E558 - Bentoniet

Geen bezwaar Mineraal

Ook bekend als: Bentonite, Montmorillonietklei, Montmorillonite clay, Vulkanische klei, Sodium bentonite, Calcium bentonite
Komt voor in: Wijn (als klaringsmiddel), Vruchtensappen, Voedselverpakkingen (als vochtabsorbeerder), Diervoeder (als mycotoxinebinder), Geur- en smaakstoffen, Cosmetica
EU-status: Goedgekeurd
Dieetinfo: Geschikt voor alle diëten: halal, kosher, vegetarisch en veganistisch. Bentoniet is een puur mineraal product zonder dierlijke bestanddelen.

Aandachtspunten

Eén dierstudie toont verstoring van het darmmicrobioom en veranderingen in lipiden al bij een zeer lage dosis (1 mg/kg lichaamsgewicht) van bentoniet in nanovorm. Meerdere EFSA-beoordelingen waarschuwen voor oog- en luchtwegirritatie bij inademing van bentonietstof. Sommige bentonietbronnen kunnen verontreinigd zijn met kristallijn silica, dat door IARC als kankerverwekkend voor de mens is geclassificeerd (Groep 1). Effecten op kwetsbare groepen zoals mensen met inflammatoire darmziekten zijn niet apart onderzocht.

Positieve bevindingen

Bentoniet wordt nauwelijks opgenomen in het lichaam en is volgens meerdere EFSA-evaluaties niet genotoxisch. Alle 15 bestudeerde onderzoeken zijn onafhankelijk gefinancierd, wat de betrouwbaarheid van het bewijs versterkt. Bij normaal gebruik als voedingsadditief beschouwt EFSA het als veilig voor consumenten. Het is een natuurlijk mineraal van vulkanische oorsprong.

Bentoniet (E558) is een natuurlijke kleisoort van vulkanische oorsprong. Het bestaat voornamelijk uit het kleimineraal montmorilloniet en heeft het bijzondere vermogen om water en andere stoffen sterk te absorberen. In de voedingsindustrie wordt het vooral ingezet als antiklontermiddel, emulgator en klaringsmiddel. Je komt het tegen bij het klaren van wijn en vruchtensappen, waar het troebele deeltjes bindt en uit de vloeistof verwijdert. Daarnaast wordt het gebruikt in voedselverpakkingen als vochtabsorbeerder en in diervoeder als mycotoxinebinder. Directe toevoeging aan consumentenvoeding is vrij beperkt. Het is dus vooral een technologisch hulpmiddel dat je zelden op een ingrediëntenlijst zult tegenkomen.

Bentoniet heeft geen vastgestelde ADI (aanvaardbare dagelijkse inname). Dat klinkt misschien zorgwekkend, maar het betekent in dit geval vooral dat de blootstelling via voeding zo laag is dat er geen noodzaak was om een specifieke limiet vast te stellen. Het mineraal wordt nauwelijks opgenomen door het lichaam en passeert grotendeels onveranderd het maag-darmkanaal. EFSA heeft bentoniet meerdere keren beoordeeld en concludeert steeds dat het veilig is voor consumenten bij normaal gebruik.

Toch zijn er een paar kanttekeningen. Eén dierstudie laat zien dat bentoniet in nanovorm al bij een zeer lage dosering het darmmicrobioom kan verstoren. Dat is iets om in de gaten te houden, zeker voor mensen met een gevoelig spijsverteringsstelsel. Daarnaast waarschuwen meerdere EFSA-rapporten voor risico's bij het inademen van bentonietstof, wat vooral relevant is voor mensen die er beroepsmatig mee werken. Voor de gemiddelde consument die af en toe een glas geklaarde wijn of vruchtensap drinkt, is de blootstelling doorgaans erg laag.

Bentoniet is geschikt voor alle diëten: het is plantaardig, veganistisch, vegetarisch, halal en kosher. Het is een puur mineraal product zonder dierlijke bestanddelen. Als je liever zo min mogelijk bewerkte producten consumeert, kun je kiezen voor ongefilterde wijnen of troebele sappen, maar vanuit gezondheidsoogpunt is er bij normaal gebruik geen reden tot bezorgdheid.

