Wat is Akkermansia muciniphila?

In de dikke darm bevindt zich een slijmlaag die de darmwand beschermt tegen schadelijke stoffen en ziekteverwekkers. Akkermansia muciniphila is een bacterie die precies in die slijmlaag leeft en zich voedt met mucine, het eiwit waaruit darmslijm grotendeels bestaat. De bacterie werd in 2004 ontdekt door onderzoekers van Wageningen University en behoort tot het phylum Verrucomicrobiota. Ondanks dat ze slijm afbreekt, lijkt ze juist bij te dragen aan het in stand houden van een gezonde slijmlaag, doordat de afbraak de darm stimuleert om nieuw slijm aan te maken.

Rol in het lichaam

Akkermansia muciniphila maakt doorgaans zo’n 1 tot 4 procent uit van alle darmbacteriën bij gezonde volwassenen. Bij mensen met overgewicht, type 2 diabetes of inflammatoire darmziekten worden vaak lagere aantallen van deze bacterie aangetroffen. Dat verband is opvallend, maar het is belangrijk om te beseffen dat een verband nog niet hetzelfde is als een oorzakelijk verband, het onderzoek hiernaar is nog volop in ontwikkeling.

Wat wel steeds duidelijker wordt, is dat de bacterie meerdere functies vervult die gunstig lijken voor de gastheer. Ze produceert onder andere korteketenvetzuren zoals propionzuur, die een energiebron vormen voor darmcellen en bijdragen aan de communicatie tussen darm en andere organen. Daarnaast speelt ze een rol bij het reguleren van de immuunrespons in de darm en het ondersteunen van de darmbarrière, de laag die voorkomt dat ongewenste stoffen vanuit de darm in de bloedbaan terechtkomen.

Verband met de hersenen

Recenter onderzoek richt zich op de zogenaamde darm-hersenverbinding. In dierstudies is aangetoond dat Akkermansia muciniphila invloed kan hebben op de aanmaak van serotonine (een neurotransmitter die onder meer stemming en angstgevoelens beïnvloedt) via het tryptofaanmetabolisme. Bij muizen leidde suppletie met deze bacterie tot minder angst- en depressiegerelateerd gedrag. Ook is er in diermodellen een verband gevonden met het behoud van gezonde mitochondriën in hersencellen, wat relevant kan zijn voor neurodegeneratieve aandoeningen. Dit onderzoek bevindt zich nog in een vroeg stadium en is voornamelijk bij proefdieren uitgevoerd.

Waar het onderzoek staat

Akkermansia muciniphila wordt inmiddels beschouwd als een veelbelovende kandidaat-probioticum. In dieronderzoek is aangetoond dat toediening van de bacterie gewichtstoename kan verminderen en de bloedsuikerspiegel kan verbeteren. Niet alleen de levende bacterie, maar ook specifieke bestanddelen ervan (zoals het buitenmembraaneiwit Amuc_1100 en zogenaamde extracellulaire vesikels) blijken in proefdiermodellen biologisch actief te zijn. Menselijk onderzoek is nog beperkt, maar de eerste resultaten wijzen in een vergelijkbare richting. Het is een bacterie die laat zien hoe nauw de gezondheid van ons darmslijmvlies verweven is met ons algehele welzijn.