum Oxide, or Zinc Oxide Nanoparticles in Wistar Rats Naji et al. (2023) SiO2-nanodeeltjes veroorzaken ernstige bloed- en cardiovasculaire toxiciteit bij ratten. Deze dierstudie onderzocht de effecten van subchronische blootstelling aan siliciumdioxide-nanodeeltjes bij ratten. De nanodeeltjes veroorzaakten ernstige bloed- en cardiovasculaire toxiciteit.	Dierstudie	Schadelijk	53%	Onafhankelijk Auteur werkzaam bij Faculty of Science, Al-Azhar University (Egypt)
Adverse effects and underlying mechanism of amorphous silica ... Liang et al. (2023) Review toont leverfibrosis en celdood door silica nanoparticles blootstelling	Review	Schadelijk	52%	Onafhankelijk Gefinancierd door National Natural Science Foundation of China, National Natural Science Foundation of China
Evaluating the Effects of Chronic Oral Exposure to the Food Additive Silicon Dioxide on Oral Tolerance Induction and Food Sensitivities in Mice Lamas et al. (2024) Chronische blootstelling aan E551 verstoort orale tolerantie en veroorzaakt darmontsteking bij muizen Deze dierstudie onderzocht chronische orale blootstelling aan E551 bij muizen. De blootstelling verstoorde de orale tolerantie en veroorzaakte darmontsteking.	Dierstudie	Schadelijk	43%	Onbekend
Re‐evaluation of silicon dioxide (E 551) as a food additive in foods for infants below 16 weeks of age and follow‐up of its re‐evaluation as a food additive for uses in foods for all population groups Younes et al. (2024) Veilig bij huidige blootstelling, onzekerheid over nano-aggregaten blijft EFSA beoordeelde in 2024 het gebruik van E551 in zuigelingenvoeding en concludeerde dat het bij huidige blootstellingsniveaus geen veiligheidsprobleem vormt voor zuigelingen. De onzekerheid over nano-aggregaten bleef wel bestaan.	EFSA/WHO-evaluatie	Overwegend veilig	36%	Onafhankelijk Gefinancierd door efsa
In vitro toxicity evaluation of food-grade silica nanoparticles (E551) in human digestive tract cells Roquett et al. (2025) Geen acute toxiciteit, maar morfologische en secretoire veranderingen in darncellen Deze in-vitro studie testte voedingskwaliteit silica-nanodeeltjes op menselijke spijsverteringscellijnen. Er werd geen acute toxiciteit gevonden, maar wel morfologische en secretoire veranderingen in darmcellen.	In vitro	Gemengd	31%	Onbekend
Presence of nanosilica (E551) in commercial food products: TNF-mediated oxidative stress and altered cell cycle progression in human lung fibroblast cells Athinarayanan et al. (2014) E551 veroorzaakt dosisafhankelijke cytotoxiciteit en oxidatieve stress in longcellen Deze studie onderzocht nanosilica uit commerciële voedingsproducten op menselijke longcellen. E551-nanodeeltjes veroorzaakten dosisafhankelijke cytotoxiciteit en oxidatieve stress in de onderzochte cellen.	In vitro	Schadelijk	29%	Onafhankelijk Auteur werkzaam bij King Saud University (Saudi Arabia)
Identification of nanoscale ingredients in commercial food products and their induction of mitochondrially mediated cytotoxic effects on human mesenchymal stem cells Athinarayanan et al. (2015) Nano-E551 induceert dosis-afhankelijke cytotoxiciteit en celdood in stamcellen Deze studie isoleerde nanodeeltjes uit commerciële voedingsproducten en testte ze op menselijke stamcellen. De nano-E551-deeltjes veroorzaakten dosisafhankelijke cytotoxiciteit en celdood.	In vitro	Schadelijk	27%	Onafhankelijk Auteur werkzaam bij King Saud University (Saudi Arabia)
