Een sole van Keltisch zeezout kun je in een handomdraai zelf thuis maken. Jarenlang nam ik dagelijks een theelepeltje sole in een glas water. Het was een vast onderdeel van mijn ochtendroutine en ik was er heel enthousiast over. Inmiddels doe ik dat niet meer. Niet omdat ik er negatief over ben geworden, maar omdat ik op basis van nieuwere inzichten ben gaan inzien dat dagelijks gebruik niet nodig is. Tegelijkertijd past een pot sole nog prima in het keukenkastje. Want er zijn nog genoeg situaties dat een sole van pas kan komen. In dit artikel leg ik uit wat een sole precies is, hoe je er zelf een maakt, wanneer het zinvol kan zijn en wanneer je beter voor een alternatief kunt kiezen.
Een sole verwijst naar een zoutoplossing. Traditioneel werd dit met Himalayazout gemaakt, maar in Nederland is de variant met Keltisch zeezout het meest bekend. Waarschijnlijk komt dat doordat Mike Donkers in 2007 het ongeraffineerde Keltische zeezout op het spoor kwam en dit koppelde aan de sole (1). Dit zout komt uit Frankrijk, wat het een relatief lokaal product maakt (Himalayazout komt uit Pakistan). Ook is Keltisch zeezout een stuk rijker aan mineralen dan Himalayazout. De naam “Keltisch” verwijst niet naar Ierland of Schotland, zoals je misschien zou denken. Het verwijst naar de Keltische stammen die zo’n 2000 jaar geleden in Bretagne (Noordwest-Frankrijk) een methode ontwikkelden om zeezout te oogsten uit kleiachtige zoutvijvers (2). Die methode wordt tot op de dag van vandaag vrijwel ongewijzigd toegepast door zogenaamde paludiers (zoutboeren) in het kustgebied rond Guérande. Met houten harken schrapen zij de zoutkristallen van de bodem van ondiepe kleibassins, waar zeewater langzaam verdampt door zon en wind. In het Frans heet dit zout sel gris (grijs zout) vanwege de kenmerkende grijze kleur die het krijgt door de kleimineralen uit de zoutvijvers.
Waar komt het woord ‘sole’ vandaan?
Het woord sole (uitgesproken als “so-lay” met de klemtoon op “lay”) is afgeleid van het Latijnse woord sol, dat zon betekent (3). Het idee erachter is dat zout een soort gekristalliseerde zonne-energie zou zijn: zeezout ontstaat immers doordat de zon zeewater verdampt en de mineralen achterblijven. Een sole wordt in die traditie daarom ook wel omschreven als “vloeibaar zonlicht”. De naam is dus vooral poëtisch en geen wetenschappelijke term.
Het gebruik van zout voor de gezondheid is niet nieuw. In oude culturen, maar ook de Ayurvedische geneeskunde en de traditionele Chinese geneeskunst wordt zout medicinaal ingezet (4, 5, 6). Maar het concept van de sole zoals we het nu kennen, met Himalayazout of Keltisch zeezout in een glazen pot, is vooral populair geworden door het boek Water & Salt: The Essence of Life van de Duitse arts Barbara Hendel en biofysicus Peter Ferreira, verschenen in 2003 (7, 8). In dat boek beschrijven zij hoe een verzadigde zoutoplossing (met een concentratie van zo’n 26%) de mineralen uit het zout in een ionische, voor het lichaam makkelijk opneembare vorm zou brengen. Het boek werd in Duitsland een bestseller en het idee verspreidde zich vervolgens via de natuurlijke gezondheidsbeweging over de rest van de wereld. Zij zeggen dat het drinken van een zoutoplossing zoals een sole halverwege de 16e eeuw al in geschriften voorkomt (9). De laatste jaren is de sole opnieuw populair geworden via filmpjes op sociale media, met name via TikTok, waar het miljoenen keren is bekeken (10).
Hoe maak je zelf een eigen sole?
Een sole is helemaal niet moeilijk om zelf te maken. Je hoeft slechts een paar benodigdheden in huis te hebben:
- Een glazen (jam)pot met een glazen of plastic deksel (geen metalen deksel, die gaat roesten door het zout)
- Keltisch zeezout
- Schoon (liefst gefilterd) water
- Een lepel (liever geen metaal, maar een van hout of keramiek)
Werkwijze
Vul een glazen pot voor ongeveer een derde met Keltisch zeezout. Vul de rest aan met schoon water en roer goed met een lepel. Doe de deksel erop en schud een paar keer. Laat de sole vervolgens een paar uur staan. Echte liefhebbers laten het 12 – 24 uur rusten vordat ze het gebruiken.