Wat zegt de wetenschap?

We vonden 15 relevante studies over bentoniet die allemaal zijn meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 15 onafhankelijk gefinancierd.

Het meeste onderzoek naar bentoniet komt van EFSA, dat het kleimineraal herhaaldelijk heeft beoordeeld als diervoederadditief en als stof in voedselverpakkingen. De conclusie is steeds hetzelfde: voor consumenten levert bentoniet geen veiligheidszorgen op. Het wordt niet of nauwelijks opgenomen in het lichaam en is niet genotoxisch. Een acute toxiciteitsstudie bij muizen liet geen sterfte of toxische effecten zien tot een dosis van 2000 mg/kg lichaamsgewicht, wat een zeer hoge dosis is. In-vitrostudies op darmcellen laten zien dat bentoniet bij lage concentraties veilig is, maar bij hogere concentraties wel cytotoxisch kan worden.

Een opvallende uitzondering is een Russische dierstudie uit 2020 die bentoniet in nanovorm onderzocht. Deze studie rapporteerde verstoring van het darmmicrobioom, met name een sterke afname van bifidobacteriën, en veranderingen in het lipidenprofiel. Dit gebeurde al bij een dosis van slechts 1 mg/kg lichaamsgewicht. Dat is een heel andere uitkomst dan de bulkvorm van bentoniet, die tot veel hogere doses veilig lijkt. Het verschil zit waarschijnlijk in de deeltjesgrootte: nanodeeltjes gedragen zich anders dan grotere deeltjes van hetzelfde materiaal. Dit onderscheid is belangrijk, maar wordt in de meeste veiligheidsbeoordelingen nog niet expliciet meegenomen.

Een terugkerend thema in de EFSA-rapporten is het risico bij inademing. Bentonietstof is irriterend voor ogen en luchtwegen en kan sensibilisatie veroorzaken. EFSA concludeert bij meerdere beoordelingen dat bentoniet "gevaarlijk is voor gebruikers bij elke blootstelling" via inademing. Dit is vooral relevant voor werknemers in de voedingsindustrie en veeteelt, niet zozeer voor consumenten. Wel is het goed om te weten dat sommige bentonietbronnen verontreinigd kunnen zijn met kristallijn silica, een stof die door IARC is geclassificeerd als kankerverwekkend voor de mens (Groep 1). Dit wordt in de bestudeerde onderzoeken niet expliciet besproken.

Een review uit 2003 over de veiligheid van silicaten in cosmetica concludeert dat bentoniet veilig is voor dermaal gebruik, maar beschrijft tegelijk ernstige oogschade bij injectie bij konijnen. Die conclusie geldt dus specifiek voor huidcontact en is niet direct vertaalbaar naar orale inname via voeding. Al met al is het beeld dat bentoniet bij normaal gebruik in voeding waarschijnlijk veilig is, maar dat de effecten van de nanovorm op het darmmicrobioom en de risico's van verontreinigingen meer aandacht verdienen in toekomstig onderzoek.

Bredere context

Regelgeving en gebruik

Bentoniet is in de EU goedgekeurd als voedingsadditief (E558) en wordt breed ingezet als technologisch hulpmiddel. Het wordt vooral gebruikt als antiklontermiddel, klaringsmiddel in wijn en sappen, vochtabsorbeerder in voedselverpakkingen en mycotoxinebinder in diervoeder. Directe toevoeging aan consumentenvoeding is beperkt. Er is geen ADI vastgesteld door EFSA of JECFA, omdat de blootstelling via voeding laag wordt geacht.

Aandachtspunten

Meerdere EFSA-beoordelingen (2011, 2012, 2013, 2017, 2025) bevestigen de veiligheid voor consumenten, maar waarschuwen consequent voor risico's bij inademing van bentonietstof door werknemers.
Eén dierstudie toont effecten op het darmmicrobioom bij een zeer lage dosis bentoniet in nanovorm. Kwetsbare groepen zoals mensen met inflammatoire darmziekten zijn niet apart onderzocht.
Kristallijn silica, een mogelijke verontreiniging in sommige bentonietbronnen, is door IARC geclassificeerd als Groep 1 (kankerverwekkend voor de mens). Dit wordt in de onderzochte studies niet expliciet besproken.
Nanopartikelvorming wordt in één EFSA-opinie niet uitgesloten bij verkeerd gebruik. De risico's van nanodeeltjes van kleimineralen zijn nog onvoldoende onderzocht.
Bentoniet is niet specifiek verboden in bepaalde landen voor voedingsgebruik, maar het gebruik is in veel landen beperkt tot specifieke technologische toepassingen.

