Melatonine is een populair middel bij slaapproblemen. Het hormoon helpt je lichaam een vast slaap-waakritme aan te houden en wordt vaak ingezet bij slapeloosheid of jetlag. Inmiddels slikken miljoenen mensen wereldwijd melatoninepillen, vaak zonder recept en soms jarenlang. Maar hoe veilig is dat eigenlijk? Een groot Amerikaans onderzoek heeft deze vraag onderzocht en kwam tot opvallende bevindingen die vragen oproepen over de risico’s van langdurig gebruik.
Onderzoekers van de Amerikaanse hartvereniging bestudeerden de medische dossiers van meer dan 130.000 volwassenen met chronische slaapproblemen. Ze vergeleken mensen die minstens een jaar melatonine gebruikten met een even grote groep die het middel nooit had geslikt. Beide groepen waren zorgvuldig op elkaar afgestemd wat betreft leeftijd, geslacht, andere aandoeningen en medicijngebruik, zodat een eerlijke vergelijking mogelijk was.
De resultaten waren verrassend. Mensen die langdurig melatonine gebruikten, hadden binnen vijf jaar bijna 90% meer kans om hartfalen te ontwikkelen dan mensen die het middel niet slikten. Concreet kreeg 4,6% van de melatoninegebruikers hartfalen, tegenover 2,7% van de niet-gebruikers. Ook de kans op ziekenhuisopname door hartklachten bleek veel hoger: 19% bij melatoninegebruikers versus 6,6% bij de controlegroep. Daarnaast was de kans om binnen vijf jaar te overlijden aan welke oorzaak dan ook bijna verdubbeld bij mensen die melatonine slikten.
Kanttekeningen bij de cijfers
Je moet deze cijfers wel met de nodige voorzichtigheid bekijken. Het gaat hier om observationeel onderzoek dat verbanden laat zien, maar geen oorzaak en gevolg bewijst. Mensen die jarenlang melatonine slikken hebben vaak hardnekkigere en ernstiger slaapproblemen dan mensen die het middel niet gebruiken. En juist chronisch slaapgebrek staat al bekend als risicofactor voor hart- en vaatziekten. Wanneer je maandenlang slecht slaapt, stijgen stresshormonen, raakt je bloeddruk verstoord en neemt je risico op ontstekingen toe. Dat belast je hart op de langere termijn.
Daarnaast hebben mensen met aanhoudende slapeloosheid vaker te maken met onderliggende problemen zoals depressie, angststoornissen of chronische stress. Ook die factoren verhogen het risico op hartklachten. Het is dus goed mogelijk dat niet de melatonine zelf het probleem is, maar de redenen waarom mensen het überhaupt gebruiken. Dit wordt ‘confounding by indication’ genoemd: de aandoening waarvoor je het middel slikt kan zelf al het risico verhogen. Ook kan er sprake zijn van een omgekeerd verband, waarbij beginnend hartfalen juist zorgt voor verstoorde slaap, waardoor mensen naar melatonine grijpen nog voordat de diagnose wordt gesteld.
Beperkingen van het onderzoek
Het onderzoek heeft ook enkele zwakke punten. De database bevatte gegevens uit landen waar melatonine alleen op recept verkrijgbaar is, zoals het Verenigd Koninkrijk, maar ook uit landen waar je het vrij kunt kopen, zoals de Verenigde Staten. Omdat het onderzoek alleen keek naar melatonine dat in medische dossiers stond genoteerd, zijn mensen die het middel zelf kochten waarschijnlijk ten onrechte ingedeeld bij de niet-gebruikers. Dit kan de resultaten hebben beinvloed.
Ook misten de onderzoekers informatie over hoe ernstig de slaapproblemen waren en of deelnemers andere psychische aandoeningen hadden. Deze factoren kunnen zowel het melatoninegebruik als het hartrisico beinvloeden. De cijfers over ziekenhuisopnames waren bovendien hoger dan die voor nieuwe diagnoses van hartfalen, omdat niet altijd dezelfde diagnose wordt geregistreerd bij opname. De onderzoekers roepen dan ook op tot meer onderzoek om de veiligheid van melatonine voor het hart beter in kaart te brengen. Het gaat vooralsnog om voorlopige bevindingen die werden gepresenteerd tijdens een conferentie, niet om doorgelichte resultaten uit een wetenschappelijk tijdschrift.
Praktisch advies
Als je af en toe melatonine gebruikt om beter in slaap te komen, hoef je waarschijnlijk niet meteen ongerust te zijn. Het onderzoek richtte zich specifiek op mensen die het middel een jaar of langer dagelijks slikten. Voor kortdurend gebruik zijn de risico’s vermoedelijk een stuk kleiner. Dit onderzoek staat ook niet op zichzelf. Er zijn in het verleden meer wetenschappers geweest die vraagtekens zetten bij langdurig melatoninegebruik. Sommige studies wezen bijvoorbeeld op mogelijke effecten op hormoonbalans, vruchtbaarheid en het immuunsysteem bij chronisch gebruik. Het veiligheidsprofiel voor de korte termijn ziet er prima uit, maar voor de lange termijn ontbreekt simpelweg voldoende bewijs. Dat maakt het verstandiger om de onderliggende oorzaak van je slaapproblemen aan te pakken in plaats van jarenlang aan een supplement vast te houden. Slaapproblemen verdienen een aanpak die verder gaat dan alleen een pilletje. Een vaste slaaptijd, een rustige slaapkamer zonder schermen, voldoende beweging overdag en minder stress kunnen al een groot verschil maken. Ook je voeding speelt een rol. Te laat eten, alcohol en cafeïne kunnen je nachtrust verstoren. Als je al langere tijd slaapproblemen hebt, is het verstandig om contact op te nemen met je huisarts. Soms zit er een behandelbare oorzaak achter, zoals een schildklieraandoening of slaapapneu.
Slotwoord
Het belangrijkste advies is om melatonine vooral als tijdelijke oplossing te zien. Gebruik het bijvoorbeeld tijdens een stressvolle periode, bij een verstoord dag-nachtritme of na een lange vlucht. Maar blijf er niet maanden of jaren aan hangen zonder goede reden. Je hart zal je er op den duur dankbaar voor zijn (bron: MedicalXpress).