Belangrijk: bij een echte sole hoort er altijd een laagje onopgelost zout op de bodem te blijven liggen. Dat is het teken dat het water volledig verzadigd is en geen extra zout meer kan opnemen. Zie je geen zout meer op de bodem? Voeg dan wat extra zout toe en roer opnieuw. Pas wanneer er wat zout op de bodem blijft liggen, is je sole klaar.
Wanneer gebruik je een sole?
Het advies is om eenmaal per dag in de ochtend een theelepeltje sole op nuchtere maag te nemen, opgelost in een glas water. Het wordt aanbevolen om na het drinken 30 minuten te wachten voordat je gaat eten. Een sole is overigens niet hetzelfde als een paar korreltjes zout in een glas water doen. Een echte sole is zoals gezegd een volledig verzadigde oplossing, het water kan geen extra zout meer opnemen en er ligt altijd onopgelost zout op de bodem van de pot.
Mijn visie anno 2026
In de loop der jaren ben ik het gaan afraden om zonder aanleiding op dagelijkse basis een sole in te nemen. Hoewel Keltisch zeezout mineraalrijker is dan gewoon tafelzout, bevat het nog steeds zo’n 33 – 34% natrium. Dat is weliswaar iets minder dan geraffineerd tafelzout (dat bijna 40% natrium bevat), maar het verschil is niet enorm. Natrium speelt een sleutelrol bij de vochtbalans in je lichaam. Het helpt water vasthouden in je cellen en ondersteunt de werking van je spieren en zenuwen (11). Natrium werkt daarbij als een soort magneet: het trekt water de cellen in, waardoor je lichaam het vocht beter vasthoudt (12). Heel belangrijk, maar een teveel van iets goeds kan schadelijk zijn voor je lichaam. Je lichaam heeft slechts een kleine hoeveelheid natrium nodig, naar schatting zo’n 500 mg per dag, voor de basale functies van je zenuwen, spieren en vochtbalans (13, 14). De aanbevolen bovengrens ligt op 2300 mg natrium per dag (= 6 gram zout), maar de meeste mensen krijgen daar al ruim overheen via hun normale voeding. Te veel natrium kan bijdragen aan hoge bloeddruk, nierproblemen, vochtretentie en een verhoogd risico op hart- en vaatziekten (15, 16). Overdrijf daarom niet met welke vorm van zout dan ook, zelfs Keltisch zeezout. Zeker als je te maken hebt met hoge bloeddruk, nier- of hartproblemen of medicatie die de natriumbalans beïnvloedt (zoals bepaalde bloeddrukverlagers of plaspillen).
Hoeveel zout zit er dan precies in zo’n theelepeltje? Een sole is een verzadigde zoutoplossing met een concentratie van ongeveer 26%. Een theelepel (5 ml) sole bevat daarmee zo’n 1,3 gram zout, wat overeenkomt met ongeveer 420 mg natrium. Los je dat op in een glas water, dan krijg je een licht ziltig drankje dat op zich prima te drinken is. Maar zet het even af tegen de aanbevolen bovengrens van 6 gram zout per dag: met één theelepel sole heb je dan al ruim een vijfde van die grens te pakken, nog voor je iets gegeten hebt. Gebruik je de sole ook nog in een dressing of vinaigrette, dan loopt het snel op. Houd daar rekening mee, zeker als je verder op de dag ook brood, kaas, haring of andere producten eet die al zout bevatten.
Wil je dagelijks je mineralen aanvullen zonder extra natrium? Dan zijn mineralendruppels van ontzilt zeewater een gezondere keuze dan een sole. Een voorbeeld is Concentrace. Dit is geconcentreerd water uit de Great Salt Lake in Utah, waar 99% van het natrium is verwijderd door middel van zonneverdamping. Wat overblijft is een concentraat met meer dan 72 sporenelementen, waaronder magnesium, kalium en zink. Je voegt er een paar druppels van toe aan een glas water, simpel en zonder de natriumbelasting van een sole.
Als je op zoek bent naar de allerbeste bronnen van mineralen en sporenelementen, dan zijn groenten, fruit, noten en zaden de beste keuze. Deze bevatten mineralen in veel hogere concentraties dan welk zout dan ook, in verhoudingen die van nature precies aansluiten bij wat je lichaam nodig heeft. Een handvol pompoenpitten (30 gram) bevat bijvoorbeeld ruim honderd keer meer magnesium dan een theelepel sole. Je zou zo’n drie maanden lang dagelijks sole moeten drinken om dat te halen. Sole kan handig zijn op bepaalde momenten, maar als dagelijkse mineralenbron zijn er betere keuzes.
Maar een sole is toch heel gezond?
