E570 - Stearinezuur

Wat zegt de wetenschap?

We vonden 14 relevante studies over stearinezuur die allemaal zijn meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 9 onafhankelijk gefinancierd en bij 5 studies was de financieringsbron onbekend.

De twee EFSA-evaluaties (2017 en 2018) vormen de basis van de officiële veiligheidsbeoordeling. EFSA concludeert dat stearinezuur als voedingsadditief geen veiligheidszorg oplevert bij gangbare gebruiksniveaus. Wel merkt EFSA op dat er beperkte chronische toxiciteitsdata beschikbaar zijn. Meerdere gerandomiseerde gecontroleerde studies bij mensen bevestigen dit beeld: stearinezuurrijke vetten laten geen nadelige effecten zien op insulineresistentie, en stearinezuur verslechtert de bloedstolling of lipemie niet bij gezonde proefpersonen. Een systematische review uit 2010 (Hunter et al.) concludeert dat stearinezuur gunstiger is dan transvetten voor het hart- en vaatstelsel, maar minder gunstig dan onverzadigde vetten. Opvallend is dat bij een inname boven 9% van de totale energie het fibrinogeengehalte kan stijgen, wat een risicofactor is voor hart- en vaatziekten. Dat niveau ligt ver boven wat je via additiefgebruik binnenkrijgt, maar kan relevant zijn bij een dieet dat heel rijk is aan stearinezuur.

Aan de andere kant staat een meta-analyse uit 2024 (Jayedi et al.) die een bescheiden verband vindt tussen stearinezuurinname en een hoger risico op coronaire hartziekten. Dit lijkt op het eerste gezicht tegenstrijdig met de gerandomiseerde studies die geen effect op insulineresistentie of diabetes vinden, maar het gaat om verschillende eindpunten. Cardiovasculair risico is breder dan alleen insulineresistentie. Twee laboratorium- en dierstudies laten zien dat zeer hoge concentraties stearinezuur schadelijk kunnen zijn: één studie toont schade aan insulineproducerende cellen bij muizen, en een in-vitro studie laat zien dat stearinezuur vaatherstelcellen kan beschadigen bij fysiologische concentraties. Het is belangrijk om te beseffen dat deze bevindingen bij extreme omstandigheden zijn gedaan en niet direct vertaalbaar zijn naar wat er gebeurt als je een koekje of kauwgom eet.

Een dose-respons meta-analyse uit 2022 (Gaeini et al.) vond geen verband tussen stearinezuurinname en het risico op diabetes type 2, wat geruststellend is. Een review uit 2008 (Crupkin en Zambelli) positioneert stearinezuur als een veiliger alternatief voor transvetten. Acute en chronische dierstudies met een coating op basis van stearinezuur lieten geen toxiciteit of sterfte zien bij muizen.

Al met al is het wetenschappelijke beeld overwegend positief voor stearinezuur bij normale inname. De signalen over cardiovasculaire effecten komen voornamelijk naar voren bij hoge voedingsinname, niet bij de kleine hoeveelheden die je als additief binnenkrijgt. Voor de meeste mensen is E570 in voedingsmiddelen geen punt van zorg.

Bredere context

Stearinezuur (E570) is binnen de EU goedgekeurd als voedingsadditief en mag worden gebruikt in alle eet- en drinkwaren volgens het quantum satis-principe. Dat betekent dat er geen maximale hoeveelheid is vastgesteld, maar dat fabrikanten alleen zoveel mogen gebruiken als nodig is voor het beoogde technische effect. EFSA heeft in 2017 een specifieke herbeoordeling van E570 uitgevoerd en geconcludeerd dat een numerieke ADI niet nodig is.

Er is geen IARC-classificatie voor stearinezuur. Het wordt niet beschouwd als een erkend carcinogeen. Het additief is niet verboden in enig land en wordt wereldwijd breed toegepast.

Aandachtspunten

• Stearinezuur kan van dierlijke oorsprong zijn (rund, varken). Alleen de fabrikant kan uitsluitsel geven over de bron. Dit maakt het potentieel ongeschikt voor vegetariërs, veganisten en mensen die halal of kosher eten.
• Personen met diabetes type 2 of cardiovasculaire risicofactoren kunnen gevoeliger zijn voor effecten bij hoge stearinezuurinname via de voeding. Dit betreft de totale inname via vlees, zuivel en chocolade, niet specifiek het additiefgebruik.
• De systematische review van Hunter et al. signaleert een verhoogd fibrinogeengehalte bij inname boven 9% van de totale energie. Dit niveau wordt bij normaal additiefgebruik niet bereikt.

Bijwerkingen

Bij normaal gebruik als voedingsadditief zijn geen bijwerkingen bekend. Laboratorium- en dierstudies laten zien dat zeer hoge concentraties stearinezuur schadelijk kunnen zijn voor insulineproducerende cellen en bloedvaten, maar deze niveaus worden bij normaal voedingsgebruik niet bereikt. Bij een zeer hoge inname via de voeding (boven 9% van de totale energie) kan het fibrinogeengehalte in het bloed stijgen, wat een risicofactor is voor hart- en vaatziekten.

Financiering van het onderzoek

Onderzochte studies