Steeds meer mensen laten vlees en zuivel staan, ook op latere leeftijd. Soms voor het klimaat, soms voor de dieren, of gewoon omdat het goed voelt. Daar is weinig op tegen. Toch vraagt plantaardig eten na je 65e wat extra aandacht. Een nieuwe studie laat zien dat ouderen die overstapten op een veganistisch eetpatroon binnen een paar maanden spiermassa verloren. Wie er krachttraining bij deed, verloor beduidend minder. Dat zegt veel over wat je spieren nodig hebben naarmate je ouder wordt.
Onderzoekers volgden 72 gezonde ouderen van 65 jaar en ouder gedurende 12 weken. De deelnemers werden door loting over 3 groepen verdeeld, wat het mogelijk maakt om gevonden verschillen beter toe te schrijven aan wat er in de studie veranderde. De eerste groep stapte over op een veganistisch eetpatroon en koos zelf wat ze aten, zonder vast menu. De tweede groep hield zijn gewone eetpatroon aan, met vlees, vis en zuivel. De derde groep at net als de eerste groep veganistisch, maar deed er ook krachttraining bij. Aan het begin en aan het eind maten de wetenschappers met een MRI-scan hoeveel spier er in het bovenbeen zat. Met een DEXA-scan, een soort lichte rontgenscan die vet, bot en spierweefsel van elkaar onderscheidt, bepaalden ze de totale spiermassa in armen en benen. Daarnaast keken ze hoe snel het lichaam nieuw spiereiwit aanmaakte, met behulp van speciaal drinkwater dat een onschadelijke variant van waterstof bevat die je in nieuw gebouwd spierweefsel kunt terugvinden.
Minder eiwit op het bord
Het eerste wat opviel, was de daling in eiwitinname. Wie veganistisch ging eten, kreeg in de eerste week gemiddeld zo’n 28 gram eiwit per dag minder binnen dan voorheen. Ter vergelijking: dat is ongeveer de hoeveelheid in 4 tot 5 eieren. Na 6 weken was het verschil nog ruim 20 gram per dag. De deelnemers pasten zich dus langzaam aan, maar haalden hun oude niveau nooit meer. In de groep die gewoon doorat, bleef de eiwitinname stabiel. De groep die veganistisch at en trainde, zakte ongeveer evenveel in eiwit als de veganistische groep zonder training.
Ruim een halve liter spier minder
Dat lagere eiwitgehalte liet sporen na. In de veganistische groep zonder training kromp het spiervolume in het bovenbeen in 12 weken met gemiddeld 0,61 liter. De spiermassa in armen en benen nam af met ruim 1 kilo. Bij de mensen die hun gewone eetpatroon aanhielden, veranderde er vrijwel niets. De groep met krachttraining verloor ook spiermassa, maar aanzienlijk minder. Daar ging het spiervolume in het bovenbeen met 0,35 liter omlaag en de spiermassa in armen en benen met 0,62 kilo. Training hield het verlies niet helemaal tegen, maar halveerde het wel ongeveer.
Spieren bouwen trager bij
Je spieren zijn nooit klaar. Ze worden de hele dag door een beetje afgebroken en weer opgebouwd. Zolang die twee processen in balans zijn, blijft je spiermassa gelijk. In de veganistische groep zonder training ging het opbouwen merkbaar langzamer. Hun lichaam vernieuwde zo’n 1,09% van het spiereiwit per dag. Bij de mensen die gewoon doorgingen met hun vertrouwde eetpatroon was dat 1,27% en in de veganistische groep met training 1,24%. Dat klinkt als weinig, maar als het dag na dag zo doorgaat, telt het op. Opvallend is dat de trainende groep ondanks een lager eiwitgehalte bijna even snel spier aanmaakte als de groep die vlees en zuivel bleef eten.
Waarom ouderen hier gevoeliger voor zijn
Na je 60e reageren spieren minder sterk op eiwit uit je eten. Wetenschappers noemen dat anabole resistentie. Ouderen hebben meer eiwit en meer bewegingsprikkels nodig om hetzelfde effect te krijgen als iemand van 30. Daar komt bij dat plantaardige eiwitbronnen van sommige bouwstenen net iets te weinig leveren. Granen bevatten bijvoorbeeld weinig lysine, peulvruchten weinig methionine. Plantaardig eiwit wordt ook iets minder goed opgenomen dan dierlijk eiwit. Wie zonder plan overstapt, krijgt daardoor al snel minder bruikbaar eiwit binnen dan gedacht.
Spiermassa is op latere leeftijd geen kwestie van uiterlijk. Je hebt die spieren nodig om de trap op te lopen, je boodschappen te tillen of gewoon op te staan uit een lage stoel. Ze helpen ook bij het opvangen van een val. Minder spier betekent op den duur vaak minder zelfstandigheid.
Het is goed om de uitkomsten in perspectief te zien. Het ging om een relatief kleine groep die slechts 12 weken werd gevolgd. Wat er op langere termijn gebeurt, is nog niet onderzocht. De deelnemers kregen ook geen begeleiding om hun eiwitinname op peil te houden, ze kozen zelf wat ze aten. De studie laat daarmee vooral zien wat er kan misgaan als je zonder voorbereiding plantaardig gaat eten, niet dat een goed opgezet veganistisch eetpatroon per definitie tekortschiet.
Wat betekent dit in de praktijk?
Plantaardig eten kan prima, ook als je ouder bent. Je spieren hebben dan wel 2 dingen nodig: genoeg goed eiwit en regelmatig iets om te doen. Het beste werkt een combinatie van allebei.
Krachttraining klinkt misschien zwaarder dan het is. Je hoeft er echt niet voor naar de sportschool. Oefeningen met je eigen lichaamsgewicht werken ook, zoals een paar keer achter elkaar opstaan uit een stoel, je opdrukken tegen het aanrecht of door je knieën zakken met steun van een tafel. Een weerstandsband is goedkoop en neemt nauwelijks ruimte in. Probeer 2 tot 3 keer per week je grote spiergroepen aan het werk te zetten, met de nadruk op je benen.
Voor eiwit kun je terecht bij linzen, kikkererwten en bonen, bij tofu en tempé, bij noten en zaden en bij havermout en quinoa. Sojaproducten zijn een goede keuze omdat ze een vrij volledige set bouwstenen leveren. Door verschillende bronnen te combineren, vullen ze elkaar mooi aan. Denk aan rijst met bonen, volkorenbrood met hummus of een linzencurry met zilvervliesrijst. Dat hoeft niet in dezelfde maaltijd. Verspreid over de dag werkt prima. Zelf zou ik vooral letten op het ontbijt, want daar zit bij veel mensen weinig eiwit in. Havermout met sojamelk en een handje noten is al een behoorlijke stap. Lukt het niet om genoeg binnen te krijgen, dan kan een plantaardig eiwitpoeder een handige aanvulling zijn.
Slotwoord
Dit onderzoek is geen pleidooi tegen plantaardig eten. Het laat wel zien dat een overstap op latere leeftijd niet vanzelf goed gaat. Wie zonder plan veganistisch gaat eten, krijgt al gauw minder eiwit binnen en kan binnen enkele maanden spiermassa verliezen. Krachttraining vangt een groot deel van dat verlies op. Met wat aandacht voor je eiwitbronnen en een paar keer per week je spieren belasten, kun je plantaardig eten en toch sterk blijven. Daar heb je op je 75e meer aan dan je misschien denkt.