Rooibosthee is een populaire cafeïnevrije drank die veel mensen na het eten of gewoon door de dag heen drinken. De thee staat bekend om zijn antioxidanten en wordt vaak gekozen als alternatief voor koffie of zwarte thee. In dit artikel lees je wat rooibos precies is en wat het onderzoek laat zien over de mogelijke gezondheidsvoordelen.
Rooibos noemen we vaak een “thee”, maar botanisch gezien is het dat niet. Rooibos valt onder de kruidenthee (ook wel tisane genoemd), want het is een heet aftreksel van iets anders dan de bladeren van de theeplant. De blaadjes komen van een struik die groeit in het Zuid-Afrikaanse fynbos, in Cederberggebied ten noorden van Kaapstad. De plant heet officieel Aspalathus linearis, behoort tot de vlinderbloemenfamilie en groeit nergens anders ter wereld (1). Rooibos werd voor het eerst commercieel verkocht in 1904 en is inmiddels in zo’n 37 landen populair, waaronder Nederland. Dat is ook niet zo gek, want de thee is van nature cafeïnevrij, bevat relatief weinig tannines (looistoffen) en is rijk aan polyfenolen, plantaardige stoffen met antioxidantwerking. Omdat er nauwelijks looistoffen in zitten, remt rooibos de opname van ijzer uit je voeding veel minder dan zwarte of groene thee. Voor mensen met een laag ijzergehalte of vegetariërs is het daardoor een verstandiger alternatief bij de maaltijd.
Voedingswaarde en bijzondere stoffen
Op het gebied van de macronutriënten zit er weinig in een kopje rooibos: 0 kilocalorieën, geen eiwit, geen vet en geen koolhydraten. De waarde van rooibos zit dan ook niet in de voedingsstoffen, maar in de plantaardige verbindingen die vrijkomen bij het zetten. Rooibos bevat twee kenmerkende stoffen die je vrijwel nergens anders in je voeding tegenkomt: aspalathine en nothofagine (2). In laboratoriumonderzoek blijken beide stoffen krachtige antioxidanten te zijn die schadelijke vrije radicalen kunnen neutraliseren (3). In totaal zijn er in rooibos maar liefst 187 verschillende fenolische stoffen geïdentificeerd, met flavonoïden, tyrosolen en fenolzuren als belangrijkste groepen (4). Worden die stoffen ook daadwerkelijk opgenomen in je lichaam? In een studie met twaalf gezonde mannen werden na het drinken van rooibos zeven verschillende afbraakproducten van flavonoïden in het bloed en de urine teruggevonden (5).
Rooibos en je bloedvaten
Interessant voor je hart en bloedvaten is dat rooibos bij gezonde vrijwilligers de activiteit beïnvloedde van het ACE-enzym, een enzym dat een belangrijke rol speelt bij de bloeddrukregulatie (6). Tegelijkertijd steeg de hoeveelheid stikstofmonoxide in het bloed, een stof die bloedvaten helpt ontspannen. In gekweekte menselijke bloedvatcellen remden aspalathine en nothofagine de ontsteking van de vaatwand die door een hoge suikerspiegel was opgewekt (7). De onderzoekers ontdekten dat deze stoffen de overmatige doorlaatbaarheid van bloedvaten, het vastplakken van witte bloedcellen aan de vaatwand en de aanmaak van schadelijke zuurstofverbindingen blokkeerden, processen die normaal bijdragen aan vaatschade bij diabetes. Bij muizen werden vergelijkbare effecten gezien. Verder concludeert een systematische review dat rooibos een gunstig effect kan hebben op de bloedvetten en op de balans tussen schadelijke oxidanten en beschermende antioxidanten, met name bij mensen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten (8).
Rooibos en bloedsuiker
Een van de meest onderzochte stoffen in rooibos is aspalathine. Bij muizen met diabetes type 2 remde een dieet met aspalathine gedurende vijf weken de stijging van de nuchtere bloedsuikerspiegel en verbeterde het de glucosetolerantie (9, 10). Op celniveau verhoogde aspalathine de opname van glucose in spiercellen en bevorderde het de insulineafgifte door de bètacellen van de alvleesklier (11). Het klinkt dus zeer veelbelovend wat er bij dieren is vastgesteld, maar wat hebben onderzoekers bij mensen gevonden? Rooibos blijkt voor zowel gezonde mensen als mensen met een verhoogd risico op chronische aandoeningen gunstig te kunnen werken op de gezondheid (12). Zo zagen de onderzoekers dat de bloedsuikerwaarden verbeterden, de antioxidantcapaciteit van het bloed toenam en het bloedvettenprofiel ten goede veranderde.
