Wat is acne?

Vrijwel iedereen krijgt er op een bepaald moment in het leven mee te maken: acne, in de medische wereld ook wel acne vulgaris genoemd. Het is een chronische ontstekingsaandoening van de zogeheten pilosebaceale eenheid, dat is het geheel van een haarfollikel (het kleine zakje waaruit een haar groeit) en de bijbehorende talgklier. In de volksmond spreken we gewoon over puistjes, pukkels of onzuivere huid.

Hoe acne ontstaat

De talgklieren in je huid produceren talg (sebum), een vettige stof die de huid soepel houdt en beschermt. Bij acne raakt dit systeem uit balans. De talgklieren maken te veel talg aan, vaak onder invloed van hormonen, met name androgenen, die tijdens de puberteit sterk toenemen. Tegelijkertijd delen de huidcellen aan de binnenkant van de haarfollikel sneller dan normaal, waardoor dode huidcellen zich ophopen. Die combinatie van overtollig talg en dode cellen verstopt de opening van de follikel.

In zo’n afgesloten follikel kan de bacterie Cutibacterium acnes (voorheen Propionibacterium acnes genoemd) goed gedijen. Deze bacterie leeft van nature op ieders huid, maar in een verstopte, talgrijke follikel vermenigvuldigt ze zich snel. Ze breekt talg af en produceert daarbij stoffen die een ontstekingsreactie uitlokken. Interessant genoeg is niet elke stam van deze bacterie even schadelijk: sommige stammen komen juist vaker voor op gezonde huid, terwijl andere stammen sterker geassocieerd zijn met ontstekingen.

Wat je eraan merkt

Acne kan zich op verschillende manieren uiten, van mild tot ernstig:

• Mee-eters (comedonen): open mee-eters hebben een donker puntje doordat talg en huidcellen oxideren bij contact met lucht; gesloten mee-eters zitten net onder het huidoppervlak als kleine witte bultjes.
• Puistjes (papels en pustels): rode, ontstoken bultjes, soms met een wit of geel kopje van pus.
• Noduli en cysten: grotere, dieper gelegen zwellingen die pijnlijk kunnen zijn en een grotere kans geven op littekenvorming.

Het gezicht is bijna altijd aangedaan. Bij meer dan de helft van de mensen met acne speelt ook de rug een rol en bij een kleiner deel de borst. In ernstige gevallen kunnen de ontstekingen diepe littekens achterlaten.

Bij wie en wanneer

Acne komt het meest voor tijdens de tienerjaren en de vroege volwassenheid, wanneer hormonale schommelingen het hevigst zijn. Naar schatting krijgt meer dan 90% van de mannelijke en zo’n 80% van de vrouwelijke adolescenten er in enige mate mee te maken. Maar acne is zeker niet beperkt tot jongeren, ook volwassenen kunnen er last van hebben, vooral vrouwen rond de menstruatie of in perioden van hormonale verandering.

Naast hormonen spelen ook andere factoren een rol. Stress kan acne verergeren, onder meer doordat het lichaam bij stress bepaalde neuropeptiden en hormonen aanmaakt die de talgproductie en ontstekingsreacties beïnvloeden. Daarnaast is er een duidelijke erfelijke component: als je ouders acne hadden, is de kans groter dat jij het ook krijgt. De impact van acne reikt verder dan de huid alleen, juist omdat het zo zichtbaar is en vaak in een kwetsbare levensfase optreedt, kan het een flinke wissel trekken op iemands zelfbeeld en emotioneel welzijn.