Wat is artritis?

Wanneer een gewricht (de plek waar twee botten samenkomen) ontstoken raakt, spreken artsen van artritis. Het woord wordt in de dagelijkse praktijk zowel gebruikt als verzamelnaam voor een grote groep gewrichtsaandoeningen als voor een specifieke gewrichtsontsteking. Kenmerkend zijn pijn, zwelling, stijfheid en soms warmte of roodheid rond het aangedane gewricht. Die klachten kunnen in één gewricht optreden, maar ook in meerdere gewrichten tegelijk.

Hoe artritis ontstaat

Er bestaan veel oorzaken van gewrichtsontsteking. Bij reumatoïde artritis valt het immuunsysteem eigen gewrichtsweefsel aan. De ontsteking begint vaak in het gewrichtsslijmvlies en kan kraakbeen en bot beschadigen. In het Engels omvat het brede begrip arthritis ook artrose. Bij artrose veranderen kraakbeen, bot en andere delen van het gewricht en kan eveneens ontsteking optreden. Het is meer dan alleen slijtage.

Daarnaast bestaan er vormen die samenhangen met andere aandoeningen. Jicht (artritis urica) ontstaat doordat urinezuurkristallen zich ophopen in een gewricht, vaak de grote teen en daar een heftige ontstekingsreactie uitlokken. Experimenteel onderzoek bij jichtmodellen laat zien dat het eiwit CXCL5 daarbij een rol speelt: het activeert receptoren op pijngevoelige zenuwuiteinden in het gewricht, wat bijdraagt aan zowel de pijn als de ontsteking. Artritis psoriatica komt voor bij mensen met psoriasis en combineert gewrichtsklachten met de typische huidverschijnselen van die aandoening. En bij spondylitis ankylopoetica (ziekte van Bechterew) treft de ontsteking vooral de wervelkolom en het bekken.

Wat je eraan merkt

De klachten hangen af van het type artritis, maar er is een gemeenschappelijke kern: pijn in het gewricht, zwelling, stijfheid (vooral ’s ochtends of na een periode van rust) en soms beperkte beweeglijkheid. Bij reumatoïde artritis beginnen de klachten vaak in de kleine gewrichten van handen en voeten, terwijl artrose vaker de knieën, heupen en vingers treft. Jicht valt op door plotselinge, intense pijnaanvallen, meestal in één gewricht.

Bij sommige vormen blijft de ontsteking niet beperkt tot de gewrichten. Reumatoïde artritis kan bijvoorbeeld ook de longen raken: interstitiële longziekte is een belangrijke complicatie buiten de gewrichten en een belangrijke oorzaak van ziekte bij RA-patiënten.

Bij wie komt het voor?

Artritis kan op elke leeftijd optreden. Artrose komt het vaakst voor vanaf de late veertig en neemt toe met de jaren. Reumatoïde artritis wordt meestal vastgesteld tussen het veertigste en zestigste levensjaar. Jicht komt vaker voor naarmate iemand ouder wordt. Er bestaat ook een vorm die specifiek kinderen treft: juveniele idiopathische artritis, die zich voor het zestiende levensjaar openbaart. Geslacht speelt eveneens een rol, reumatoïde artritis komt bijvoorbeeld vaker voor bij vrouwen, terwijl jicht vaker mannen treft.