Wat is een antihistaminicum?

Als je lichaam in aanraking komt met een stof waar het allergisch op reageert (denk aan pollen, huisstofmijt of dierenhaar) geven bepaalde afweercellen (mestcellen) het signaalmolecuul histamine af. Histamine bindt zich vervolgens aan receptoren op cellen in onder meer de huid, luchtwegen en bloedvaten en veroorzaakt zo de bekende allergische klachten: jeuk, zwelling, een lopende neus, niezen of galbulten. Een antihistaminicum is een middel dat deze keten doorbreekt door zich aan de histaminereceptor te hechten zonder die receptor te activeren. Daardoor kan het vrijgekomen histamine zijn werk niet meer doen.

Twee generaties

Er bestaan grofweg twee groepen antihistaminica, die allebei op de zogenoemde H1-receptor werken maar duidelijk van elkaar verschillen in bijwerkingen.

• Eerste generatie: de klassieke antihistaminica. Deze stoffen dringen gemakkelijk door tot de hersenen en veroorzaken daardoor vaak slaperigheid en verminderde concentratie. Ze hebben bovendien een anticholinerge werking, wat kan leiden tot een droge mond of wazig zien.
• Tweede generatie: nieuwere middelen zoals cetirizine, loratadine en fexofenadine. Ze zijn ontwikkeld om juist die sufheid en anticholinerge effecten te verminderen. Fexofenadine passeert de bloed-hersenbarrière nauwelijks en wordt daarom beschouwd als een vrijwel volledig niet-sederend antihistaminicum.

Naast hun directe blokkade van de H1-receptor lijken sommige tweedegeneratiemiddelen ook een remmend effect te hebben op andere onderdelen van de allergische ontstekingsreactie, al is de klinische betekenis daarvan nog niet helemaal duidelijk.

Waar je het tegenkomt

Antihistaminica worden het vaakst ingezet bij hooikoorts (allergische rhinitis), netelroos (urticaria) en andere allergische huidreacties. Bij een insectensteek is het lokale bultje met jeuk een direct gevolg van histamineafgifte in de huid, precies het soort reactie waar een antihistaminicum op aangrijpt. In ernstigere gevallen, wanneer histamine massaal in de bloedbaan terechtkomt, kunnen bloeddrukdaling, benauwdheid en zelfs shock optreden; antihistaminica alleen zijn dan niet voldoende.

De term wordt in het dagelijks taalgebruik vaak afgekort tot “antihistamine”. In het meervoud spreekt men van antihistaminica. Het woord duikt zowel op in de spreekkamer als op de bijsluiter van veel vrij verkrijgbare allergiemiddelen.