Rood versus groen
Rooibos bestaat in twee varianten: de klassieke rode en de nieuwere groene. De “fermentatie” die rode rooibos zijn kenmerkende kleur en smaak geeft, is eigenlijk geen gisting met bacteriën of gist, maar een oxidatieproces in het blad. Dit is hetzelfde soort verkleuring als je bij een doorgesneden appel ziet. Groene rooibos is simpelweg blad dat die stap niet heeft doorlopen. Dat verschil heeft gevolgen voor de samenstelling. Tijdens het oxidatieproces worden bepaalde antioxidanten afgebroken, waardoor groene rooibos in laboratoriumtests een hogere antioxidantcapaciteit laat zien dan de rode variant. De bekende rode rooibos bevat slechts lage concentraties aspalathine, terwijl de groene variant er veel meer van bevat (13). Voor een hogere inname van deze stof kun je dus beter kiezen voor groene rooibos, al is verder onderzoek bij mensen nodig om te bepalen of dit ook werkelijk extra gezondheidsvoordelen oplevert (14).
Hoe zet je rooibos het beste?
De manier waarop je rooibos zet, maakt verschil voor wat er uiteindelijk in je kopje terechtkomt. Onderzoekers vergeleken koude en hete bereiding en vonden dat elke methode het polyfenolenprofiel en de antioxidantcapaciteit meetbaar veranderde (15). Koken leverde de thee met de hoogste antioxidantcapaciteit op en het hoogste gehalte aan polyfenolen. Een hogere temperatuur en langere trektijd lijken dus gunstiger als je zoveel mogelijk uit je rooibos wilt halen. Handig om te weten: rooibos wordt ook na lang trekken niet bitter, juist omdat er zo weinig looistoffen in zitten. Je kunt de blaadjes dus gerust tien minuten of langer laten staan. Zet eventueel meteen een grote kan die je koud in de koelkast bewaart als suikervrij alternatief voor frisdrank. Een veelgestelde vraag is of je rooibos ook ’s avonds kunt drinken. Dat is nu juist waarom veel mensen ervoor kiezen: je krijgt je rituele kopje thee zonder de oppepper van cafeïne. Zelf drinken we het altijd na het avondeten en het heeft nooit invloed gehad op onze nachtrust. De meeste onderzoeken naar de gezondheidseffecten van rooibos zijn gedaan met een dagelijkse inname van 1 tot 6 koppen per dag.
Hoe veilig is rooibos?
Rooibos is een veilige drank, maar er kunnen ongewenste stoffen in zitten door onkruid dat onbedoeld meekomt bij de oogst. In een grootschalig onderzoek waarin 203 rooibosmonsters uit 18 Europese landen werden geanalyseerd, bleek dat er hierdoor alkaloïden in rooibos kunnen zitten (16). De gemeten hoeveelheden bleven bij alle monsters ruim onder de Europese wettelijke grens van 400 microgram per kilogram en de onderzoekers schatten het risico in als laag, al kunnen incidenteel sterk besmette monsters wel bijdragen aan een optelsom van blootstelling als je heel veel rooibos drinkt. Drink daarom nooit te veel rooibos van een onbekende bron en kies voor een gerenommeerde leverancier die met boeren samenwerkt die heel secuur werken. Kies daarbij als het even kan voor een biologisch geteeld type, dan is de kans op bestrijdingsmiddelen ook het kleinst.
Verschil honeybush en rooibos
Wij combineren rooibos altijd met honeybush op 50:50 basis. Deze laatste is wat zoeter en geeft een vollere smaak. Ook bevat het weer andere gunstige stoffen, waardoor het nog gezonder wordt. Honeybush en rooibos komen allebei uit Zuid-Afrika en zijn cafeïnevrij, maar botanisch en qua werkzame stoffen zijn het heel verschillende planten (17). Rooibos is een van de weinige bronnen van aspalathine. Bij honeybush draait het juist om het samenspel van stoffen zoals mangiferine en hesperidine, die afzonderlijk weinig antioxidantwerking lieten zien, maar gecombineerd wel (18).
Slotwoord
Rooibos is een fijne cafeïnevrije drank die je op elk moment van de dag kunt drinken, zonder zorgen over cafeïne of calorieën. Het onderzoek naar de gezondheidseffecten is hoopgevend, vooral als het gaat om de unieke antioxidanten aspalathine en nothofagine. Een combinatie met honeybush, en soms een beetje salie, kan de gezondheidswaarde nog wat verder vergroten. Laat de thee lang trekken in heet water, dan stijgt het antioxidantgehalte en haal je er het meeste uit.
