Wat is adenomyose?

In de baarmoeder zit aan de binnenkant een slijmvlieslaag: het endometrium. Bij adenomyose groeit dit slijmvliesweefsel vanuit de baarmoederholte de spierwand (het myometrium) in. Daar hoort het niet thuis, maar het gedraagt zich wel precies zoals het normaal zou doen: het dijt uit onder invloed van hormonen, breekt af en bloedt mee met elke menstruatiecyclus. Omdat dit proces zich nu ín de spierwand afspeelt, kan de baarmoeder geleidelijk dikker en groter worden.

De aandoening wordt ook wel endometriosis interna genoemd, omdat het mechanisme sterk lijkt op dat van endometriose, met het verschil dat het weefsel hier niet buiten de baarmoeder terechtkomt, maar juist in de wand ervan. Adenomyose en endometriose komen dan ook regelmatig samen voor. Onderzoekers denken dat in beide gevallen endometriumcellen met bepaalde genetische veranderingen zich op de verkeerde plek nestelen: bij endometriose op het buikvlies of de eierstokken, bij adenomyose in het spierweefsel van de baarmoeder.

Hoe het zich uit

Ongeveer een op de drie mensen met adenomyose heeft geen klachten. Wie er wél last van heeft, merkt dat vooral tijdens de menstruatie. Veelvoorkomende verschijnselen zijn:

• Hevig en langdurig menstrueel bloedverlies
• Pijnlijke menstruaties die in de loop der tijd erger worden
• Chronische pijn in het bekkengebied
• Pijn bij gemeenschap

Bij lichamelijk onderzoek voelt de baarmoeder vaak zachter en iets groter aan dan gebruikelijk. Op een echo of MRI-scan kunnen kenmerken zichtbaar zijn die passen bij adenomyose, zoals een verdikt myometrium met een onregelmatige structuur. Een definitieve diagnose is strikt genomen alleen mogelijk door het weefsel onder de microscoop te bekijken, wat in de praktijk pas kan na verwijdering van de baarmoeder.

Bij wie komt het voor?

Adenomyose wordt het vaakst vastgesteld bij vrouwen boven de 30 en met name bij vrouwen tussen de 35 en 50 die eerder zwanger zijn geweest. Naarmate de overgang nadert, heeft een groot deel van de vrouwen enige mate van adenomyose, al geeft dat lang niet altijd klachten. Na de menopauze verdwijnen de symptomen doorgaans, omdat de hormonale cyclus stopt en het ingegroeid weefsel niet langer wordt gestimuleerd.

Wat adenomyose precies veroorzaakt, is nog niet volledig opgehelderd. Onderzoekers wijzen op de rol van weefselschade en herstelprocessen: bij elke menstruatie ontstaan kleine beschadigingen in het baarmoederslijmvlies, gevolgd door herstel. Bij adenomyose lijkt dit herhaalde proces van beschadiging en reparatie ertoe te leiden dat endometriumcellen steeds dieper in de spierwand doordringen. Bloedplaatjes (de cellen die normaal betrokken zijn bij wondgenezing) spelen hierbij mogelijk een actieve rol.