Bijwerkingen

Bij normaal gebruik via voeding zijn er geen bijwerkingen bekend voor consumenten. Bentoniet wordt nauwelijks opgenomen in het lichaam. Bij inademing van bentonietstof kan irritatie van ogen en luchtwegen optreden, en sensibilisatie is mogelijk. Dit is vooral relevant voor mensen die er beroepsmatig mee werken. Eén dierstudie toont verstoring van het darmmicrobioom bij een zeer lage dosis bentoniet in nanovorm (1 mg/kg lichaamsgewicht), maar het is onduidelijk of dit ook bij mensen optreedt bij normale voedingsblootstelling.

Financiering van het onderzoek

Onafhankelijk (15) Industrie (0) Mogelijk industrie (0) Onbekend (0)

Alle 15 bestudeerde onderzoeken over bentoniet zijn onafhankelijk gefinancierd. Het merendeel komt van EFSA zelf of is uitgevoerd door universiteiten zonder industriële betrokkenheid. Er zijn geen door de industrie gefinancierde studies gevonden. Dit is een opvallend positief punt: het betekent dat de conclusies niet gekleurd zijn door commerciële belangen.

Wel is het goed om te beseffen dat veel van de EFSA-beoordelingen zijn uitgevoerd op verzoek van bedrijven die een vergunning aanvragen voor het gebruik van bentoniet in diervoeder of verpakkingen. De beoordeling zelf is onafhankelijk, maar de aanleiding is commercieel. De wetenschappelijke kwaliteit van de studies varieert: sommige EFSA-opinies zijn zeer uitgebreid en grondig, terwijl andere beoordelingen beperkt zijn in omvang. De dierstudie over nanobentoniet is uitgevoerd door een Russische universiteit en biedt een belangrijk tegengeluid dat in de bredere EFSA-beoordelingen nog niet is meegenomen.

Beoordeling medische literatuur

Het onderzoek naar bentoniet laat een aantal tegenstrijdigheden zien die je als lezer moet kennen. De meeste studies concluderen dat bentoniet veilig is, maar er is een belangrijk verschil tussen de bulkvorm en de nanovorm. Eén dierstudie vond al bij een zeer lage dosis (1 mg/kg) effecten op het darmmicrobioom bij nanobentoniet, terwijl een andere studie geen toxiciteit vond tot 2000 mg/kg bij de gewone vorm. Dit verschil wordt in de veiligheidsbeoordelingen niet altijd duidelijk onderscheiden.

Daarnaast focussen de EFSA-beoordelingen vooral op consumentenveiligheid en concluderen ze steeds "veilig", maar voegen ze er consequent aan toe dat bentoniet gevaarlijk is voor mensen die het inademen. Kwetsbare groepen zoals mensen met darmziekten zijn niet apart onderzocht, terwijl de microbioomeffecten daar juist relevant voor kunnen zijn. Tot slot is de mogelijke verontreiniging met kristallijn silica (IARC Groep 1) een punt dat in geen van de studies expliciet wordt besproken.

