Veel mensen weten inmiddels dat sommige kruiden en specerijen iets goeds doen voor je gezondheid. Munt, eucalyptus, gember en chilipeper zijn stuk voor stuk planten die al eeuwenlang in de keuken en in huismiddeltjes te vinden zijn. Wat lange tijd onduidelijk bleef, is hoe sterk hun werking eigenlijk is in de hoeveelheden die je dagelijks binnenkrijgt. Een nieuw laboratoriumonderzoek geeft daar nu meer inzicht in. Het laat zien dat bepaalde plantstoffen elkaars werking flink kunnen versterken zodra je ze combineert.
De wetenschappers wilden weten wat er gebeurt als je vier bekende plantstoffen niet los onderzoekt, maar in paren gebruikt. Ze keken naar menthol uit munt, 1,8-cineool uit eucalyptus, β-eudesmol uit hop en gember en capsaïcine uit chilipepers. Elk van deze stoffen staat al langer bekend om zijn ontstekingsremmende werking. De studie verscheen in het tijdschrift Nutrients en richtte zich vooral op afweercellen, omdat die een hoofdrol spelen bij ontstekingen in het lichaam.
Stille ontstekingen, grote gevolgen
Een chronische ontsteking is iets anders dan een ontsteking na een snijwond of een verkoudheid. Het gaat om laaggradige ontstekingen die jarenlang ongemerkt door kunnen sudderen. Je voelt er vaak weinig van, maar binnen in het lichaam gebeurt er wel degelijk iets. Afweercellen blijven kleine signaalstoffen aanmaken die het lichaam in een soort permanente staat van paraatheid houden. Op de lange termijn worden zulke processen in verband gebracht met ziekten als type 2-diabetes, hart- en vaatziekten, overgewicht, gewrichtsklachten en bepaalde vormen van kanker. Wat je eet kan invloed hebben op deze processen. Veel groenten, fruit, kruiden en specerijen bevatten plantstoffen die ingrijpen op ontstekingsroutes in het lichaam. Een probleem bij het onderzoek hiernaar was alleen dat losse plantstoffen in proefbuisjes meestal pas effect hebben in concentraties die je via een normaal voedingspatroon nooit haalt. De vraag is daarom altijd geweest of zogenoemde ontstekingsremmende voedingsmiddelen wel echt iets doen in de praktijk.
Wat er in de cel gebeurt
Om die vraag te beantwoorden gebruikten de onderzoekers afweercellen, zogeheten macrofagen. Deze cellen reageren op bedreigingen door signaalstoffen vrij te maken, waaronder boodschappers met namen als TNF-alfa en interleukine-6. Door de cellen in contact te brengen met een stof uit de celwand van bacteriën werd een ontstekingsreactie nagebootst. Vervolgens kregen ze de plantstoffen toegediend, eerst los, daarna in combinaties. Toen de stoffen elk apart werden getest, kwam capsaïcine als sterkste ontstekingsremmer naar voren. Maar zodra twee stoffen werden gecombineerd, gebeurde er iets opvallends. De combinatie van capsaïcine met menthol bleek ongeveer zevenhonderd keer krachtiger dan de losse stoffen. Capsaïcine samen met 1,8-cineool was nog altijd zo’n honderdvijftig keer sterker. Belangrijk om te weten is dat de cellen door deze combinaties niet werden beschadigd.
Twee routes tegelijk afsluiten
De verklaring voor dit grote verschil zit in de manier waarop de stoffen in de cel werken. Menthol en 1,8-cineool grijpen aan op zogenoemde TRP-kanalen, kleine eiwitten in de celwand die signalen doorgeven en het kalkverkeer binnen de cel regelen. Capsaïcine kiest een andere weg en werkt via een route die los van die TRP-kanalen verloopt. Doordat allebei de routes tegelijk worden afgeremd, valt het ontstekingssignaal veel verder terug dan wanneer je maar één route blokkeert. Wetenschappers noemen dit fenomeen synergie: het geheel doet meer dan de som der delen. Dit idee is op zich niet nieuw. In de voedingsleer kennen we al langer voorbeelden waarbij stoffen elkaar versterken. Vitamine D heeft bijvoorbeeld magnesium nodig om goed te kunnen werken en vitamine D zorgt er op zijn beurt voor dat je lichaam calcium beter opneemt. IJzer uit plantaardig voedsel komt makkelijker in je bloed terecht als je er iets met vitamine C bij eet. En een scheutje olijfolie of een handje noten bij een maaltijd met groente helpt je om in vet oplosbare stoffen, zoals het oranje pigment uit wortels of het rode pigment uit tomaten, beter op te nemen. Het nieuwe is dat dit principe nu ook op moleculair niveau is aangetoond bij kruiden en specerijen.
Wat betekent dit in de praktijk?
Je hoeft nu niet meteen chilipoeder door je pepermuntthee te roeren. De boodschap is vooral dat een gevarieerd eetpatroon met verschillende kruiden, specerijen, groenten en fruit waarschijnlijk meer doet dan elk los ingrediënt afzonderlijk. Dat sluit goed aan bij wat voedingsdeskundigen al jaren aanraden. Het Voedingscentrum adviseert om dagelijks minimaal 250 gram groente en twee stuks fruit te eten en om regelmatig peulvruchten, noten en plantaardige olie op tafel te zetten. In een mediterraan eetpatroon, met veel verse kruiden, knoflook, tomaat, olijfolie en groente, komen dit soort combinaties van nature samen. Praktisch gezien is het dus zinvol om je maaltijden niet te eenzijdig te maken. Een soep met gember en peper, een stoofpot met verschillende kruiden, een salade met olijfolie en noten: het zijn allemaal voorbeelden waarbij plantstoffen elkaar kunnen aanvullen. Of de effecten in je lichaam precies zo uitpakken als in het laboratorium, is nog niet bewezen. Vervolgonderzoek bij dieren en mensen moet daar meer duidelijkheid over geven.
Slotwoord
Dit onderzoek is een mooie bevestiging van iets wat in veel keukens al generaties lang gebeurt: kruiden en specerijen combineren in plaats van slechts één te kiezen. Niet één plant of pil bepaalt je gezondheid, maar het samenspel van wat er dagelijks op je bord ligt. Hoe meer variatie, hoe groter de kans dat verschillende plantstoffen elkaars werking ondersteunen (bron: ScienceDaily).