In de wereld van natuurlijke gezondheid worden aan een sole allerlei voordelen toegeschreven (17). Zo zou het dagelijks drinken van een sole de spijsvertering verbeteren, doordat het zout de aanmaak van maagzuur en spijsverteringsenzymen stimuleert. Andere veelgehoorde claims zijn dat een sole het lichaam helpt ontgiften, meer energie geeft, spierkrampen vermindert, de huid verbetert en de hormoonbalans ondersteunt. Ook wordt vaak beweerd dat het helpt bij een betere nachtrust. Een onderzoek uit 1983 laat inderdaad zien dat een tekort aan natrium de nachtrust kan verstoren (18). Moderner onderzoek laat aan de andere kant weer zien dat ook een te hoge natriuminname de slaap negatief beïnvloedt (19). Op dit moment is er geen wetenschappelijk onderzoek bij mensen dat aantoont dat het dagelijks drinken van een sole gezondheidsvoordelen oplevert. De meeste claims zijn gebaseerd op persoonlijke ervaringen of worden afgeleid van onderzoek naar natrium of mineralen in het algemeen, niet naar sole specifiek. In een dieronderzoek bij ratten leidde mineraalrijk zeezout weliswaar tot minder vetopslag en lagere triglyceriden dan gewoon keukenzout, zonder de nierschade die bij geraffineerd zout wel optrad. Maar tegelijkertijd verminderde het ook de hoeveelheid gunstige darmbacteriën (20). Dat laat zien dat het beeld genuanceerder is dan vaak wordt voorgesteld. Maar dat betekent niet automatisch dat een sole de beste manier is om daar gebruik van te maken. Een systematische review over zout en gezondheid concludeert dat er nog veel onduidelijk is over de precieze effecten van verschillende zoutsoorten (21). Toch kan het slim zijn om een sole standaard in huis te hebben.
De vele voordelen van een sole
Een sole kan zeker vele praktische voordelen bieden, bijvoorbeeld op momenten dat je daadwerkelijk veel zweet en elektrolyten verliest: in de zomer bij warm weer, tijdens intensief sporten, na een bezoek aan de sauna, of bij ziekte met koorts of diarree. Of bij duizeligheid en flauwte door een lage bloeddruk (22, 23). Ook wanneer je veel water drinkt kan een sole zinvol zijn, want bij overmatig waterdrinken kunnen elektrolyten via de urine uitgespoeld worden. Je kunt de sole ook in de keuken gebruiken. Voeg bijvoorbeeld een klein scheutje toe aan een saladedressing of vinaigrette. Zo maak je je dressing niet alleen smakelijk, maar voeg je tegelijk wat mineralen toe. Doordat een sole is opgelost in water, mengt het zich beter met andere vloeistoffen of verspreidt het zich makkelijker. Daarbij is een sole ook effectief als mondwater (24). Gorgel een halve minuut met een scheutje sole verdund in wat warm water. Het zoute water kan helpen om bacteriën in de mond te verminderen en kleine irritaties aan het tandvlees te kalmeren (25). Dat is overigens geen nieuw idee, want gorgelen met zout water is een van de oudste huismiddeltjes die er bestaan. Het wordt nog steeds door tandartsen en huisartsen aanbevolen bij keelpijn of na een tandheelkundige ingreep (26, 27, 28).
Tips voor bewaren en gebruik
- Bewaar de sole donker in een keukenkastje, uit direct zonlicht. Schud of roer altijd even voor gebruik, zodat de mineralen gelijkmatig verdeeld worden. Gebruik een schone lepel bij elke keer dat je wat sole uit de pot haalt.
- Een volledig verzadigde sole is in principe heel lang houdbaar. Bacteriën en schimmels overleven niet in zo’n geconcentreerde zoutoplossing. Toch is het verstandig om de sole na drie maanden te verversen, vooral als je de pot regelmatig opent en er water bij doet.
- De chloride-ionen in Keltisch zeezout versnellen corrosie van metalen, vooral ijzer en staal. Dit kan leiden tot roestvorming. Gebruik daarom een pot met een glazen of plastic deksel.
- Je kunt eventueel de pot bijvullen als het waterniveau daalt. Zolang er onopgelost zout op de bodem ligt, blijft de sole verzadigd.
Slotwoord
Dit artikel verscheen oorspronkelijk in 2013 en is in 2026 grondig herzien. In die tussentijd is er veel meer wetenschappelijk onderzoek verschenen over zout, natrium en mineralen. Voor mij is de rol van een sole voor je gezondheid in een ander licht komen te staan. Voor het dagelijks aanvullen van mineralen zijn er effectievere manieren, denk aan natriumvrije mineralendruppels zoals Concentrace, of simpelweg aan een voeding met voldoende groenten, noten, zaden en fruit. Maar in bepaalde situaties, bij warm weer, na intensief sporten, lage bloeddruk, tijdens het koken, in de sauna of bij ziekte, kan een sole nog steeds een praktisch en effectief huismiddel zijn.