Onderzochte studies

Studie	Type	Conclusie	Bewijskracht	Financiering
Assessment of the feed additive consisting of bentonite (1m558i) for all animal species for the renewal of its authorisation (EUBA aisbl) Villa et al. (2025) Veilig voor consumenten, maar risico voor gebruikers bij elke blootstelling EFSA beoordeelde de verlenging van de vergunning voor bentoniet als diervoederadditief. Het is veilig voor consumenten, maar vormt bij elke blootstelling een risico voor gebruikers door inademing van stof.	EFSA/WHO-evaluatie	Gemengd	93%	Onafhankelijk Gefinancierd door european commission
Efficacy of a preparation of algae interspaced bentonite as a feed additive for all animal species Bampidis et al. (2019) EFSA kan werkzaamheid niet bevestigen wegens onvoldoende bewijs EFSA beoordeelde een preparaat van algen met bentoniet als diervoederadditief. Er was onvoldoende bewijs om de werkzaamheid te bevestigen.	EFSA/WHO-evaluatie	—	82%	Onafhankelijk Gefinancierd door european commission
Safety assessment of the active substances carboxymethylcellulose, acetylated distarch phosphate, bentonite, boric acid and aluminium sulfate, for use in active food contact materials EFSA et al. (2018) Bentoniet in voedselverpakking veilig bij correct gebruik zonder direct contact EFSA beoordeelde bentoniet als actieve stof in voedselverpakkingen. De conclusie is dat het veilig is voor consumenten wanneer het correct wordt gebruikt zonder direct contact met voedsel.	EFSA/WHO-evaluatie	Veilig	80%	Onafhankelijk Gefinancierd door efsa
Oxidative stress and toxicity produced by arsenic and chromium in broiler chicks and application of vitamin E and bentonite as ameliorating agents Mashkoor et al. (2023) Bentoniet vermindert gedeeltelijk arseen- en chroomtoxiciteit bij kuikens Onderzoekers testten of bentoniet de giftige effecten van arseen en chroom bij kuikens kon verminderen. Bentoniet bood gedeeltelijke bescherming tegen de oxidatieve stress veroorzaakt door deze zware metalen.	Dierstudie	Overwegend veilig	56%	Onafhankelijk Auteur werkzaam bij King Khalid University (Saudi Arabia)
[Peroral toxicological assessment of bentonite nanoclay used in the food industry] Shipelin et al. (2020) NOAEL waarschijnlijk onder 1 mg/kg; effecten op microbioom en lipiden Russische onderzoekers testten bentoniet in nanovorm bij ratten. Al bij een dosis van 1 mg/kg lichaamsgewicht werden effecten op het darmmicrobioom (afname bifidobacteriën) en veranderingen in het lipidenprofiel gevonden.	Dierstudie	Schadelijk	50%	Onafhankelijk Auteur werkzaam bij Lomonosov Moscow State University (Russian Federation)
Assessment of the feed additive consisting of bentonite for ruminants ... EFSA Panel on Additives and Products or Substances used in Animal Feed (FEEDAP) et al. (2025) Veilig voor consumenten, maar gevaarlijk voor gebruikers bij elke blootstelling. EFSA beoordeelde bentoniet als diervoederadditief voor herkauwers. Het is veilig voor consumenten, maar gevaarlijk voor gebruikers bij elke blootstelling via inademing.	EFSA/WHO-evaluatie	Gemengd	37%	Onafhankelijk Gefinancierd door european commission
Does Bentonite Cause Cytotoxic and Whole-Transcriptomic Adverse Effects in Enterocytes When Used to Reduce Aflatoxin B1 Exposure? Mucignat et al. (2022) Bentoniet veilig bij lage dosis, cytotoxisch bij hogere concentraties in vitro Onderzoekers testten bentoniet op darmcellen in het lab om te zien of het veilig is wanneer het wordt gebruikt om schimmelgiffen te binden. Bij lage concentraties was bentoniet niet schadelijk, maar bij hogere concentraties trad wel celbeschadiging op.	In vitro	Gemengd	32%	Onafhankelijk Auteur werkzaam bij Alma Mater Studiorum Università di Bologna (Italy)
Safety and efficacy of bentonite as a feed additive for all animal ... EFSA Panel on Additives and Products or Substances used in Animal Feed (FEEDAP) et al. (2017) Veilig voor consumenten bij normale dosering, inhalatierisico voor gebruikers EFSA beoordeelde de veiligheid en werkzaamheid van bentoniet als diervoederadditief. De conclusie is dat het veilig is voor consumenten bij normale dosering, maar dat er een inhalatierisico bestaat voor gebruikers.	EFSA/WHO-evaluatie	Overwegend veilig	31%	Onafhankelijk Gefinancierd door european commission