Critical review of the safety assessment of nano-structured silica additives in food Winkler et al. (2016) Veiligheidsrisico's SAS-nanodeeltjes onvoldoende beoordeeld; darmsysteem mogelijk kwetsbaar Deze kritische review concludeerde dat de veiligheidsrisico's van SAS-nanodeeltjes onvoldoende zijn beoordeeld. Het darmsysteem werd als mogelijk kwetsbaar aangemerkt. De auteurs erkenden dat extrapolatie naar een veilige dagelijkse inname problematisch is.	Review	Gemengd	13%	Industrie Gefinancierd door Schweizerischer Nationalfonds zur Förderung der Wissenschaftlichen Forschung, Forschungskredit of the University of Zurich
Investigating the effects of differently produced synthetic amorphous silica (E 551) on the integrity and functionality of the human intestinal barrier using an advanced in vitro co-culture model Hempt et al. (2021) Geen barrière-schade, maar lichte biologische responsen bij enkele SAS-materialen Deze in-vitro studie onderzocht het effect van verschillende typen synthetisch amorf silica (E551) op de menselijke darmbarrière. Er werd geen schade aan de barrière-integriteit gevonden, maar bij enkele SAS-materialen werden lichte biologische responsen waargenomen.	In vitro	Overwegend veilig	13%	Industrie Gefinancierd door Competence Centre for Materials Science and Technology, Evonik Industries AG, Evonik Industries AG, Empa - Swiss Federal Laboratories for Materials Science and Technology
A Systematic Review on the Hazard Assessment of Amorphous ... 2022 In vitro en in vivo data tonen lage of geen toxiciteit van amorf silica Deze systematische review beoordeelde de beschikbare in-vitro en in-vivo data over amorf silica en concludeerde dat de data overwegend lage of geen toxiciteit laten zien.	Systematisch review	Overwegend veilig	12%	Onbekend
Issues currently complicating the risk assessment of synthetic amorphous silica (SAS) nanoparticles after oral exposure Brand et al. (2021) Inconsistente toxiciteitsdata; menselijke leverconcentraties overschrijden schadelijke dierdrempels Deze review identificeerde inconsistenties in de beschikbare toxiciteitsdata voor synthetisch amorf silica. De auteurs merkten op dat menselijke leverconcentraties de schadelijke drempels uit dierstudies kunnen overschrijden.	Review	Gemengd	10%	Onafhankelijk Auteur werkzaam bij Wageningen University & Research (Netherlands)
A Systematic Review on the Hazard Assessment of Amorphous ... Krug, Harald F (2022) In vitro en in vivo data tonen lage of geen toxiciteit van amorf silica	Systematisch review	Overwegend veilig	6%	Onbekend
The safety of nanostructured synthetic amorphous silica (SAS) as a food additive (E 551) Fruijtier-Pölloth, C. (2016) E551 toont geen toxiciteit, genotoxiciteit of orgaanschade bij orale blootstelling	Review	Veilig	2%	Onbekend
The chemistry of silica and its potential health benefits Martin, K. R. (2007) Review: hoge NOAEL, geen toxiciteitsrapportages, silica algemeen veilig beschouwd	Review	Overwegend veilig	1%	Onbekend
Toxicological profile for silica : draft for public comment 2000 Tekst bevat geen resultaten of conclusies over veiligheid	Onbekend	—	0%	Onbekend
Food applications and the toxicological and nutritional implications ... Villota, R, Hawkes, J G (1986) Review beschrijft toepassingen en toxicologische vragen; geen conclusies gepresenteerd	Review	—	0%	Onbekend

Verantwoording

Algoritme versie: v1.7. Analyse uitgevoerd op: 8 maart 2026. Lees meer over onze methodologie.

De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Scores worden algoritmisch berekend op basis van de onderliggende studies. Elke pagina wordt met de hand gecontroleerd door de redactie. Deze informatie vervangt geen professioneel voedings- of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of diëtist. Mocht er onverhoopt een fout staan, laat het ons weten via info@ahealthylife.nl.