Wat is anemie?

In de volksmond staat anemie bekend als bloedarmoede. De term verwijst naar een toestand waarbij het bloed minder zuurstof kan vervoeren dan normaal. Dat kan komen doordat er te weinig rode bloedcellen zijn, doordat die cellen te weinig hemoglobine bevatten, of doordat het hemoglobine niet goed functioneert. Hemoglobine is het eiwit in rode bloedcellen dat zuurstof opneemt in de longen en aflevert aan alle weefsels en organen in het lichaam. Wanneer dat transport hapert, krijgen cellen niet de brandstof die ze nodig hebben.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hanteert als grenswaarden een hemoglobinegehalte lager dan 12,0 g/dL bij vrouwen en lager dan 13,0 g/dL bij mannen. Onder die waarden spreekt men formeel van anemie, al kunnen klachten al eerder optreden, of juist lang uitblijven bij een langzaam dalend hemoglobine.

Hoe ontstaat anemie?

Rode bloedcellen worden aangemaakt in het beenmerg en gaan gemiddeld 90 tot 120 dagen mee, waarna het lichaam ze afbreekt en vervangt. Een hormoon uit de nieren, erytropoëtine (EPO), stuurt het beenmerg aan om nieuwe cellen te produceren. Anemie ontstaat wanneer er ergens in dat proces iets misgaat. Grofweg zijn er drie mechanismen:

• Verminderde aanmaak: het beenmerg maakt te weinig rode bloedcellen aan, bijvoorbeeld door een tekort aan ijzer, vitamine B12 of foliumzuur, of door beenmergfalen zoals bij aplastische anemie.
• Verhoogde afbraak: rode bloedcellen worden sneller afgebroken dan ze worden aangemaakt. Dit heet hemolytische anemie en kan onder meer voorkomen bij sikkelcelanemie of thalassemie.
• Bloedverlies: bij chronisch of acuut bloedverlies raken rode bloedcellen sneller op dan het lichaam kan bijmaken.

IJzergebreksanemie is veruit de meest voorkomende vorm. IJzer is een onmisbare bouwsteen voor hemoglobine en een tekort eraan (door onvoldoende inname via voeding, slechte opname in de darm, of bloedverlies) leidt direct tot een verminderde hemoglobineproductie. Daarnaast spelen tekorten aan vitamine B12 en foliumzuur een belangrijke rol, omdat die nodig zijn voor de rijping van rode bloedcellen in het beenmerg.

Wat merk je eraan?

Milde anemie verloopt vaak zonder merkbare klachten. Naarmate het hemoglobine verder daalt, kunnen verschijnselen optreden als vermoeidheid, een bleek uiterlijk, kortademigheid bij inspanning, duizeligheid, een snelle of onregelmatige hartslag en een algemeen gevoel van zwakte. Omdat deze klachten ook bij veel andere aandoeningen voorkomen, wordt anemie soms pas ontdekt bij bloedonderzoek om een andere reden.

Bij wie komt het vaker voor?

Anemie komt wereldwijd veel voor en treft mensen van alle leeftijden, maar sommige groepen lopen extra risico. Zwangere vrouwen zijn bijzonder kwetsbaar: een grote meta-analyse schat de wereldwijde prevalentie van anemie tijdens de zwangerschap op zo’n 30 tot 40%. Tijdens de zwangerschap neemt het bloedvolume toe en stijgt de behoefte aan ijzer en foliumzuur fors, waardoor een tekort sneller optreedt. Anemie bij de moeder kan bovendien gevolgen hebben voor de pasgeborene, zoals een lager geboortegewicht of vroeggeboorte. Ook mensen met chronische ziekten, ouderen en patiënten met hart- en vaatziekten hebben vaker te maken met anemie, die dan de onderliggende aandoening kan verergeren.

Anemie is op zichzelf geen ziekte, maar een signaal dat er iets in het lichaam uit balans is, of dat nu een voedingstekort betreft, een chronische aandoening, of een probleem in het beenmerg. Het is daarmee altijd een aanwijzing om verder te kijken naar de onderliggende oorzaak.