Wat is alvleesklierkanker?

De alvleesklier (ook wel pancreas genoemd) is een langwerpig orgaan dat diep in de buikholte ligt, verscholen achter de maag. Dit orgaan heeft twee belangrijke taken: het maakt spijsverteringssappen aan die helpen bij het afbreken van voedsel en het produceert hormonen (waaronder insuline) die de bloedsuikerspiegel regelen. Bij alvleesklierkanker gaan cellen in dit orgaan zich ongecontroleerd delen en vormen ze een kwaadaardig gezwel.

De meeste gevallen van alvleesklierkanker ontstaan in de afvoerbuisjes (ducten) van de alvleesklier. Kleine veranderingen in het DNA van cellen zorgen ervoor dat ze zich blijven vermenigvuldigen en ophopen tot een tumor. Als de ziekte niet wordt ontdekt, kunnen kankercellen zich verspreiden naar omliggende weefsels en uiteindelijk naar andere delen van het lichaam. De medische term voor deze kanker is pancreascarcinoom.

Wie krijgt het en waarom?

Alvleesklierkanker wordt het vaakst vastgesteld bij mensen boven de 65 jaar. Er zijn verschillende factoren die het risico verhogen:

• Roken
• Diabetes (suikerziekte)
• Chronische alvleesklierontsteking (pancreatitis)
• Overgewicht, onderzoek wijst op een oorzakelijk verband tussen een hoog BMI, verhoogde nuchtere insulinespiegels en het ontstaan van alvleesklierkanker
• Alvleesklierkanker in de familie of bepaalde erfelijke syndromen

Op genetisch niveau speelt het CDKN2A-gen een opvallende rol. Dit gen is een van de meest voorkomende genen die bij alvleesklierkanker gemuteerd zijn, zowel in de tumor zelf als (in zeldzame gevallen) als erfelijke aanleg. Daarnaast zijn er via grootschalig genetisch onderzoek meerdere signaalroutes in kaart gebracht die bijdragen aan het ontstaan van deze ziekte.

Klachten en herkenning

Alvleesklierkanker staat erom bekend dat het in het begin weinig tot geen klachten geeft. Pas als de tumor groter wordt of op omliggende structuren drukt, kunnen symptomen optreden. Veelvoorkomende klachten zijn:

• Geelzucht: een gele verkleuring van huid en ogen, vaak het eerste zichtbare teken
• Donkere urine en opvallend lichtgekleurde ontlasting
• Onverklaard gewichtsverlies
• Buikpijn, soms uitstralend naar de rug
• Misselijkheid en verminderde eetlust

Juist doordat de alvleesklier zo diep in het lichaam ligt, wordt de ziekte vaak pas in een laat stadium ontdekt. In de Verenigde Staten is alvleesklierkanker de vierde meest voorkomende oorzaak van kankersterfte. De diagnose wordt doorgaans gesteld met beeldvormend onderzoek zoals een echo of CT-scan.