Wat betekent ALAT?
ALAT (alanineaminotransferase) is een enzym dat vooral in de lever voorkomt. Wanneer levercellen beschadigd raken, komt ALAT vrij in het bloed, waardoor het bloedgehalte stijgt.
In je levercellen zit een enzym dat een belangrijke rol speelt bij de omzetting van aminozuren: ALAT, voluit alanineaminotransferase. In de internationale medische literatuur wordt het vaak afgekort als ALT. Zolang je levercellen gezond en intact zijn, blijft het meeste ALAT netjes binnen die cellen. Maar zodra levercellen beschadigd raken (door welke oorzaak dan ook) lekt het enzym naar het bloed. Een bloedtest kan dat verhoogde gehalte oppikken en daarom geldt ALAT als een van de meest gebruikte markers om leverschade op te sporen.
Waar zit ALAT en wat doet het?
ALAT komt in kleine hoeveelheden ook voor in de nieren, het hart en de spieren, maar de concentratie in de lever is verreweg het hoogst. Dat maakt het een vrij specifieke aanwijzing voor problemen in de lever, meer nog dan het verwante enzym ASAT (aspartaataminotransferase), dat breder verspreid is over verschillende weefsels. Binnen de levercel helpt ALAT bij het overdragen van een aminogroep van het aminozuur alanine naar een ander molecuul, een stap in de stofwisseling die nodig is om energie uit eiwitten te halen.
Wanneer stijgt het?
De meest voorkomende reden voor een verhoogd ALAT in westerse landen is niet-alcoholische leververvetting (NAFLD). Ook overmatig alcoholgebruik, virale hepatitis, bepaalde medicijnen en auto-immuunziekten van de lever kunnen de waarde opdrijven. Daarnaast speelt lichaamsgewicht een rol: onderzoek bij volwassen vrouwen laat zien dat obesitas onafhankelijk samenhangt met hogere ALAT-spiegels, waarschijnlijk doordat overtollig vetweefsel een laaggradige ontstekingsreactie in gang zet die de lever belast.
Wat is normaal?
De bovengrens van een ‘gezond’ ALAT-gehalte is de afgelopen jaren meerdere keren bijgesteld. Recente studies bij grote groepen gezonde bloeddonoren laten zien dat de referentiewaarden afhangen van geslacht, leeftijd en de gebruikte meetmethode. Over het algemeen liggen de waarden bij mannen hoger dan bij vrouwen. Bij kinderen en tieners spelen ook de puberteit en het lichaamsgewicht een duidelijke rol: de percentielwaarden verschuiven naarmate een kind groeit en in de puberteit komt.
Kan ALAT ook te láág zijn?
Hoewel de aandacht meestal uitgaat naar verhoogde waarden, is een opvallend laag ALAT ook informatief. Bij ouderen hangt een laag ALAT-gehalte samen met kwetsbaarheid (frailty), spierverlies (sarcopenie) en een verminderde overlevingskans. Dat verband wordt verklaard doordat een lage ALAT-spiegel kan wijzen op een afname van functionerend leverweefsel of een algehele teruggang in de stofwisselingsactiviteit van het lichaam.
De AST/ALT-verhouding
Artsen kijken niet alleen naar het ALAT-gehalte op zich, maar ook naar de verhouding tussen ASAT en ALAT, de zogenaamde De Ritis-ratio. Bij gezonde levercellen is ALAT doorgaans hoger dan ASAT, waardoor de ratio onder de 1 ligt. Verschuift die verhouding richting of boven de 1, dan kan dat duiden op verdergaande leverfibrose of op schade aan andere organen, zoals het hart. Grote bevolkingsstudies tonen aan dat een verhoogde ASAT/ALAT-ratio ook samenhangt met een hoger risico op hart- en vaatziekten en vroegtijdig overlijden, zowel bij de algemene bevolking als bij mensen met type 2 diabetes.
Bronnen:
- Valenti, L., Pelusi, S., Bianco, C., Ceriotti, F., Berzuini, A., Prat, L. I., Trotti, R., Malvestiti, F., D'Ambrosio, R., Lampertico, P., Colli, A., Colombo, M., Tsochatzis, E., Fraquelli, M., & Prati, D. (2021). Definition of Healthy Ranges for Alanine Aminotransferase Levels: A 2021 Update. Hepatology Communications.
- Bussler, S., Vogel, M., Pietzner, D., Harms, K., Buzek, T., Penke, M., Händel, N., Körner, A., Baumann, U., Kiess, W., & Flemming, G. (2018). New pediatric percentiles of liver enzyme serum levels (alanine aminotransferase, aspartate aminotransferase, γ‐glutamyltransferase): Effects of age, sex, body mass index, and pubertal stage. Hepatology.
- Jalili, V., Poorahmadi, Z., Ardekanizadeh, N. H., Gholamalizadeh, M., Ajami, M., Houshiarrad, A., Hajipour, A., Shafie, F., Alizadeh, A., Mokhtari, Z., Shafaei, H., Esmaeili, M., & Doaei, S. (2022). The association between obesity with serum levels of liver enzymes, alanine aminotransferase, aspartate aminotransferase, alkaline phosphatase and gamma‐glutamyl transferase in adult women. Endocrinology, Diabetes & Metabolism.
- Vespasiani‐Gentilucci, U., Vincentis, A. De., Ferrucci, L., Bandinelli, S., Incalzi, R. A., & Picardi, A. (2018). Low Alanine Aminotransferase Levels in the Elderly Population: Frailty, Disability, Sarcopenia, and Reduced Survival. The journals of gerontology. Series A, Biological sciences and medical sciences.
- Yokoyama, M., Watanabe, T., Otaki, Y., Takahashi, H., Arimoto, T., Shishido, T., Miyamoto, T., Konta, T., Shibata, Y., Daimon, M., Ueno, Y., Kato, T., Kayama, T., & Kubota, I. (2016). Association of the Aspartate Aminotransferase to Alanine Aminotransferase Ratio with BNP Level and Cardiovascular Mortality in the General Population: The Yamagata Study 10-Year Follow-Up. Disease Markers.
- Zoppini, G., Cacciatori, V., Negri, C., Stoico, V., Lippi, G., Targher, G., & Bonora, E. (2016). The aspartate aminotransferase-to-alanine aminotransferase ratio predicts all-cause and cardiovascular mortality in patients with type 2 diabetes. Medicine.
- Åberg, F., Danford, C., Thiele, M., Talbäck, M., Rasmussen, D., Jiang, Z. G., Hammar, N., Nasr, P., Ekstedt, M., But, A., Puukka, P., Krag, A., Sundvall, J., Erlund, I., Salomaa, V., Stål, P., Kechagias, S., Hultcrantz, R., Lai, M., ... Hagström, H. (2021). A Dynamic Aspartate‐to‐Alanine Aminotransferase Ratio Provides Valid Predictions of Incident Severe Liver Disease. Hepatology Communications.
- Lever - Wikipedia - nl.wikipedia.org
Gerelateerde termen
Laatst geüpdatet: 14 februari 2026
Dit medisch woordenboek en deze begrippenlijst voeding & gezondheid zijn met zorg samengesteld als naslagwerk en kennisbank. De informatie in dit lexicon is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch, diëtetisch of voedingskundig advies. Mocht er onverhoopt een fout of onvolledigheid in deze verklarende woordenlijst staan, dan vernemen wij dat graag via info@ahealthylife.nl.
