Wat is anorexia?

De term anorexia betekent simpelweg dat iemand geen of weinig trek heeft in eten. Het is een symptoom, geen ziekte op zich. Toch wordt het woord in de volksmond vaak gelijkgesteld aan anorexia nervosa, een ernstige eetstoornis. Dat zijn twee heel verschillende dingen. Iemand die door griep geen hap door de keel krijgt, heeft anorexia als symptoom. Iemand die structureel te weinig eet vanuit een verstoord lichaamsbeeld, heeft anorexia nervosa. Beide delen het woord, maar de achtergrond verschilt fundamenteel.

Anorexia als symptoom

Verlies van eetlust komt voor bij een breed scala aan situaties. Infecties, chronische ziekten, bepaalde medicijnen, pijn, stress en verdriet kunnen er allemaal toe leiden dat je geen honger voelt. Bij mensen met kanker is anorexia bijzonder veelvoorkomend: het maakt deel uit van het zogenaamde anorexie-cachexiesyndroom, waarbij naast eetlustverlies ook spiermassa en lichaamsgewicht afnemen door een samenspel van ontstekingsreacties, stofwisselingsveranderingen en tumorgerelateerde factoren. Tot 80% van de mensen met vergevorderde kanker krijgt hiermee te maken.

Bij ouderen bestaat een specifieke vorm die bekendstaat als de anorexia van veroudering (anorexia of aging). Naarmate mensen ouder worden, verandert de regulatie van honger en verzadiging. De maag raakt sneller vol, smaak en reuk worden minder scherp en hormonale signalen die normaal de eetlust stimuleren, verzwakken. Uit een grootschalige meta-analyse blijkt dat deze vorm van eetlustverlies wereldwijd bij een aanzienlijk deel van de oudere bevolking voorkomt. Het wordt in de dagelijkse praktijk vaak niet herkend, terwijl het kan bijdragen aan ondervoeding, kwetsbaarheid en een verhoogd risico op overlijden.

Anorexia nervosa

Bij anorexia nervosa gaat het om iets heel anders dan gewoon geen trek hebben. Mensen met deze eetstoornis beperken bewust hun voedselinname, vaak gedreven door een intense angst om aan te komen en een verstoord beeld van het eigen lichaam. Ze voelen zich te dik, ook wanneer ze objectief gezien te weinig wegen. Dat leidt tot extreem weinig eten, overmatig bewegen, of andere manieren om gewicht te verliezen.

Anorexia nervosa treft naar schatting 1 op de 100 tot 200 vrouwen en meisjes, maar komt ook bij mannen voor. Het is niet alleen een kwestie van wilskracht of ijdelheid. Ernstige ondervoeding verandert de werking van de hersenen, waardoor het steeds moeilijker wordt om uit het patroon te stappen. De eetstoornis heeft een van de hoogste sterftecijfers van alle psychische aandoeningen, vooral door hartproblemen en suïcide.

Kenmerkend voor anorexia nervosa zijn onder meer: sterk gewichtsverlies of het uitblijven van normale gewichtstoename, preoccupatie met voedsel en calorieën, een vertekend lichaamsbeeld, terugtrekking uit sociale situaties rond eten en lichamelijke gevolgen zoals vermoeidheid, haaruitval, koude handen en voeten en verstoorde menstruatie.

Onderscheid in de praktijk

In medische dossiers en wetenschappelijke literatuur wordt “anorexia” zonder toevoeging meestal bedoeld als het symptoom eetlustverlies. Pas wanneer “nervosa” wordt toegevoegd, gaat het om de eetstoornis. In het dagelijks taalgebruik is dat onderscheid minder scherp, wat soms tot verwarring leidt. Wie in een medische context over anorexia leest, doet er goed aan te kijken welke betekenis bedoeld wordt.