Acute toxicity study of antibacterial organophilic bentonite incorporated with geranyl acetate in mice and geranyl acetate liberation in simulated gastric fluid. Capelezzo et al. (2023) Geen toxiciteit of sterfte bij muizen tot 2000 mg/kg oraal Braziliaanse onderzoekers testten een antibacterieel bentonietpreparaat bij muizen in een acute toxiciteitstest. Er werd geen sterfte of toxiciteit waargenomen tot een dosis van 2000 mg/kg lichaamsgewicht.	Dierstudie	Veilig	19%	Onafhankelijk Auteur werkzaam bij Universidade Federal de Santa Catarina (Brazil)
and sepiolite (Toxfin - EFSA 2013 Veilig voor consumenten, maar gevaarlijk stof voor gebruikers via inademing EFSA beoordeelde een bentonietpreparaat als mycotoxinebinder in diervoeder. Het is veilig voor consumenten, maar het stof is gevaarlijk bij inademing door gebruikers.	EFSA/WHO-evaluatie	Gemengd	14%	Onafhankelijk Gefinancierd door efsa
Scientific Opinion on the safety and efficacy of bentonite as a ... 2012 Geen veiligheidszorgen voor consumenten; stofrisico voor handlers EFSA beoordeelde bentoniet als diervoederadditief en concludeerde dat er geen veiligheidszorgen zijn voor consumenten. Wel werd het risico van stofblootstelling voor handlers benadrukt.	EFSA/WHO-evaluatie	Overwegend veilig	14%	Onafhankelijk EFSA (European Food Safety Authority) is een onafhankelijke EU-autoriteit; geen industriefinanciering vermeld.
Scientific Opinion on the safety evaluation of the active substances ... 2012 EFSA: bentoniet als vochtabsorbeerder veilig voor consument EFSA beoordeelde bentoniet als vochtabsorbeerder in voedselverpakkingen en concludeerde dat het veilig is voor consumenten.	EFSA/WHO-evaluatie	Veilig	7%	Onafhankelijk Gefinancierd door efsa
Scientific Opinion on the safety evaluation of the active substance ... 2012 Veilig bij correct gebruik; nanopartikelvorming niet uitgesloten bij verkeerd gebruik EFSA beoordeelde bentoniet als actieve stof in voedselverpakkingen en concludeerde dat het veilig is bij correct gebruik. Nanopartikelvorming werd niet uitgesloten bij verkeerd gebruik.	EFSA/WHO-evaluatie	Overwegend veilig	3%	Onafhankelijk Gefinancierd door who
Scientific Opinion on the safety and efficacy of bentonite ... - EFSA 2011 EFSA: geen veiligheidszorg voor consumenten, stof niet genotoxisch EFSA concludeerde dat bentoniet als diervoederadditief geen veiligheidszorgen oplevert voor consumenten en dat het niet genotoxisch is.	EFSA/WHO-evaluatie	Overwegend veilig	3%	Onafhankelijk Gefinancierd door efsa
Final Report on the Safety Assessment of Aluminum Silicate, Calcium Silicate, Magnesium Aluminum Silicate, Magnesium Silicate, Magnesium Trisilicate, Sodium Magnesium Silicate, Zirconium Silicate, Attapulgite, Bentonite, Fuller's Earth, Hectorite, Kaolin, Lithium Magnesium Silicate, Lithium Magnesiu Elmore, A. R. (2003) Veilig in cosmetica, maar inhalatierisico en oogschade bij injectie Een uitgebreide review beoordeelde de veiligheid van bentoniet en verwante silicaten in cosmetica. De conclusie is dat het veilig is voor gebruik op de huid, maar er zijn risico's bij inademing en ernstige oogschade werd gezien bij injectie bij konijnen.	Review	Gemengd	3%	Onafhankelijk Gefinancierd door international agency for research on cancer

Verantwoording

Algoritme versie: v1.7. Analyse uitgevoerd op: 8 maart 2026. Lees meer over onze methodologie.

De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Scores worden algoritmisch berekend op basis van de onderliggende studies. Elke pagina wordt met de hand gecontroleerd door de redactie. Deze informatie vervangt geen professioneel voedings- of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of diëtist. Mocht er onverhoopt een fout staan, laat het ons weten via info@ahealthylife.nl.