Slecht nieuws voor wie denkt dat drank uit glazen flessen automatisch schoner is. Frans onderzoek toont aan dat juist bij dranken in glas regelmatig hogere hoeveelheden microplastic worden gevonden dan bij dezelfde drank in plastic flessen of blik. Dat geldt voor water, frisdrank, ijsthee en bier. Wijn vormt een uitzondering en scoort lager, waarschijnlijk omdat wijnflessen vaak met kurk worden afgesloten in plaats van met metalen doppen. En daar zit hem precies het probleem.
Het onderzoek
Franse wetenschappers van ANSES, het nationale agentschap voor voedsel- en milieuveiligheid, analyseerden vele typen dranken die in Frankrijk worden verkocht. Ze onderzochten flessenwater, cola, ijsthee, limonade, bier en wijn. Per productvariant werden zes monsters uit dezelfde productiebatch getest. De onderzoekers keken specifiek naar deeltjes tussen de 30 en 500 micrometer, kleiner dan een halve millimeter maar groot genoeg om met speciale apparatuur te identificeren. In alle onderzochte dranken werden microplastics aangetroffen, ongeacht het type verpakking.
Niet het glas, maar de dop
Het glas zelf blijkt niet de boosdoener. De vervuiling komt van de metalen doppen met hun gekleurde verflaag. Die verf bestaat vaak uit polyester of andere kunststoflagen die tijdens opslag en transport slijten door onderlinge wrijving. Zo belanden er kleine verfdeeltjes in de drank zodra de fles wordt geopend of wanneer de dop wordt geplaatst. Plastic flessen hebben meestal schroefdoppen zonder verfcoating, wat dit probleem aanzienlijk beperkt.
De onderzoekers zagen duidelijke krassen op gloednieuwe doppen en vonden verfdeeltjes aan de binnenkant. Die deeltjes bleken qua kleur en samenstelling overeen te komen met de verf aan de buitenkant van de dop. Bij een experiment met schone flessen en nieuw water gaven onbehandelde doppen maar liefst 287 deeltjes per liter af. Door de doppen eerst uit te blazen met perslucht daalde dat aantal naar 106 deeltjes. Na uitblazen en spoelen met water en ethanol bleven er nog 87 deeltjes over. Dat is nog steeds veel, maar wel een flinke verbetering.
Stapeling als oorzaak
Volgens de onderzoekers worden doppen in grote hoeveelheden opgeslagen voordat ze op flessen worden geplaatst. Tijdens die opslag liggen ze tegen elkaar aan, waardoor de verflaag aan de buitenkant schuurt tegen de binnenkant van andere doppen. Elk klein krasje of stootje kan microscopisch kleine verfdeeltjes loslaten die vervolgens aan de binnenkant blijven plakken. Die deeltjes komen in de drank terecht zodra de fles wordt gevuld en afgesloten. Het is mogelijk dat dit probleem vooral speelt bij kroonkurken, de metalen doppen met karteltjes die je met een flesopener moet openmaken. Die worden vaker los gestapeld dan schroefdoppen. Maar dit is nog niet specifiek onderzocht en verdient verdere aandacht.
De cijfers per drank
Flessenwater in dit onderzoek bevatte gemiddeld 2,9 microplastics per liter, relatief weinig vergeleken met andere dranken. Bij cola lag het gemiddelde op 31 deeltjes per liter, bij limonade zelfs op ruim 100 deeltjes per liter. IJsthee zat daar tussenin met ongeveer 15 deeltjes per liter. Bier scoorde opvallend hoog met gemiddeld 84 deeltjes per liter.
De verschillen tussen glazen en plastic verpakkingen waren groot. Cola uit glazen flesjes bevatte gemiddeld 103 deeltjes per liter, terwijl dezelfde cola uit plastic flessen slechts 2 deeltjes per liter bevatte. Bij bier in kleine glazen flesjes (0,25 liter) werd 134 deeltjes per liter gemeten, terwijl bier uit blik op 32 deeltjes bleef steken. Grote glazen bierflessen van 0,75 liter scoorden vergelijkbaar met blik. Mogelijk speelt het grotere oppervlak van de dopopening bij kleine flesjes een rol, of worden grotere flessen anders behandeld tijdens productie.
Wijn als uitzondering
Wijn wijkt af van het patroon. De onderzoekers vonden gemiddeld 8 deeltjes per liter, met weinig verschil tussen glazen flessen en andere verpakkingen. De verklaring is simpel: wijnflessen worden meestal afgesloten met kurk of kunststof kurken, niet met metalen kroonkurken. Daardoor ontbreekt de verflaag die bij andere dranken voor vervuiling zorgt. Opvallend genoeg bevatten wijnpakken (bricks) wel meer microplastics, met gemiddeld 30 deeltjes per liter. Dat suggereert dat de binnenbekleding van kartonnen verpakkingen ook een bron van vervuiling kan zijn.
Wat betekent dit voor je gezondheid?
Er zijn gelukkig een paar simpele manieren om je blootstelling te verminderen. Kies waar mogelijk voor dranken in flessen met een kurk, beugelsluiting of schroefdop zonder gekleurde verflaag, want die zijn waarschijnlijk een betere keuze. Bij IKEA en andere winkels vind je glazen flessen met beugelsluiting of kurk die je kunt hergebruiken voor water of zelfgemaakte limonade. Overweeg ook om vaker kraanwater te drinken. Een waterfilterkan of kraanfilter kan eventuele restdeeltjes verder verminderen. Maak je eigen ijsthee of limonade in een glazen kan met verse ingrediënten, dan weet je precies wat erin zit en vermijd je industriële verpakkingen helemaal. Het is aan te bevelen om bij je favoriete merk na te vragen of ze op de hoogte zijn van het microplasticprobleem met de doppen en of ze in de toekomst kunnen kiezen voor flessen met doppen zonder verfcoating. Hoe meer consumenten hierover vragen stellen, hoe groter de kans dat fabrikanten zich hiervan bewust worden en actie ondernemen.
Slotwoord
Dit onderzoek draait gangbare aannames om. Glas is niet per definitie schoner dan plastic. De vervuiling komt niet uit de fles zelf, maar uit een onverwachte hoek: de verflaag op metalen doppen. Fabrikanten zouden dit probleem kunnen aanpakken door doppen te reinigen voor gebruik of door over te stappen op verfvrije alternatieven. En wie zich zorgen maakt over flessenwater: met gemiddeld 2,9 deeltjes per liter valt dat juist reuze mee. Kraanwater uit een goede waterfilter blijft voor nu de verstandigste keuze voor wie microplastics zoveel mogelijk wil vermijden. Het is nog onduidelijk welk type dop precies het meeste probleem geeft. Mogelijk spelen kroonkurken door hun stapeling een grotere rol dan schroefdoppen, maar verder onderzoek moet dat uitwijzen. Tot die tijd hoef je je niet al te druk te maken, maar het vermijden van dranken met kroonkurken kan geen kwaad (bron: Medscape).
