E943a - Butaan
De veiligheidsscore geeft aan hoe veilig dit E-nummer is op een schaal van 0 tot 100, op basis van wetenschappelijk onderzoek.
- ● 60–100: Geen bezwaar — Veilig bevonden in onderzoek
- ● 40–59: Beperk gebruik — Mogelijk risico, nader onderzoek nodig
- ● 0–39: Zo min mogelijk — Risico’s vastgesteld in onderzoek
De vergelijking laat zien hoe dit E-nummer scoort ten opzichte van alle andere E-nummers die wij beoordeeld hebben.
Dit E-nummer scoort beter dan 58% en slechter dan 42% van alle E-nummers. Hoe hoger het percentage, hoe veiliger.
De herkomst geeft aan waar dit E-nummer vandaan komt en hoe het geproduceerd wordt:
- Natuurlijk — Komt voor in de natuur en wordt daaruit gewonnen
- Halfnatuurlijk — Natuurlijke grondstof, chemisch gewonnen of gezuiverd
- Synthetisch — Volledig kunstmatig geproduceerd in een fabriek
- Mineraal — Gewonnen uit minerale bronnen (gesteente, zout)
- Gemodificeerd — Natuurlijke stof waarvan de molecuulstructuur is veranderd
- Ook bekend als
- Butane, n-butaan, n-butane
- Komt voor in
- Bakspray, Kookspray, Slagroomspuitbussen, Voedselsprays, Voedselverpakkingen (als verpakkingsgas)
- EU-status
- Goedgekeurd
- Dieetinfo
- Butaan is synthetisch en bevat geen dierlijke bestanddelen. Het is geschikt voor vegetarische, veganistische, halal en kosher diëten.
Het bewijs is beperkt: er zijn slechts 3 studies beschikbaar. Eén studie toont aan dat butaan als drijfgas in voedselsprays niet als veilig beschouwd kan worden zonder wachttijd na het sprayen. Er is geen onderzoek naar effecten bij kwetsbare groepen zoals kinderen of zwangeren. Bij inademing in hoge concentraties (buiten voedingscontext) kan butaan hartritmestoornissen veroorzaken.
EFSA heeft butaan in 2025 opnieuw beoordeeld en beschouwt het als veilig bij de huidige toegestane niveaus. De stof vervluchtigt snel, waardoor de daadwerkelijke blootstelling via voeding doorgaans zeer laag is. Geen van de beschikbare studies is door de industrie gefinancierd.
Butaan (E943a) is een synthetisch gas dat in de voedingsindustrie wordt gebruikt als drijfgas en verpakkingsgas. Je komt het vooral tegen in spuitbusproducten zoals bakspray, kookspray en slagroomspuitbussen. Het is hetzelfde gas dat je kent uit wegwerpaanstekers. In de voedingsindustrie zorgt het ervoor dat het product onder druk uit de bus gespoten kan worden.
Butaan is een ontvlambaar, kleurloos gas dat na het sprayen snel vervluchtigt. Dat betekent dat je er in theorie weinig van binnenkrijgt. Toch is het goed om te weten dat één studie aantoont dat je na het sprayen even moet wachten voordat je het product consumeert. Direct na het sprayen kan er namelijk nog butaan aanwezig zijn in het voedsel. Bij normaal gebruik en een korte wachttijd is de blootstelling volgens EFSA verwaarloosbaar.
Er is geen ADI (aanvaardbare dagelijkse inname) vastgesteld voor butaan. EFSA beschouwt de stof als van lage toxicologische zorg, wat betekent dat ze het risico bij de huidige gebruiksniveaus als zeer klein inschatten. Wel is het belangrijk om te beseffen dat het onderzoek naar butaan als voedingsadditief beperkt is. Er zijn slechts 3 studies beschikbaar en er is geen specifiek onderzoek gedaan naar de effecten bij kinderen, zwangeren of andere kwetsbare groepen. Als je regelmatig sprayproducten gebruikt, is het verstandig om na het sprayen even te wachten voordat je het eten aanraakt of opeet.
Wat zegt de wetenschap?
We vonden 3 relevante studies over butaan die allemaal zijn meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 2 onafhankelijk gefinancierd en bij 1 studie was de financieringsbron onbekend.
De meest recente en meest uitgebreide studie is de EFSA-herevaluatie uit 2025, waarin butaan (E943a) samen met isobutaan (E943b) en propaan (E944) opnieuw is beoordeeld. EFSA concludeert dat butaan als voedingsadditief veilig is bij de huidige toegestane niveaus. De stof wordt beschouwd als van lage toxicologische zorg. Dat klinkt geruststellend, maar het is goed om te weten dat deze conclusie gebaseerd is op een beperkte hoeveelheid onderzoek.
Een studie van Varlet en collega's uit 2014 bekeek specifiek het gebruik van drijfgassen in eetbare voedselsprays. De onderzoekers concludeerden dat butaan als drijfgas niet als veilig beschouwd kan worden zonder een wachttijd na het sprayen. Dit is een belangrijk detail: direct na het sprayen is er nog butaan aanwezig in het voedsel. Dit is geen directe tegenspraak met de EFSA-conclusie, maar het laat wel zien dat de manier waarop je het product gebruikt er veel toe doet.
Een derde studie, een EFSA-evaluatie uit 2018, richtte zich op isobutaan als onderdeel van verpakkingsschuim dat in contact komt met voedsel. De conclusie was dat er bij de verwachte blootstelling geen veiligheidsrisico is. Hoewel deze studie zich niet direct op E943a richt, bevestigt ze het beeld dat butaanachtige stoffen bij lage blootstelling weinig risico opleveren.
