Mandarijnen zijn een van de populairste fruitsoorten in Nederland, vooral bij kinderen. Wat veel mensen niet weten, is dat er op de schil vaak meerdere schimmelbestrijdingsmiddelen zitten. Tegenwoordig staat dat netjes op het etiket vermeld. Dat is op zich transparant, maar wie even de moeite neemt om te lezen wat er precies op staat, kan behoorlijk schrikken.
Op veel mandarijnen in de supermarkt staan drie middelen vermeld: imazalil, pyrimethanil en thiabendazole. Ze worden na de oogst op de schil aangebracht om schimmelgroei tegen te gaan tijdens transport en opslag. Zonder die behandeling zou citrusfruit uit landen als Marokko of Spanje de reis naar de Nederlandse supermarkt waarschijnlijk niet overleven. Maar hoe onschuldig zijn die middelen eigenlijk? In dit artikel lopen we ze alle drie langs, kijken we naar het zogenaamde cocktaileffect en geven we aan wat je zelf kunt doen.
Imazalil: het meest omstreden middel
Van de drie is imazalil veruit het meest zorgwekkende. De Amerikaanse milieuautoriteit EPA classificeerde het al in 1999 als waarschijnlijk kankerverwekkend voor mensen (1). Het middel staat ook bekend als hormoonverstoorder omdat het de aanmaak van oestrogeen kan beïnvloeden (2, 3). In Californië staat het op de Proposition 65-lijst als stof waarvan bekend is dat deze kanker veroorzaakt (4). Binnen de EU is de goedkeuring van imazalil verlengd tot mei 2027, maar dat komt niet doordat het veilig is verklaard. De risicobeoordeling is simpelweg nog niet afgerond (5). De Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA had eerder voorgesteld om de maximale residulimiet met een factor 500 te verlagen, wat het middel in de praktijk onbruikbaar zou maken. Onder druk van citrusproducerende landen is dat uitgesteld (6).
Thiabendazole en pyrimethanil
Thiabendazole veroorzaakte in dierproeven schade aan het immuunsysteem, het zenuwstelsel en de schildklier (7). Een studie uit 2025 toonde aan dat thiabendazole mutaties kan veroorzaken in bacteriën en DNA-schade in menselijke witte bloedcellen (8). Pyrimethanil lijkt op het eerste gezicht minder giftig, maar is dat bij nader inzien niet. Het middel werkt als hormoonverstoorder met anti-androgene eigenschappen, wat betekent dat het mannelijke hormonen negatief kan beïnvloeden (9). De onderzoekers vonden zelfs een verband met het ontstaan van de ziekte van Alzheimer.
Het cocktaileffect
Wat het extra zorgwekkend maakt: het gaat niet om één middel. Meer dan 70 procent van de geteste citrusvruchten bevat twee of meer schimmelbestrijdingsmiddelen tegelijk (10). Dat is niet alleen een kwestie van optellen. Uit onderzoek blijkt dat stoffen die afzonderlijk onder de veilige drempel zitten, in combinatie toch een meetbaar biologisch effect kunnen hebben (11). Een studie uit 2025 onderzocht precies de drie middelen die op deze mandarijnen staan (imazalil, pyrimethanil en thiabendazole) zowel los als in combinatie. De mix veroorzaakte bij de hoogste concentratie meer DNA-schade in witte bloedcellen dan elk middel apart (12). De huidige wetgeving beoordeelt middelen nog altijd stuk voor stuk. De werkelijke impact van wat er samen op je fruit zit, wordt daardoor waarschijnlijk onderschat.
Van schil naar mond
Je pelt een mandarijn, je vingers raken de schil en diezelfde vingers stoppen de partjes in je mond. Hierbij zie je gemakkelijk over het hoofd dat de bestrijdingsmiddelen via deze route in je mond terecht kunnen komen. Daarbij heeft Imazalil ook nog de neiging om door de schil heen te dringen richting het vruchtvlees (13). Thuis wassen verwijdert zo’n 90 procent van de thiabendazole, maar slechts ongeveer 50 procent van de imazalil (14). Na negen weken opslag was meer dan 83 procent van het middel nog aanwezig op het fruit. Geen enkele geteste huishoudelijke wasmethode kon imazalil volledig verwijderen, het is dus een bijzonder hardnekkige stof!
Kinderen zijn extra kwetsbaar
Bij kinderen is het risico groter. Ze stoppen hun vingers vaker in hun mond, likken aan het fruit en kauwen soms op de schil. Mandarijntjes zijn bij uitstek kinderfruit. Door hun lagere lichaamsgewicht is de relatieve blootstelling ook nog eens hoger dan bij volwassenen. Een studie uit 2025 naar bestrijdingsmiddelenresiduen op citrusvruchten bevestigde dat het acute blootstellingsrisico bij kinderen groter is (15). De gemiddelde concentratie imazalil die de EWG aantrof op citrusfruit was circa twintig keer hoger dan het niveau dat hun wetenschappers als veilig beschouwen voor kinderen (16).
Wat kun je doen?
Het wassen van regulier citrusfruit is zeker aan te raden voor het pellen, maar helpt beperkt omdat met name imazalil diep in de schil doordringt. Pellen verwijdert wel het grootste deel van de residuen, maar je vingers hebben de schil dan al aangeraakt. Zorg er in ieder geval voor dat je je handen goed wast na het pellen van een mandarijn voordat je de partjes aanraakt, zodat je de resten niet alsnog binnenkrijgt. Dit geldt in het bijzonder voor kinderen. Let er bij hen op dat ze de schil nooit in hun mond stoppen. Het beste advies blijft om biologisch (citrus)fruit in huis te halen. Op de biologische monsters die de EWG testte, werden geen schimmelbestrijdingsmiddelen gevonden. Zelf liep ik onlangs tegen de biologische mandarijntjes van de Lidl aan en die vinden wij thuis heel lekker.
Slotwoord
Het is opvallend hoe ons systeem in elkaar zit. Fruit dat is behandeld met schimmelbestrijdingsmiddelen ligt gewoon in het schap, zonder waarschuwing. Biologisch fruit (dat niet is behandeld) krijgt juist een apart label. Je zou het ook kunnen omdraaien: onbehandeld fruit als standaard en een duidelijke waarschuwing op alles waar wel bestrijdingsmiddelen op zitten. De huidige wetgeving beoordeelt stoffen nog altijd afzonderlijk, terwijl consumenten in de praktijk worden blootgesteld aan combinaties. Zolang dat niet verandert, is het verstandig om zelf alert te zijn. Was je handen goed na het pellen, let er bij kinderen op dat ze niet op de schil kauwen en overweeg biologisch citrusfruit als alternatief.