Wat opvalt is dat er geen onderzoek beschikbaar is naar de effecten van butaan op kwetsbare groepen zoals kinderen of zwangere vrouwen. Ook is er geen onderzoek naar mogelijke cumulatieve effecten bij mensen die regelmatig sprayproducten gebruiken. Buiten de voedingscontext is bekend dat inademing van butaan in hoge concentraties gevaarlijk kan zijn, maar dat scenario is niet vergelijkbaar met het gebruik als voedingsadditief.
Bredere context
Butaan (E943a) is goedgekeurd als voedingsadditief in de Europese Unie en wordt door EFSA beschouwd als veilig bij de huidige gebruiksniveaus. Er is geen IARC-classificatie voor kankerverwekkendheid, wat past bij het beeld van lage toxicologische zorg. Er is geen ADI vastgesteld, niet omdat de stof gevaarlijk is, maar omdat EFSA de blootstelling via voeding als zeer laag inschat doordat het gas snel vervluchtigt.
Het is goed om te weten dat butaan als voedingsadditief uitsluitend voorkomt in bewerkte producten. Het heeft geen voedingswaarde, geen smaakversterking en geen eetlustbevorderend effect. De stof bevat geen natrium en is puur functioneel: het dient alleen om producten uit een spuitbus te krijgen of om verpakkingen te vullen. Voor wie liever zo min mogelijk synthetische stoffen binnenkrijgt, is het een optie om bakspray te vervangen door gewoon een beetje olie of boter in de pan. Dat is een eenvoudig natuurlijk alternatief. Er is geen specifiek onderzoek gedaan naar de veiligheid voor kinderen of zwangeren, dus extra voorzichtigheid bij deze groepen is begrijpelijk.
Bijwerkingen
Bij normaal gebruik als voedingsadditief zijn er geen bijwerkingen gerapporteerd. Wel toont onderzoek aan dat direct na het sprayen van voedselsprays nog butaan aanwezig kan zijn in het product, wat bij onmiddellijke consumptie tot ongewenste inname kan leiden. Buiten de voedingscontext kan inademing van butaan in hoge concentraties hartritmestoornissen veroorzaken, maar dit is niet relevant bij normaal gebruik in voedingsmiddelen.
Financiering van het onderzoek
Van de 3 beschikbare studies zijn er 2 onafhankelijk gefinancierd (beide door EFSA, de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid). Bij 1 studie was de financieringsbron onbekend. Er zijn geen studies gevonden die door de voedingsindustrie zijn gefinancierd. Dat is positief, omdat het betekent dat de beschikbare conclusies niet direct beïnvloed zijn door commerciële belangen.
Tegelijkertijd is het totale aantal studies erg klein. Met slechts 3 studies is de bewijskracht beperkt. Het feit dat de twee EFSA-studies tot geruststellende conclusies komen, weegt zwaar, maar het ontbreken van onafhankelijk academisch onderzoek buiten EFSA maakt het lastig om een volledig beeld te vormen. Meer onafhankelijk onderzoek zou welkom zijn, vooral naar langdurige blootstelling en effecten bij kwetsbare groepen.
Beoordeling medische literatuur
Het onderzoek naar butaan als voedingsadditief is beperkt. Er zijn slechts 3 studies beschikbaar, waarvan 2 EFSA-evaluaties. EFSA concludeert dat butaan veilig is bij de huidige gebruiksniveaus, maar één studie laat zien dat je na het sprayen van voedselsprays even moet wachten voordat je het product eet. Deze twee bevindingen spreken elkaar niet tegen, maar laten wel zien dat de manier waarop je het product gebruikt van belang is.
Er is geen onderzoek gedaan naar effecten bij kinderen, zwangeren of andere kwetsbare groepen. Ook ontbreekt onderzoek naar cumulatieve blootstelling bij frequent gebruik van sprayproducten. De bewijskracht is daarmee beperkt en sterke conclusies zijn niet gerechtvaardigd. Als je regelmatig bakspray of kookspray gebruikt, is het verstandig om na het sprayen even te wachten en te overwegen of een eenvoudig alternatief zoals olie of boter niet net zo goed werkt.
Onderzochte studies
| Studie | Type | Conclusie | Bewijskracht | Financiering |
|---|---|---|---|---|
|
EFSA et al. (2025)
EFSA: butaan als voedseladditief veilig bij huidige toegestane niveaus
|
EFSA/WHO-evaluatie | Overwegend veilig | 93% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door efsa
|
|
Varlet et al. (2014)
Butaan als drijfgas in voedselsprays niet veilig zonder wachttijd
|
Blootstellingsstudie | Schadelijk | 34% | Onbekend |
|
EFSA Panel on Food Contact Materials et al. (2018)
Isobutaan als verpakkingsschuim: geen veiligheidsrisico bij verwachte blootstelling
|
EFSA/WHO-evaluatie | Veilig | 32% |
Onafhankelijk
EFSA-evaluatie (Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid), een onafhankelijk EU-agentschap
|
Verantwoording
Algoritme versie: v1.7. Analyse uitgevoerd op: 8 maart 2026. Lees meer over onze methodologie.
De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Scores worden algoritmisch berekend op basis van de onderliggende studies. Elke pagina wordt met de hand gecontroleerd door de redactie. Deze informatie vervangt geen professioneel voedings- of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of diëtist. Mocht er onverhoopt een fout staan, laat het ons weten via info@ahealthylife.nl.
